Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο σηματοδότησε μια ριζική αναδιαμόρφωση της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στον υπόλοιπο κόσμο. Με αναφορές στο Δόγμα Μονρόε και μια πιο ωμή, συγκρουσιακή λογική ισχύος, αυτό που η Washington Post αποκαλεί «Δόγμα Donroe» επαναφέρει την έννοια της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας στο δυτικό ημισφαίριο, προκαλώντας ανησυχία για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Στις αρχές του 2025, η New York Post φιλοξένησε στο πρωτοσέλιδό της μια εικόνα που έμελλε να συμπυκνώσει το πνεύμα της νέας εποχής στην αμερικανική εξωτερική πολιτική. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, με ένα ειρωνικό μειδίαμα, στεκόταν μπροστά σε έναν σχολικό χάρτη του δυτικού ημισφαιρίου, γεμάτο χειρόγραφες σημειώσεις. Ο τίτλος ήταν εύγλωττος: «Το Δόγμα Donroe». Στον χάρτη, ο Τραμπ είχε «αναβαθμίσει» τον Καναδά σε «51η πολιτεία», είχε βαφτίσει τη Γροιλανδία «δική μας γη», είχε μετονομάσει τον Κόλπο του Μεξικού σε «Κόλπο της Αμερικής» και είχε επαναφέρει την ιδέα αμερικανικού ελέγχου της Διώρυγας του Παναμά.

Η εφημερίδα αναφερόταν ευθέως στο ιστορικό προηγούμενο του 1823, όταν ο πρόεδρος Τζέιμς Μονρόε διακήρυξε την αντίθεση των ΗΠΑ σε κάθε μελλοντική ευρωπαϊκή παρέμβαση ή αποικιοκρατία στο δυτικό ημισφαίριο, το περίφημο Δόγμα Μονρόε.

Πριν από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, οι φιλοδοξίες του Τραμπ για την περιοχή έμοιαζαν ακατανόητες, αν όχι εξωφρενικές, γράφει η WP. Η επιθετική του στάση απέναντι στον Καναδά προκάλεσε αντιδράσεις που τελικά κόστισαν στους συντηρητικούς βόρεια των συνόρων, οι οποίοι έχασαν τις κοινοβουλευτικές εκλογές που θεωρούσαν σχεδόν δεδομένες. Η επεκτατική του επιθυμία για τη Γροιλανδία έφερε σε δύσκολο σημείο τις σχέσεις των ΗΠΑ με τη Δανία, η οποία διατηρεί την κυριαρχία στο αρκτικό αυτό νησί, χωρίς να προκύπτει κάποιο σαφές όφελος, και προανήγγειλε μια χρονιά εντάσεων με την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Νοτιότερα, όμως, το Δόγμα Donroe άρχισε να αποκτά πιο καθαρό περίγραμμα. Στην Καραϊβική, η μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική ανάπτυξη εδώ και δεκαετίες ρίχνει βαριά σκιά πάνω από τη Βενεζουέλα και το αυταρχικό καθεστώς του προέδρου Νικολάς Μαδούρο. Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν στοχοποιήσει φερόμενα καρτέλ ναρκωτικών που δρουν στην περιοχή, την ώρα που αυξάνεται η υποψία μεταξύ αναλυτών ότι ο Λευκός Οίκος του Τραμπ επιδιώκει τελικά την αλλαγή καθεστώτος στο Καράκας.

Παράλληλα, ο Τραμπ άσκησε δυσανάλογη επιρροή και αλλού, παρεμβαίνοντας ενεργά στις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις σε όλη τη Λατινική Αμερική. Στήριξε συγκεκριμένους υποψηφίους σε εκλογές από την Ονδούρα έως τη Χιλή, ενώ βρήκε αμφιλεγόμενες αφορμές για να επιβάλει κυρώσεις σε αριστερές κυβερνήσεις. Παρείχε πακέτο διάσωσης ύψους 20 δισ. δολαρίων στην Αργεντινή, πριν από τις εκλογικές επιτυχίες, στις ενδιάμεσες εκλογές, για το κόμμα του προέδρου Χαβιέρ Μιλέι, ενός φιλελεύθερου «αντισυστημικού» πολιτικού και συμμάχου του Τραμπ. Παράλληλα με τον πρώτο χρόνο της δεύτερης θητείας Τραμπ, ένα κύμα Δεξιών πολιτικών, κομμένων και ραμμένων στο πρότυπό του, ήρθε στο προσκήνιο σε όλη την περιοχή.

