Η Ισπανία βιώνει μια πρωτοφανή οικονομική άνθηση, η οποία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη μετανάστευση. Ωστόσο, η επιτυχία αυτή απειλείται από αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια, αύξηση του κόστους ζωής και πολιτικές εντάσεις που θυμίζουν τη Βρετανία μετά το Brexit. Το μεταναστευτικό ζήτημα απειλεί να προκαλέσει πολιτικό σεισμό.

Η κυβέρνηση του σοσιαλιστή πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ έχει ανοίξει διάπλατα τις πύλες της χώρας, προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες της αγοράς εργασίας με εργατικά χέρια, για δουλειές που οι Ισπανοί αποφεύγουν να αναλάβουν. Ομως, όπως γράφει η Telegraph, αυτή η πολιτική, αν και προσέφερε ισχυρή ανάπτυξη, δημιουργεί πλέον ρωγμές στην κοινωνική συνοχή και απειλεί να μετατραπεί σε εκρηκτικό πολιτικό ζήτημα.

Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, περισσότερα από δύο εκατομμύρια άτομα έχουν μπει στην Ισπανία, μια χώρα 49 εκατομμυρίων κατοίκων. Οι περισσότεροι προέρχονται από ισπανόφωνες καθολικές χώρες της Λατινικής Αμερικής, γεγονός που διευκολύνει την ένταξή τους. Πολλοί εξ αυτών εργάζονται χωρίς άδεια παραμονής ή εργασίας, καλύπτοντας κρίσιμα κενά σε τομείς όπως η γεωργία, οι κατασκευές, η εστίαση και η φροντίδα ηλικιωμένων.

Χάρη στη μαζική αυτή εισροή, η Ισπανία σημειώνει ρυθμό ανάπτυξης σχεδόν 3%, την ώρα που οι μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης –Γερμανία, Γαλλία και Ιταλία– μετά βίας ξεπερνούν το 1%. Η ισπανική Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι οι μετανάστες προσέθεσαν 0,4 έως 0,7 ποσοστιαίες μονάδες ετησίως στο ΑΕΠ, τα τελευταία τρία χρόνια. Ουσιαστικά, αποτελούν τον κινητήριο μοχλό της ισπανικής οικονομίας.

Αυτός ο κύκλος, όπως παρατηρεί ο οικονομολόγος Ανχελ Ταλαβέρα, είναι αυτοανατροφοδοτούμενος: «Η ανάπτυξη φέρνει μετανάστες, και οι μετανάστες φέρνουν ανάπτυξη», λέει στην Telegraph. Η Ισπανία επωφελείται και από τη σκληρή στάση των ΗΠΑ έναντι των μεταναστών, καθώς πολλοί Λατινοαμερικανοί επιλέγουν πλέον τη Μαδρίτη αντί για τη Νέα Υόρκη ως τόπο μετοίκισης.

Οι περισσότεροι νεοεισερχόμενοι εργάζονται χωρίς χαρτιά. Παίρνουν δουλειές που οι ντόπιοι θεωρούν δύσκολες ή κακοπληρωμένες, ως αγρότες, καθαριστές, σερβιτόροι, οικοδόμοι. Δεν καταβάλλουν φόρους, αλλά έχουν πρόσβαση σε δημόσια σχολεία και νοσοκομεία. Υστερα από δύο ή τρία χρόνια, μέσω της διαδικασίας νομιμοποίησης, μπορούν να αποκτήσουν επίσημη άδεια παραμονής.

Η κυβέρνηση Σάντσεθ έχει χαλαρώσει πρόσφατα τα κριτήρια για τις άδειες αυτές, επιδιώκοντας να νομιμοποιήσει σχεδόν ένα εκατομμύριο μετανάστες μέσα στα επόμενα τρία χρόνια. Ο στόχος είναι σαφής: να ενισχυθεί η φορολογική βάση και να αντιμετωπιστεί η γήρανση του πληθυσμού. Η Ισπανία έχει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά γεννήσεων στην Ευρώπη (μόλις 1,12 παιδιά ανά γυναίκα), ενώ το 20% του πληθυσμού είναι άνω των 65 ετών. Χωρίς νέους εργαζομένους, το ασφαλιστικό και το κοινωνικό κράτος κινδυνεύουν με κατάρρευση.

