Η είδηση θα μπορούσε να είχε περάσει στα ψιλά των μέσων ενημέρωσης αν δεν αφορούσε σε μια από τις πλέον εύφλεκτες και γεωπολιτικά στρατηγικές περιοχές του πλανήτη. Η απόφαση του Ισραήλ να προχωρήσει (ως το πρώτο κράτος που το πράττει) στην αναγνώριση της Σομαλιλάνδης, μιας μικρής εδαφικής οντότητας στο Κέρας της Αφρικής που ανακήρυξε την ανεξαρτησία της από τη Σομαλία το 1991, έχει ήδη τροφοδοτήσει σοβαρές αναταράξεις στις σχέσεις του με την Αίγυπτο, αλλά όχι μόνο.

Παράλληλα, η κίνηση αυτή συνιστά μήνυμα με πολλαπλούς αποδέκτες: τόσο την Τουρκία, που έχει αναπτύξει δραματικά τις σχέσεις της με τη Σομαλία, την οποία και έχει μετατρέψει όχι μόνο σε στρατιωτικό τοποτηρητήριο στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Αντεν, αλλά ουσιαστικά σε «κράτος-πελάτη», όσο και το Ιράν, βασικό υποστηρικτή των ισλαμιστών Χούθι στην Υεμένη, που συστηματικά απειλούν το Ισραήλ και τη διεθνή ναυσιπλοϊα, αλλά και τις δύο «υπερδυνάμεις» της εποχής μας: τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα – για διαφορετικούς λόγους την κάθε μία.

Δεν πρέπει, μάλιστα, να λησμονείται ότι η κίνηση της Ιερουσαλήμ έλαβε χώρα λίγες ημέρες πριν ο ισραηλινός ορωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχουν επισκεφθεί τις ΗΠΑ για να συναντηθεί με τον αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο της Φλόριντα.

Η γεωστρατηγική σκακιέρα στο Κέρας

Το Κέρας της Αφρικής έχει μετατραπεί σε κομβικό κομμάτι ενός σκληρού γεωπολιτικού παζλ τα τελευταία χρόνια – και δεν είναι δύσκολο να αντιληφθεί κάποιος τους λόγους που συμβαίνει αυτό, καθώς η περιοχή συνδέεται με μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη. Ειδικότερα, η Σομαλιλάνδη καλύπτει το βορειοδυτικό κομμάτι της επικράτειας που είναι διεθνώς αναγνωρισμένη ως Σομαλία. Η περιοχή ανακήρυξε την ανεξαρτησία της το 1991, έπειτα από έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο στη Σομαλία (που ουσιαστικά τη μετέτρεψε σε αποτυχημένο κράτος), αλλά διαχρονικά η αποκαλούμενη Σομαλιλάνδη είχε αναπτύξει μια διακριτή ταυτότητα.

Αν και η Σομαλία βρισκόταν υπό ιταλικό έλεγχο, η περιοχή της Σομαλιλάνδης διοικείτο από τους Βρετανούς. Επίσης, σε αντίθεση με τη Σομαλία, η εσωτερική πολιτική κατάσταση είναι ήρεμη και η παρουσία τζιχαντιστών είναι πολύ περιορισμένη – συγκρινόμενη ειδικά με την παρουσία της Αλ-Σαχάαμπ στη Σομαλία.

Μπορεί η αναγνώριση από το Ισραήλ την Παρασκευή 26 Δεκεμβρίου να ήταν η πρώτη, αλλά οι αρχές της Σομαλιλάνδης έχουν το τελευταίο διάστημα επιταχύνει τις προσπάθειές τους να αναγνωριστούν διπλωματικά. Ηδη υπάρχουν διπλωματικές επαφές με την Αιθιοπία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) –μιας από τις πλέον δραστήριες χώρες ευρύτερα στην Αφρική και ειδικότερα στο Κέρας της Αφρικής– αλλά και τις ΗΠΑ.