Στην Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας που δημοσιεύθηκε πριν από λίγες εβδομάδες, ο Λευκός Οίκος επικαλέστηκε ρητά το Δόγμα Μονρόε, καθώς και την προσθήκη του 1904 από τον Θίοντορ Ρούζβελτ, σύμφωνα με την οποία οι ΗΠΑ δεν θα απέτρεπαν μόνο την ευρωπαϊκή ανάμειξη, αλλά θα λειτουργούσαν και ως ένα είδος «διεθνούς αστυνομικής δύναμης» σε χώρες με ανίκανη διακυβέρνηση, αστάθεια ή υπερβολικό χρέος. Αυτή η προσθήκη, εξηγεί η WP, δικαιολόγησε τις αμερικανικές στρατιωτικές επεμβάσεις στις αρχές του 20ού αιώνα, σε χώρες όπως η Αϊτή, η Κούβα και η Νικαράγουα.

Φέτος, ο Λευκός Οίκος περιέγραψε αυτό που αποκαλεί «Προσθήκη Τραμπ», επαναβεβαιώνοντας την πρωτοκαθεδρία της Ουάσινγκτον στη γειτονιά της και προειδοποιώντας για τις βλέψεις εξωτερικών δυνάμεων και κυρίως της Κίνας. «Θα αρνηθούμε σε ανταγωνιστές τη δυνατότητα να τοποθετήσουν δυνάμεις ή άλλες απειλητικές δυνατότητες ή να κατέχουν ή να ελέγχουν στρατηγικά ζωτικής σημασίας περιουσιακά στοιχεία στο Ημισφαίριό μας», αναφέρει το έγγραφο.

Ο Κρίστοφερ Σαμπατίνι, ανώτερος ερευνητής για τη Λατινική Αμερική στο Chatham House, λέει στην WP ότι η Προσθήκη Τραμπ είναι «μια απροκάλυπτα κομματική προσπάθεια αναδιαμόρφωσης της περιοχής, στο όνομα του τραμπισμού, με ανταλλάγματα προς ηγέτες που δεν είναι απλώς φιλικοί προς τις ΗΠΑ, αλλά προσωπικά προς τον Τραμπ».

Σύμφωνα με τον ίδιο, πρόκειται και για ουσιαστική απόκλιση από το πνεύμα προηγούμενων Ρεπουμπλικανικών και Δημοκρατικών κυβερνήσεων. «Δεν έχει να κάνει με τη στήριξη της δημοκρατίας, των ελεύθερων αγορών ή με τη διασύνδεση της περιοχής μέσω συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου», εξηγεί. «Εχει να κάνει με την ιδιοκτησία· με τρόπο πολύ παρόμοιο με εκείνον που ο Πούτιν αντιλαμβάνεται το “εγγύς εξωτερικό” του».

Η συγκυρία ίσως ευνοεί την κυβέρνηση Τραμπ, εκτιμά η WP, καθώς η πολιτική εξέλιξη στη Λατινική Αμερική, διαμορφωμένη από τη διάχυτη ανησυχία για τη βία των συμμοριών και τον έλεγχο των καρτέλ, φαίνεται πιο συμβατή με την ατζέντα του. «Η σημερινή Λατινική Αμερική είναι μια περιοχή όπου η ουσία πολλών πολιτικών εξελίξεων δεν θα ξένιζαν στο Τέξας ή τη Νεμπράσκα», έγραψε ο Μπράιαν Γουίντερ, αρχισυντάκτης του Americas Quarterly, σε πρόσφατο δοκίμιο στο Foreign Affairs.