Ο ίδιος ο Σάντσεθ το έθεσε ωμά: «Αν δεν κάνουμε κάτι, σε 25 χρόνια η οικονομία μας θα συρρικνωθεί. Πώς θα χρηματοδοτήσουμε συντάξεις, υγεία και εκπαίδευση;».

Οι μετανάστες καταλαμβάνουν το 90% των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν το τελευταίο έτος. Σε ορισμένους τομείς, όπως η οικιακή εργασία, αντιπροσωπεύουν τα τρία τέταρτα του εργατικού δυναμικού. Χωρίς αυτούς, οι καλλιέργειες δεν θα συλλέγονταν, τα ξενοδοχεία δεν θα λειτουργούσαν και οι ηλικιωμένοι δεν θα είχαν φροντιστές.

Ωστόσο, η ευημερία αυτή έχει κόστος, σημειώνει η Telegraph. Οι μισθοί παραμένουν στάσιμοι ή αυξάνονται με ρυθμό μικρότερο από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Παράλληλα, ο πληθωρισμός είναι υψηλότερος, πράγμα που σημαίνει ότι οι Ισπανοί νιώθουν να χάνουν την αγοραστική τους δύναμη. Η στέγαση έχει γίνει το πιο καυτό κοινωνικό ζήτημα. Η αύξηση της ζήτησης, λόγω μεταναστών αλλά και τουριστών μέσω AirBnB, έχει εκτινάξει τις τιμές των ενοικίων και των ακινήτων κατά 30% μέσα σε πέντε χρόνια.

Ο νεαρός φοιτητής υπολογιστών, Χουάν Χιμένεθ, εκφράζει την απογοήτευση της νέας γενιάς: «Ακόμη κι αν βρω καλή δουλειά, δεν μπορώ να αντέξω τα ενοίκια. Μάλλον θα φύγω στο εξωτερικό», λέει.

Η στεγαστική κρίση συνοδεύεται από πίεση στα δημόσια σχολεία και τα νοσοκομεία. Πολλοί Ισπανοί θεωρούν ότι οι κοινωνικές παροχές κατευθύνονται κυρίως στους μετανάστες. Αυτό ενισχύει το αίσθημα αδικίας και τροφοδοτεί αντιδράσεις.

Η κοινωνική έκρηξη και η πολιτική μετατόπιση

Η μεταναστευτική πολιτική που κάποτε θεωρείτο παράδειγμα προοδευτισμού, έχει μετατραπεί στην Ισπανία σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Βίαια επεισόδια, όπως αυτά που σημειώθηκαν το καλοκαίρι στην πόλη Τόρε Πατσέκο, όπου ξέσπασαν συγκρούσεις μεταξύ ντόπιων και μεταναστών, έδειξαν ότι η ένταση υποβόσκει.

Σε παραλίες, πολίτες έχουν φτάσει στο σημείο να απωθούν βάρκες με μετανάστες. Αυτές οι εικόνες, που κυκλοφόρησαν ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, άλλαξαν το κλίμα.

Μέχρι πριν από δύο χρόνια, μόλις το 8% των Ισπανών θεωρούσε τη μετανάστευση σοβαρό πρόβλημα. Σήμερα, σύμφωνα με το Κέντρο Κοινωνιολογικών Ερευνών (CIS), το ποσοστό έχει εκτοξευθεί στο 28%, καθιστώντας τη μετανάστευση το δεύτερο σημαντικότερο ζήτημα μετά τη στέγαση.

Η ριζοσπαστική Δεξιά εκμεταλλεύεται την ευκαιρία, γράφει η Telegraph. Το κόμμα Vox, που ιδρύθηκε το 2013 ως εθνικιστικό παρακλάδι του συντηρητικού Λαϊκού Κόμματος (PP), έχει μετατραπεί σε ηγέτη της αντι-μεταναστευτικής ρητορικής. Στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις, αγγίζει το 20%, αναγκάζοντας και το ίδιο το PP να υιοθετήσει σκληρότερη στάση.

