Εδώ και αρκετό καιρό έχω την αίσθηση ότι μας ταλαιπωρεί συλλογικά μια επιδημία διαρκούς κόπωσης. Με όποιον μιλάω, η πρώτη κουβέντα που ακούω είναι πόση δουλειά υπάρχει στο γραφείο, πόσες εκκρεμότητες σπρώχνονται καθημερινά στην ατζέντα από τη μία μέρα στην άλλη, πόσο κυρίαρχη είναι η αίσθηση της εξάντλησης. Ολοι τρέχουμε χωρίς να προλαβαίνουμε. Παράλληλα μοιάζει να τρέχει και ο χρόνος ακόμα πιο γρήγορα από εμάς. Δυσκολευόμαστε να κατανοήσουμε πότε φτάσαμε Χριστούγεννα και πότε θα έρθει Πάσχα. Ολα μοιάζουν να βρίσκονται στον επιταχυντή και εμείς αγκομαχούμε να πιάσουμε τον ρυθμό.

Δεν έχει να κάνει με το προφίλ των συνομιλητών μου. Η κόπωση είναι οριζόντια, ανεξάρτητα από φύλο, ηλικία, επαγγελματική ή οικογενειακή κατάσταση. Σχεδόν όλοι βρισκόμαστε σε μια μακρά φάση υπερκινητικότητας και διαρκούς καταπόνησης, ή τουλάχιστον έτσι δηλώνουμε. Και δεν αναφέρομαι μόνο στις τελευταίες μέρες του χρόνου, που μοιάζουμε πράγματι σαν να έχουμε κάνει χρήση ψυχοδραστικών ουσιών (και μάλλον πολλοί έχουν πράγματι κάνει, όπως λένε οι έρευνες στα λύματα). Το φαινόμενο είναι χρόνιο και έχει εγκατασταθεί μόνιμα στην καθημερινότητά μας.

Η οικονομική ανάπτυξη της χώρας, εκ των πραγμάτων, αυξάνει την παραγωγική δραστηριότητα. Ταυτόχρονα, όμως, οι δουλειές μας έχουν εισβάλει –σε σημαντικό βαθμό– στη ζωή μας, όχι μόνο διευρύνοντας τον άμεσα εργασιακό χρόνο μας, αλλά και διαβρώνοντας ό,τι απομένει. Τα social media, από την πλευρά τους, μας «κλέβουν» καθημερινά χρόνο από το 24ωρό μας.

Οι έρευνες αναφέρουν ότι η μέση χρήση αγγίζει τις δύο ώρες την ημέρα, άρα ο πραγματικά διαθέσιμος χρόνος μας (αν αφαιρέσουμε τον ύπνο) έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 10% ημερησίως. Βεβαίως, η επίπτωση των social media δεν είναι μόνο ποσοτική αλλά και ποιοτική. Οι μελέτες καταδεικνύουν ότι η μακροχρόνια χρήση τους επιφέρει νοητική κόπωση και ταυτόχρονα αίσθηση ματαίωσης – ένας ιδιαίτερα κακός συνδυασμός: Κουραζόμαστε χωρίς να νιώθουμε ότι κάτι ουσιαστικό έχει παραχθεί.

Ομως μια παράμετρος που θεωρώ εξίσου σημαντική είναι ότι έχουμε φορτώσει τις μέρες μας με ένα πλήθος υποχρεώσεων, δραστηριοτήτων και ενασχολήσεων, που δημιουργούν μια ασφυκτική καθημερινότητα. Αν προσθέσουμε και τον χρόνο που χάνουμε στις μετακινήσεις ή στην αναζήτηση θέσης πάρκινγκ, η εικόνα γίνεται ακόμα πιο πιεστική. Ως αποτέλεσμα, οι «πραγματικές» ώρες της ημέρας μας περιορίζονται δραματικά και το περιεχόμενο της ζωής μας συμπιέζεται σε όλο και μικρότερα χρονικά παράθυρα, δημιουργώντας μόνιμη ένταση και αίσθηση ανεπάρκειας.

