Το να γράψει κανείς από τη σκοπιά της Αμερικής για το 2025 είναι ταυτόχρονα εύκολο και δύσκολο. Είναι εύκολο γιατί υπάρχουν τόσο πολλά για τα οποία μπορεί να γράψει. Και είναι δύσκολο για τον ίδιο ακριβώς λόγο.

Στο εσωτερικό μέτωπο, ακόμη και μια σύντομη λίστα θα περιλάμβανε το μεγαλύτερο σε διάρκεια shutdown της κυβέρνησης στην Ιστορία, το εθνικό χρέος που ξεπέρασε τα 38 τρισ. δολάρια, τον επίμονο πληθωρισμό, μαζί με την αύξηση της ανεργίας και της ανισότητας εν μέσω της επιταχυνόμενης οικονομικής ανάπτυξης που τροφοδοτείται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, την εντεινόμενη πολιτική βία, τις προσπάθειες σφραγίσματος των νότιων συνόρων στην παράνομη μετανάστευση, σε συνδυασμό με μαζικές απελάσεις, την ανάπτυξη μονάδων της εθνοφρουράς στο Λος Αντζελες και σε αρκετές άλλες αμερικανικές πόλεις, τις επιθέσεις σε πανεπιστήμια και σε προγράμματα που αποσκοπούν στην προώθηση της διαφορετικότητας, την επιβολή υψηλότατων εισαγωγικών δασμών, την περικοπή θέσεων εργασίας στον δημόσιο τομέα, συμπεριλαμβανομένης της Υπηρεσίας Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ, και τη σημαντική μείωση της χρηματοδότησης της επιστημονικής έρευνας.

Οι εξελίξεις στην εξωτερική πολιτική δεν ήταν λιγότερο σημαντικές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενώθηκαν με το Ισραήλ στην εξαπόλυση επιθέσεων σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις (…) Η διπλωματική πίεση των ΗΠΑ δεν έφερε ειρήνη στη Γάζα, αλλά οδήγησε στην απελευθέρωση των ισραηλινών ομήρων και χιλιάδων παλαιστινίων κρατουμένων και σε μια ασταθή και ατελή εκεχειρία. Μια άλλη διπλωματική πρωτοβουλία για τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας επίσης δεν έχει φέρει την ειρήνη έως σήμερα, αλλά οδήγησε στην ευθυγράμμιση των ΗΠΑ με τη Ρωσία και στην περαιτέρω απομάκρυνσή τους από την Ευρώπη.

Πιο κοντά στις ΗΠΑ, ισχυρές στρατιωτικές αμερικανικές δυνάμεις συγκεντρώθηκαν ανοιχτά της Βενεζουέλας και περισσότερα από 20 σκάφη που φέρεται να μετέφεραν ναρκωτικά δέχτηκαν επίθεση, ενώ μπλοκαρίστηκαν εν μέρει και οι εξαγωγές πετρελαίου, ώστε να πιεστεί η κυβέρνηση της Βενεζουέλας να παραχωρήσει την εξουσία.

Η κυριαρχία του Καναδά, καθώς και της Γροιλανδίας, του Παναμά και της Κολομβίας, απειλήθηκαν από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και από τις παγκόσμιες προσπάθειες για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Συγχρόνως προώθησαν την παραγωγή ορυκτών καυσίμων και μείωσαν τις δαπάνες για την αιολική και ηλιακή ενέργεια. Οι προσπάθειες που αποσκοπούσαν στην προώθηση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε άλλες χώρες τερματίστηκαν σε μεγάλο βαθμό.

Οσο για το αποτέλεσμα, κατά τη διάρκεια του 2025 προέκυψαν σημαντικές ανισορροπίες ισχύος τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Στο εσωτερικό το κύριο χαρακτηριστικό του πρώτου χρόνου της δεύτερης προεδρίας Τραμπ ήταν η υπερβολική επιβολή της εκτελεστικής πρωτοκαθεδρίας.