Ο Σαμπατίνι χαρακτηρίζει την πολιτική του Τραμπ στη Λατινική Αμερική «λογική προέκταση όλων όσων πρεσβεύει το MAGA», επισημαίνοντας πώς ο Λευκός Οίκος ένωσε την εσωτερική ρητορική περί μετανάστευσης και ναρκωτικών με τη στροφή στο δυτικό ημισφαίριο, μακριά από την προσπάθεια της κυβέρνησης Μπάιντεν να εστιάσει στην πρόκληση της Κίνας. Δημοσιεύματα, μεταξύ αυτών και πρόσφατο άρθρο των New York Times, αναφέρουν ότι ο στενός σύμβουλος του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, βλέπει μια σύγκρουση με τη Βενεζουέλα ως πρόσχημα για την ενεργοποίηση ενός νόμου του 18ου αιώνα, που θα μπορούσε να επιτρέψει μαζικές απελάσεις Βενεζουελάνων από τις ΗΠΑ.

«Αυτό πουλάει πολύ περισσότερο στη βάση του MAGA από ό,τι όσα συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή», είπε πρόσφατα στη Wall Street Journal ο Στίβεν Μπάνον, σύμμαχος και πρώην σύμβουλος του Τραμπ, αναφερόμενος στο Δόγμα Donroe.

Ο Τραμπ μπορεί αλλού να εμφανίζεται ως πραγματιστής ειρηνοποιός και συναλλακτικός διαπραγματευτής, αλλά «θέλει να προωθήσει το αφήγημα ότι οι πραγματικές απειλές για τις Ηνωμένες Πολιτείες προέρχονται από μια “εισβολή” μεταναστών και ναρκωτικών», λέει στην WP ο αναλυτής Στίβεν Βέρτχαϊμ. «Οι σκληρές πολιτικές απελάσεων, η απροκάλυπτη ανάμειξη σε εκλογές, τα παράνομα πλήγματα σε σκάφη και οι κινήσεις προς αλλαγή καθεστώτος στη Βενεζουέλα συνιστούν μια νέα, στρατιωτικοποιημένη προσέγγιση για την αμερικανική ήπειρο», προσθέτει.

Μία από τις ειρωνείες του Δόγματος Donroe είναι ότι η Λατινική Αμερική καταγράφει τα χαμηλότερα επίπεδα τρομοκρατίας παγκοσμίως, όπως σημειώνει στην WP ο Χόρχε Χάινε, βετεράνος χιλιανός διπλωμάτης. Παρ’ όλα αυτά, ο Λευκός Οίκος οικοδομεί ένα αφήγημα ασφάλειας για να επαναβεβαιώσει το δικαίωμα κυριαρχίας του σε μια περιοχή που δυσκολεύεται να ανακτήσει την οικονομική δυναμική της προηγούμενης δεκαετίας.

«Είναι απολύτως θεμιτό οι ΗΠΑ να λένε ότι θέλουν να διατηρήσουν την πρωτοκαθεδρία τους», μου λέει. «Ομως, ο πραγματικός τρόπος για να το πετύχουν είναι μέσω του ανταγωνισμού: βοηθώντας να χτιστούν καλύτερα λιμάνια, φράγματα και άλλα έργα και αναλαμβάνοντας πιο ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη της Λατινικής Αμερικής. Η Κίνα, ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος των περισσότερων χωρών της Νότιας Αμερικής, το έχει ήδη κάνει, και ακόμη και κυβερνήσεις φιλικές προς τον Τραμπ δύσκολα θα απομακρυνθούν από την κινεζική επιρροή».

«Η ιδέα ότι μπορείς να επιστρέψεις στο 1823 είναι εντελώς μη ρεαλιστική», καταλήγει ο Χάινε. «Το άλογο έχει ήδη φύγει από τον στάβλο. Δεν μπορείς να βγάλεις την Κίνα από τη Λατινική Αμερική».

Αντίθετα, η πιο ωμή προσέγγιση του Τραμπ κινδυνεύει να αποξενώσει μακροπρόθεσμα πολλές χώρες της περιοχής. «Αυτό που καθιστά σαφές αυτή η “στρατηγική” είναι ότι ο μόνος πόλεμος που θέλει να δώσει η κυβέρνηση Τραμπ είναι ένας πολιτισμικός πόλεμος», έγραψε η Κόρι Σέικ, πρώην αξιωματούχος της κυβέρνησης Τζορτζ Μπους του νεότερου. «Και βλέπει τους αντιπάλους των ΗΠΑ ως εταίρους σε αυτόν τον πόλεμο, χωρίς να αντιλαμβάνεται πόσο πολύ η αμερικανική ισχύς βασίζεται στην εθελοντική συνεργασία άλλων χωρών».

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News