Ο επικεφαλής του Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, καταγγέλλει «ισλαμική εισβολή» και υπόσχεται μαζικές απελάσεις και ενίσχυση της ασφάλειας. Στην Ανδαλουσία, οι ομιλίες του προσελκύουν χιλιάδες νέους άνδρες που βλέπουν στο κόμμα του μια φωνή διαμαρτυρίας απέναντι στο σύστημα. Ενας νέος πολιτικός αστέρας, ο 35χρονος Αλβίσε Πέρεθ, εκμεταλλεύεται τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να προωθήσει ακόμη πιο ακραίες θέσεις, ενισχύοντας τη δυναμική της Ακρας Δεξιάς.

Οι Σοσιαλιστές του Σάντσεθ προσπαθούν να υπερασπιστούν τη γραμμή τους, επιμένοντας ότι η μετανάστευση είναι αναγκαία για τη βιωσιμότητα της οικονομίας και του κοινωνικού κράτους. Η υπουργός Μετανάστευσης, Ελμα Σάιθ Ντελγάδο, δηλώνει: «Η Ισπανία δεν κυνηγά τους μετανάστες· υπερασπίζεται τα δικαιώματά τους».

Από την άλλη, ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος, Αλβέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη μετριοπάθεια και την πίεση της Ακροδεξιάς. Πρόσφατα δήλωσε: «Η ισπανική υπηκοότητα δεν χαρίζεται, κερδίζεται». Ουσιαστικά, υιοθετεί τη ρητορική του Vox για να μην χάσει ψηφοφόρους προς τα δεξιά.

Ωστόσο, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η πλειονότητα των Ισπανών εξακολουθεί να διατηρεί θετική στάση απέναντι στη μετανάστευση. Σύμφωνα με το CIS, περισσότεροι από τους μισούς πολίτες πιστεύουν ότι οι μετανάστες κάνουν την Ισπανία ένα καλύτερο μέρος. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι η δημόσια συζήτηση έχει αλλάξει τόνο: οι ακραίες φωνές έχουν αποκτήσει βήμα και νομιμότητα.

Ο κοινωνιολόγος Αλμπερτ Αρκάρονς παρατηρεί στην Telegraph: «Η είσοδος του Vox στα κοινοβούλια έχει “νομιμοποιήσει” ρητορικές που παλαιότερα θεωρούνταν περιθωριακές. Ακόμα κι αν δεν αντικατοπτρίζουν την πλειοψηφία, επηρεάζουν το πλαίσιο της πολιτικής αντιπαράθεσης».

Η επόμενη μέρα: ανάμεσα στην ανάπτυξη και τη σύγκρουση

Η Ισπανία βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Από τη μία, η οικονομία της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τους μετανάστες. Από την άλλη, η αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια απειλεί να διαρρήξει το πολιτικό σκηνικό. Αν οι επόμενες εκλογές δώσουν την εξουσία στο Λαϊκό Κόμμα με τη στήριξη του Vox, η χώρα ενδέχεται να στραφεί σε πιο περιοριστική πολιτική, υπονομεύοντας το ίδιο το υπόβαθρο της ανάπτυξης της.

Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι ο ενδεχόμενος περιορισμός της μετανάστευσης θα μειώσει αναπόφευκτα τους ρυθμούς ανάπτυξης. Η Ισπανία δεν μπορεί να μετατραπεί σε Γερμανία ή Νότια Κορέα από τη μια μέρα στην άλλη, ισχυρίζονται, καθώς η μετάβαση από μια οικονομία υπηρεσιών, που βασίζεται στον τουρισμό και τη φτηνή εργασία, σε μια οικονομία υψηλής τεχνολογίας απαιτεί χρόνια επενδύσεων και εκπαίδευσης.

Παρά τις δυσκολίες, η Ισπανία έχει ορισμένες εστίες ελπίδας: η αυτοκινητοβιομηχανία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ψηφιακή καινοτομία προσφέρουν προοπτικές διαφοροποίησης της οικονομίας της. Ομως, καταλήγει η Telegraph, προς το παρόν, η πραγματικότητα παραμένει αμείλικτη: χωρίς μετανάστες, η οικονομία κινδυνεύει να «φρενάρει» απότομα· με υπερβολική εξάρτηση από αυτούς, κινδυνεύει να διαρραγεί κοινωνικά.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News