Ο Τραμπ υπέγραψε εκατοντάδες εκτελεστικά διατάγματα και χιλιάδες χάριτες, απέλυσε δημόσιους αξιωματούχους που όφειλαν να κρίνουν ανεξάρτητα, πίεσε άλλους να υποκύψουν στη θέλησή του και επιδίωξε νομικά αντίποινα εναντίον των υποτιθέμενων πολιτικών εχθρών του. Η ξαφνική κατεδάφιση της Ανατολικής Πτέρυγας του Λευκού Οίκου, ώστε να απελευθερωθεί χώρος για μια μεγάλη αίθουσα χορού, και η απότομη μετονομασία του Kennedy Center ήταν ενδεικτικά της απόρριψης από τον Τραμπ της ευπρέπειας, καθώς και των ορθών διαδικασιών και της εποπτείας.

Εξίσου με την επιβολή της εξουσίας του Τραμπ ξεχώρισαν επίσης η απροθυμία των Ρεπουμπλικανών του Κογκρέσου να ασκούν έλεγχο στον πρόεδρο και η υποταγή του Ανώτατου Δικαστηρίου. Από τον Φράγκλινο Ρούσβελτ και έπειτα κανένας πρόεδρος δεν είχε συσσωρεύσει τόση εξουσία. Αλλά, σε αντίθεση με τον Ρούζβελτ, ο οποίος μπορούσε να επικαλείται τη Μεγάλη Υφεση και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο για να δικαιολογεί τις ενέργειές του, ο Τραμπ δεν κληρονόμησε καμία κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Απλώς έκανε διάφορα πράγματα και οι άλλοι συναινούσαν.

Η δίχως περιορισμούς προεδρία του Τραμπ έρχεται σε αντίθεση με την αμερικανική πολιτική παράδοση. Κεντρικό στοιχείο της διακυβέρνησης στις ΗΠΑ και της αμερικανικής δημοκρατίας είναι η έννοια των ελέγχων και των ισορροπιών, σύμφωνα με την οποία οι τρεις κλάδοι της ομοσπονδιακής κυβέρνησης (Κογκρέσο, πρόεδρος, δικαστήρια) πρέπει να κυβερνούν από κοινού, ώστε να εξασφαλίζεται ότι κανένας δεν θα κυριαρχεί μεμονωμένα. Αυτό απέτυχε παταγωδώς: ο Τραμπ ενεργεί και λίγοι αντιδρούν.

Στο εξωτερικό ο Τραμπ έδωσε πρωτοφανή έμφαση στο Δυτικό Ημισφαίριο (το οποίο γίνεται καλύτερα κατανοητό ως προέκταση της εσωτερικής ασφάλειας, ένα πεδίο όπου διασταυρώνονται οι ανησυχίες για τα ναρκωτικά, τη μετανάστευση και το εμπόριο) και στην προώθηση εμπορικών συμφερόντων παντού. Αυτή η στρατηγική σήμανε την απομάκρυνση των ΗΠΑ από συμμάχους και φίλους στην Ευρώπη και στην Ασία, και την παράλληλη προσέγγιση Ρωσίας και Κίνας. Το αποτέλεσμα ήταν η ισορροπία δυνάμεων να αλλάξει υπέρ χωρών που έως πρόσφατα θεωρούνταν πραγματικοί ή πιθανοί αντίπαλοι.

Οσον αφορά το μέλλον, αποκαλυπτικό θα είναι το πώς θα αποφανθεί το Ανώτατο Δικαστήριο σχετικά με την επίκληση από τον Τραμπ έκτακτων εξουσιών για να δικαιολογήσει την εκτεταμένη χρήση δασμών, τη χαρακτηριστική οικονομική πολιτική του. Εξίσου αποκαλυπτικό θα είναι το ενδεχόμενο να αποστασιοποιηθούν από τον Τραμπ  οι Ρεπουμπλικάνοι του Κογκρέσου, κάτι που θα μπορούσε να συμβεί εάν αρχίσουν να πιστεύουν ότι μετατρέπεται σε πολιτικό βάρος.