Νωρίτερα τον Δεκέμβριο, άλλωστε, ο στρατηγός Ντάγκβιν Αντερσον, επικεφαλής της Διοίκησης Αφρικής των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων, συναντήθηκε με τον Πρόεδρο της Σομαλιλάνδης, Αμπντιραχμάν Μοχάμεντ Αμπντιλαχί. Πέραν της στενής σχέσης με την Αιθιοπία, η οποία θα περιγραφεί κάτωθι, οι σχέσεις της Σομαλιλάνδης με τα ΗΑΕ αλλά και με την Ταϊβάν (λόγω των κρίσιμων πρώτων υλών που είναι αναγκαίες για την κατασκευή ημιαγωγών και μικροτσίπ, στα οποία η Ταϊβάν έχει ηγετική θέση) είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένες.

Για το Αμπου Ντάμπι η Σομαλιλάνδη προσφέρει ένα επιπλέον στρατηγικό σημείο (σ.σ.: σύμφωνα με αναφορές από έγκυρες δεξαμενές σκέψεις, όπως το Carnegie Endowment for International Peace, τα ΗΑΕ διατηρούν μυστική στρατιωτική βάση στην περιοχή, που χρησιμοποιείται και για επιχειρήσεις στο Σουδάν), πέραν της παρουσίας του στο Πούντλαντ, μια ημιαυτόνομη περιοχή εντός της σομαλικής επικράτειας. Και είναι σαφές ότι η στενή σχέση του Ισραήλ με τα ΗΑΕ, που έχουν επίσης επενδύσει στο λιμάνι της Μπερμπέρα στη Σομαλιλάνδη, μάλλον έπαιξε κάποιο ρόλο στην απόφαση της κυβέρνησης Νετανιάχου.

Η ενόχληση του Καΐρου, η ανησυχία της Αγκυρας, η προσεκτική αντίδραση της Αθήνας

Η κίνηση του Ισραήλ προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις. Αυτή που συγκεντρώνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι της Αιγύπτου, οι σχέσεις της οποίας με το Ισραήλ είχαν ήδη διαταραχθεί εξαιτίας της σκληρής στρατιωτικής εκστρατείας στη Λωρίδα της Γάζας.

Δεν πρέπει να λησμονείται ότι το 2024 η Σομαλιλάνδη υπέγραψε Μνημόνιο Κατανόησης με το οποίο προσέφερε στην Αιθιοπία (που είναι περίκλειστη χώρα) πρόσβαση στην Ερυθρά Θάλασσα μέσω του λιμένος της Μπέρμπερα, ουσιαστικά δίνοντας μια εναλλακτική στη σημερινή εξάρτησή της από το Τζιμπουτί, μέσω του οποίου περνά περίπου το 95% του αιθιοπικού εμπορίου. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη σύγκρουση Αιγύπτου-Αιθιοπίας για τα ύδατα του Νείλου, οδήγησε το Κάιρο στην απειλή διπλωματικού και οικονομικού αποκλεισμού στη Σομαλιλάνδης.

Επιπλέον, το Κάιρο, καθώς και άλλα κράτη-μέλη της Αφρικανικής Ενωσης, θεωρούν ότι η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης θα μπορούσε να τροφοδοτήσει ένα ντόμινο εξαιτίας των αποσχιστικών κινημάτων που υπάρχουν και σε άλλες χώρες της «μαύρης ηπείρου». Την αντίθεσή τους στην αναγνώριση εξέφρασαν με κοινή ανακοίνωσή τους συνολικά 21 χώρες της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, του Περσικού Κόλπου και της Βόρειας Αφρικής, μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και το Ιράν.

Γενικότερα, η Αίγυπτος αναμένεται να αξιοποιήσει την ηγετική θέση της τόσο στην Αφρικανική Ενωση όσο και στον Αραβικό Σύνδεσμο ώστε να αποτρέψει ευρύτερες αναγνωρίσεις της Σομαλιλάνδης. Ο στρατηγικός έλεγχος της Ερυθράς Θάλασσας συνιστά, άλλωστε, μείζον διακύβευμα για το Κάιρο.