Η ζωή μοιάζει να γίνεται διαρκώς πιο σύνθετη και απαιτητική, αποδεικνύοντας ότι έχουμε ακόμα δρόμο μέχρι να αφήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη να κάνει τη δουλειά και εμείς να χαλαρώνουμε στα σαλέ πίνοντας glühwein, για να μείνω στο κλίμα των ημερών. Προς το παρόν, το μόνο που κάνει η τεχνολογία είναι να μας επιτρέπει να δουλεύουμε περισσότερο, πιο γρήγορα και παντού.

Ωστόσο οφείλω να αναγνωρίσω ότι ο αλγόριθμος το έχει καταλάβει, αφού τελευταία με έχει γεμίσει με διαφημίσεις για διαχείριση χρόνου, productivity hacks, εφαρμογές βελτίωσης του ύπνου και αντιμετώπισης του burn out. Αρα, ακόμα και η Τεχνητή Νοημοσύνη μού λέει ξεκάθαρα ότι κάτι πρέπει να κάνω γι’ αυτό το θέμα, πέρα, φυσικά, από τη γιατρό μου, που προσπαθεί να μου εμπνεύσει μια κουλτούρα μακροζωίας (longevity) μέσα από μικρές αλλαγές στον καθημερινό τρόπο ζωής μου.

Ο John Maeda, στο βιβλίο του «Οι νόμοι της απλότητας» εστιάζει στη σημασία της αφαίρεσης στη ζωή μας και στην εστίαση στα βασικά, δηλαδή σε αυτά που πραγματικά δίνουν νόημα. Επειδή μοιάζει δύσκολο ο κόσμος μας να γίνει ξαφνικά πιο απλός, ίσως χρειάζεται να μάθουμε να «κρύβουμε» την πολυπλοκότητα: με ευρηματικά τεχνάσματα, με περιορισμό του ψηφιακού θορύβου, με μείωση του όγκου του περιεχομένου της ζωής μας και με εστίαση στην ουσία.

Προφανώς δεν είναι εύκολο. Θα πρέπει να αυτοσχεδιάσει ο καθένας με τον τρόπο που θα κάνει τη δική του επανάσταση ανάκτησης του προσωπικού του χρόνου. Μπορεί να μοιάζει ουτοπική επαναστατική προσέγγιση, αλλά δεν βλέπω και πολλές άλλες καλές επιλογές.

Καθώς μπαίνουμε στο εορταστικό τετραήμερο, που ενδείκνυται για μικρές παύσεις και εσωτερικές αναζητήσεις, και με δεδομένο ότι η περίοδος ενθαρρύνει τις αποφάσεις για το νέο έτος, ίσως αξίζει να αναλογιστούμε τι μπορούμε να κόψουμε και πώς μπορούμε να αναδιατάξουμε τον χρόνο μας. Να δοκιμάσουμε να αλλάξουμε την «αρχιτεκτονική» της ζωής μας, να επιβραδύνουμε και να εφαρμόσουμε το εμβληματικό μότο: less is more. Για να τα βγάλουμε πέρα, χρειαζόμαστε κάτι σαν έναν συνδυασμό Bauhaus και Ikigai, επιλέγοντας συνειδητά την απλότητα και τη λειτουργικότητα, δίνοντας χώρο στον σκοπό και επιδιώκοντας μια πιο αρμονική σχέση με τη φύση, όπως άλλωστε πρεσβεύουν και οι δύο αυτές προσεγγίσεις.

Μια τέτοια αλλαγή δεν τη χρειαζόμαστε ως φιλοσοφική πολυτέλεια, αλλά ως πρακτική ανάγκη να κατοικήσουμε ξανά τον χρόνο μας σε έναν κόσμο που τρέχει διαρκώς πιο γρήγορα από τις αντοχές μας.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News