Ακόμη πιο σημαντικές αναμένεται να είναι οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου του 2026. Η Ιστορία δείχνει ότι, δεδομένης της χαμηλής δημοτικότητας του Τραμπ, το κόμμα που έχασε την εξουσία –οι Δημοκρατικοί στην προκειμένη περίπτωση– θα κερδίσει έδρες, ανακτώντας τον έλεγχο τουλάχιστον της Βουλής των Αντιπροσώπων. Αυτό θα τους επιτρέπει όχι μόνο να εμποδίζουν την ψήφιση νόμων που προωθεί ο Λευκός Οίκος, αλλά και να ερευνούν την κυβέρνηση.

Ο Τραμπ θέλει πάση θυσία να αποφύγει αυτό το αποτέλεσμα. Το ερώτημα δεν είναι απλώς αν οι Δημοκρατικοί θα επικρατήσουν σε ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, αλλά αν οι εκλογές θα είναι ελεύθερες και δίκαιες – μια απροσδόκητη δοκιμασία για την αμερικανική δημοκρατία λίγους μήνες μετά την 250ή επέτειο της ίδρυσής της.

Στο εξωτερικό, η έμφαση του Τραμπ στο Δυτικό Ημισφαίριο και στην εκδίωξη του καθεστώτος Μαδούρο στη Βενεζουέλα σημαίνει ότι θα δοθούν λιγότερη προσοχή στην Ευρώπη και στην Ασία, καθώς και λιγότερα μέσα στην αντιστάθμιση της Ρωσίας και της Κίνας. Οι συνέπειες θα γίνουν ακόμη πιο αισθητές αν ο Τραμπ επιμείνει στη χρήση στρατιωτικής βίας εναντίον της Βενεζουέλας για να πετύχει τους στόχους του.

Αυτό, φυσικά, θέτει το ερώτημα τι είναι διατεθειμένες να κάνουν οι ΗΠΑ έναντι της Ρωσίας και της Κίνας. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η κυβέρνηση Τραμπ θα παράσχει στην Ουκρανία τη στρατιωτική, οικονομική και διπλωματική υποστήριξη που χρειάζεται για να πείσει τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν ότι ο χρόνος δεν είναι με το μέρος του και ότι περισσότερος πόλεμος δεν θα φέρει περισσότερα αποτελέσματα. Αλλά αυτό ακριβώς απαιτείται για τη διατήρηση μιας ισορροπίας δυνάμεων και την αποτροπή περαιτέρω ρωσικής επιθετικότητας στην Ευρώπη.

Παρομοίως, υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με την προθυμία του Τραμπ να σταθεί στο πλευρό των φίλων και συμμάχων των ΗΠΑ στην περιοχή της Ασίας και του Ειρηνικού, ιδίως στην Ταϊβάν. Το προγραμματισμένο ταξίδι του στην Κίνα, την άνοιξη του 2026, θα μπορούσε να δείξει αν η επιθυμία του να μειώσει το εμπορικό έλλειμμα της Αμερικής θα υπερισχύει της διατήρησης της ισορροπίας δυνάμεων σε μια περιοχή κρίσιμη για το μέλλον του κόσμου.

Τα συστήματα που βρίσκονται εκτός ισορροπίας τείνουν να εξελίσσονται, είτε προς την κατεύθυνση περισσότερης ανισορροπίας είτε προς μια νέα ή αποκατεστημένη ισορροπία. Αυτό που ο Τραμπ είναι πρόθυμος και ικανός να κάνει θα συμβάλει σημαντικά στον καθορισμό αυτής της εξέλιξης και, συγχρόνως, της ιστορίας αυτής της εποχής. Ως εκ τούτου, φαίνεται πως το 2026 θα είναι μια καθοριστική χρονιά για τις ΗΠΑ και τον κόσμο.

---

Ο Ρίτσαρντ Χάας είναι επίτιμος πρόεδρος του Council on Foreign Relations, ανώτερος σύμβουλος στο Centerview Partners, διακεκριμένος ακαδημαϊκός υπότροφος στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και συγγραφέας του εβδομαδιαίου ενημερωτικού δελτίου Home & Away της Substack. Το κείμενο αυτό αναδημοσιεύεται για την Ελλάδα από το Project Syndicate

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News