Στην Αγκυρα, η ισραηλινή κίνηση εντάσσεται, όπως φαίνεται, στο τρέχον αντιϊσραηλινό αφήγημα της τουρκικής κυβέρνησης, αλλά και στο παράλληλο αίσθημα περικύκλωσης. Για την Τουρκία η Σομαλία είναι μια πολύ σημαντική χώρα. Εχει επενδύσει σε αυτήν γεωπολιτικά εδώ και πάνω από μία δεκαετία και η εκεί τουρκική πρεσβεία είναι η μεγαλύτερη στην αφρικανική ήπειρο. Η δε ανθρωπιστική βοήθεια που έχει παράσχει ανέρχεται σε περίπου ένα δισ. δολάρια.

Ολα αυτά δεν έγιναν, βέβαια, χωρίς αντάλλαγμα. Η Τουρκία διαθέτει μεγάλη στρατιωτική βάση στη χώρα, τουρκικές εταιρείες διαχειρίζονται το αεροδρόμιο και το λιμάνι του Μογκαντίσου, ενώ παράλληλα έχει λάβει και άδειες έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων.

Μετά την ανακοίνωση της ισραηλινής αναγνώρισης, ο πρόεδρος της Σομαλίας, Χασάν Σεΐχ Μοχάμεντ, επρόκειτο να επισκεφθεί την Αγκυρα την Τρίτη 30 Δεκεμβρίου για να συναντηθεί με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Οι Τούρκοι υποστηρίζουν εντός της Σομαλιλάνδης εκείνες τις πολιτικές δυνάμεις που θέλουν την ενσωμάτωσή της στη Σομαλία. Πέραν της υπόθεσης της Σομαλιλάνδης, οι δύο πρόεδροι δεν αποκλείεται να συζητήσουν τα αποτελέσματα των σεισμικών ερευνών στα ανοιχτά της Σομαλίας.

Ο τούρκος υπουργός Ενέργειας, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, δήλωσε πρόσφατα ότι θα ξεκινήσουν γεωτρήσεις σε σομαλικά ύδατα εντός του 2026. Παράλληλα, η Αγκυρα φαίνεται να επιδιώκει την εμπλοκή των Αμερικανών και ο υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, φέρεται να συνομίλησε πριν από λίγα 24ωρα με τον Μασάντ Μπούλος, τον ειδικό απεσταλμένο της κυβέρνησης Τραμπ για την Αφρική.

Για την Ελλάδα, η παρουσία της ως μη μονίμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (για τη διετία 2025-2026) επιβάλλει μια αρκετά προσεκτική στάση στην υπόθεση της Σομαλιλάνδης. Αυτό φάνηκε και από τη δήλωση της Μονίμου Αντιπροσώπου της χώρας στον ΟΗΕ, της πρέσβεως Αγλαΐας Μπαλτά, κατά τη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας μετά την απόφαση αναγνώρισης από το Ισραήλ.

Η ελληνική γραμμή κινείται αυστηρά στο πλαίσιο της διασφάλισης της ενότητας, της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Σομαλίας, καθώς άλλωστε η Αθήνα επιμένει παραδοσιακά σε αυτή τη γραμμή. Ωστόσο η Αθήνα απέφυγε να προβεί σε κάποια σκληρότερη αντίδραση (π.χ. μέσω έκδοσης ανακοίνωσης από το υπουργείο Εξωτερικών), η οποία θα μπορούσε να προκαλέσει αχρείαστες τριβές στη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ.

Σε σχέση με τις εξελίξεις στον ΟΗΕ, πάντως, αξίζουν να σημειωθούν δύο πράγματα: πρώτον, η Σομαλιλάνδη ζήτησε τον Μάιο του 2025 από τα κράτη-μέλη του Οργανισμού να αναγνωρίσουν την ανεξαρτησία της και, δεύτερον, η Σομαλία αναλαμβάνει (ως μη μόνιμο μέλος) την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας την 1η Ιανουαρίου 2026.

