Αμέσως μετά τη δεκαετία των μνημονίων και πριν την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας (από το β’ εξάμηνο του 2023) η Ελλάδα δεν συγκέντρωνε την αφρόκρεμα των διεθνών επενδυτών. Ανάμεσα τους ήταν τα funds που είχαν εισέλθει για την εκμετάλλευση των κόκκινων δανείων τα οποία στη συνέχεια πούλησαν δάνεια και ακίνητα σε άλλα διεθνή σχήματα που ενδιαφέρθηκαν να επενδύσουν στον Τουρισμό.

Τη ρευστότητα για τις τουριστικές επενδύσεις στήριξε και η ευεργετική χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης (εδώ κάποια παραδείγματα από το ekathimerini) για τη δημιουργία νέων ή για την επέκταση υφιστάμενων τουριστικών μονάδων. Παράλληλα, πολλά πρότζεκτ διευκολυνθήκαν από το πλαίσιο των λεγόμενων «στρατηγικών επενδύσεων» που επέτρεψε την κατά προτεραιότητα και κατ’ εξαίρεση δόμηση σε προορισμούς φυσικού κάλλους κατά παράβαση του ενιαίου πολεοδομικού κανονισμού.

⇒ Διαβάστε: Εσκαψαν το Σαρακήνικο στη Μήλο για να φτιάξουν πεντάστερο ξενοδοχείο

Ακολούθησαν τα δημοσιεύματα και οι αντιδράσεις. Από την Αστυπάλαια και το Σαρακήνικο της Μήλου, μέχρι τη Σαντορίνη, τη Μύκονο, την Πάρο, την Ιο, τη Μήλο, τη Σκύρο, και τώρα τη Τζια, η κοινή γνώμη είδε το ίδιο μοτίβο να επαναλαμβάνεται. Μεγάλες τουριστικές και οικιστικές παρεμβάσεις προωθήθηκαν ως «στρατηγικές επενδύσεις» παρακάμπτοντας τον τοπικό σχεδιασμό και τη βούληση των κοινωνιών.

⇒ Διαβάστε: Ο «ιός» της Αστυπάλαιας απειλεί και άλλα νησιά

Κάπως έτσι φτάσαμε στις 11 Δεκεμβρίου του 2025 και στην ομόφωνη στάση της Περιφερειακής Ένωσης Δήμων Νοτίου Αιγαίου, που τάχθηκε κατά των στρατηγικών επενδύσεων στον τουρισμό και στο real estate όταν αυτές δεν ευθυγραμμίζονται με τα τοπικά πολεοδομικά σχέδια. «Η Σαντορίνη, η Ιος, η Μήλος, η Σίκινος, η Φολέγανδρος και άλλα νησιά των Κυκλάδων δεν είναι πεδία για Φαραωνικά επιχειρηματικά σχέδια – είναι ζωντανοί τόποι» ανέφερε στην εισήγησή του ο δήμαρχος Θήρας Νίκος Ζώρζος.

⇒ Διαβάστε — Σκύρος: Αυτό το νησί ποιος θέλει να το καταστρέψει;  

Παρότι τυπικά νόμιμο, εφόσον οι εξαιρέσεις εγκρίθηκαν από το κράτος, το βασικό πρόβλημα αυτού του μοντέλου είναι ότι συγχέει την ανάπτυξη με τη δόμηση και τις επενδύσεις με τις τοποθετήσεις των ξένων funds. Η τουριστική δραστηριότητα, αντί να λειτουργεί ως μοχλός παραγωγής υπεραξίας για τις τοπικές κοινωνίες, μετατρέπεται σε όχημα ανεξέλεγκτου real estate.

Σύνθετα τουριστικά καταλύματα, μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες και οικιστικά συγκροτήματα εκτός σχεδίου καταλαμβάνουν εκτάσεις χωρίς να εντάσσονται σε έναν συνολικό δημόσιο σχεδιασμό. Το αποτέλεσμα είναι η αλλοίωση του τοπίου και η απώλεια του συγκριτικού πλεονεκτήματος των νησιών: της κλίμακας, της φυσικής ομορφιάς και της αυθεντικότητας.

⇒ Διαβάστε: Μια περιβαλλοντική πρόκληση στη Τζια

Πώς δικαιολογείται ένα τσιμεντένιο θηρίο που θα υψωθεί σε μια απάτητη παραλία πχ. στην Αστυπάλαια; Η ρητορική που συνόδευε τέτοιες ενέργειες ήταν «η προσέλκυση υψηλού επιπέδου τουρισμού». Και αν, υποθετικό το παράδειγμα, το fund που χτίζει στην απάτητη παραλία βγάζει τα λεφτά του έξω, αν αποκόμισε κέρδη στην Ελλάδα από τα κόκκινα δάνεια, αν είχε το θράσος να ζητήσει και λεφτά ακόμη και από το Ταμείο Ανάκαμψης;

Η περίπτωση του Σαρακήνικου στη Μήλο ανέδειξε με τον πιο ωμό τρόπο τι σημαίνει αυτή η λογική. Ενα τοπίο διεθνούς αναγνωρισιμότητας τραυματίστηκε πριν ακόμη καν υπάρξει πλήρης έλεγχος της νομιμότητας. Στην Ιο, μεγάλες εκτάσεις συγκεντρώθηκαν στα χέρια ενός επενδυτή παρά τις αρνητικές αποφάσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης. Στη Σίκινο, ο Δήμος αναγκάστηκε να θεσπίσει αυστηρούς περιορισμούς για να προλάβει την άναρχη ανάπτυξη. Στη Φολέγανδρο, στην Ανάφη και στην Τζια, η πίεση αυξάνεται σταθερά.

Πέρα από το περιβάλλον, το μοντέλο αυτό αποδεικνύεται και οικονομικά προβληματικό. Οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται στον μαζικό και πολυτελή τουρισμό είναι κατά κανόνα χαμηλής εξειδίκευσης και εποχικές. Νέοι άνθρωποι μπορούν ίσως σήμερα να εργάζονται εξαντλητικά για να εξασφαλίσουν ένα αξιοπρεπές εισόδημα, αλλά δύσκολα θα μπορούν να κάνουν το ίδιο στα 50 τους. Μετά το τέλος της σεζόν, μεγάλο μέρος αυτών των εργαζομένων συντηρείται από το επίδομα ανεργίας, χωρίς πραγματικές προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης.

Ταυτόχρονα, τα έσοδα αυτών των επενδύσεων δεν μένουν στον τόπο. Η τοπική οικονομία καρπώνεται ένα μικρό μόνο μέρος της δραστηριότητας, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό της αξίας διοχετεύεται εκτός νησιών και εκτός χώρας. Πρόκειται για μια ανάπτυξη που παράγει τζίρο, αλλά όχι βιώσιμη ευημερία.

Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι η άρνηση κάθε επένδυσης. Είναι η επαναφορά του δημόσιου σχεδιασμού, ο σεβασμός στη φέρουσα ικανότητα των νησιών και η συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στις αποφάσεις που καθορίζουν το μέλλον τους. Τα νησιά του Αιγαίου δεν είναι «λευκές σελίδες» για να γεμίσουν με μπετόν. Είναι ζωντανοί τόποι με πεπερασμένους πόρους και ιστορία αιώνων.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News