Τι ψάχνει το Ισραήλ

Σύμφωνα με πληροφορίες, σε κόλπους του ισραηλινού κατεστημένου είχαν εκφραστεί αντιρρήσεις για την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης εκ μέρους της κυβέρνησης Νετανιάχου. Οσοι κρατούσαν επιφυλακτική στάση σημείωναν ότι ίσως το Ισραήλ έπρεπε να αναμένει μια ανάλογη κίνηση πρώτα από τις ΗΠΑ ή ότι θα μπορούσε να προχωρήσει σε κινήσεις που δεν θα ισοδυναμούσαν με αναγνώριση, αλλά θα έφταναν λίγο πριν από το κατώφλι της (π.χ. αναγνώριση διαβατηρίων).

Τελικώς, η κυβέρνηση Νετανιάχου αποφάσισε να κινηθεί για ακόμη μία φορά δυναμικά και θα ήθελε να εντάξει τη Σομαλιλάνδη και στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ. Δεν λείπουν εκείνοι που πιστεύουν ότι η σημερινή ισραηλινή κυβέρνηση εξακολουθεί να έχει στο μυαλό της το ενδεχόμενο απέλασης Παλαιστινίων από τη Γάζα και ίσως η Σομαλιλάνδη να προσέφερε έναν προορισμό, καθώς ανάλογες ιδέες είχαν κυκλοφορήσει πριν από μήνες, με πιθανούς προορισμούς τη Λιβύη ή το Νότιο Σουδάν. Ωστόσο δεν είναι σαφές αν το Ισραήλ θα πίεζε προς μια τέτοια κατεύθυνση πλέον χωρίς τη σαφή στήριξη της Ουάσινγκτον, η οποία μοιάζει να έχει απομακρυνθεί από τέτοιες ιδέες μετά την εκεχειρία στη Γάζα.

Η γεωγραφία μιλάει από μόνη της για τη σημασία της Σομαλιλάνδης για το Ισραήλ. Ευρισκόμενη στην είσοδο του Κόλπου του Αντεν, απέναντι από τη Νότια Υεμένη, ουσιαστικά συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό. Εχοντας παρουσία εκεί, μια χώρα μπορεί να ασκεί και εποπτεία στο στρατηγικής σημασίας Στενό Μπαμπ-ελ-Μαντέμπ, μεταξύ Υεμένης και Τζιμπουτί/Ερυθραίας.

Οι Βρετανοί ήξεραν, ως ναυτική υπερδύναμη, τη σημασία της περιοχής και την ήλεγχαν, ενώ οι ΗΠΑ, επί προεδρίας Ρόναλντ Ρίγκαν, είχε διασφαλίσει στρατιωτική πρόσβαση εκεί τη δεκαετία του 1980, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Η ακτογραμμή της Σομαλιλάνδης βρίσκεται σε απόσταση 300-500 χιλιομέτρων από τις περιοχές που ελέγχουν οι Χούθι στην Υεμένη και κυρίως από το σημαντικό λιμάνι της Χοντέιντα.

Το Ισραήλ θα μπορούσε να αποκτήσει ικανότητα συλλογής πληροφοριών αλλά και πληγμάτων κατά των Χούθι, καθώς και προστασίας των θαλασσίων μεταφορών. Αλλες επιλογές, όπως το Τζιμπουτί, δεν προσφέρουν διασφαλίσεις λόγω και της επιρροής της Κίνας. Ουσιαστικά, η Σομαλιλάνδη θα μπορούσε να είναι για το Ισραήλ σε σχέση με την Υεμένη ό,τι είναι το Αζερμπαϊτζάν στην περιοχή του Καυκάσου και της Κασπίας σε σχέση με την εξισορρόπηση της ιρανικής ισχύος.

Φυσικά, δεν πρέπει να αγνοείται ότι η θαλάσσια αυτή οδός έχει στενότατη σχέση με το όραμα του Διαδρόμου Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC). Αν αυτή δεν είναι ασφαλής από απειλές τύπου Χούθι, το κόστος υλοποίησης αυτού του φιλόδοξου σχεδίου αυξάνεται κατακόρυφα.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News