Το Κολλέγιο Αθηνών «γεννήθηκε» στη Μεγάλη Βρετανία, στις 13 Αυγούστου 1925, όταν τα μέλη της Ιδρυτικής Επιτροπής, με βασικούς στυλοβάτες τον Στέφανο Δέλτα και τον Εμμανουήλ Μπενάκη αποφάσισαν τη σύσταση Σωματείου με όνομα «Ελληνοαμερικανικόν Εκπαιδευτικόν Ιδρυμα».

Τα πρώτα τρία χρόνια λειτουργίας περνούν σε ένα νοικιασμένο σπίτι της οδού Ανδρου 18, λίγο πάνω από το Πεδίον του Αρεως, ενώ η επωνυμία «Κολλέγιον Αθηνών» εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε μια αγγελία της εφημερίδας Πολιτεία στις 15 Οκτωβρίου 1925. Το 1927 τελικά αγοράζεται έκταση 150 στρεμμάτων στο Ψυχικό, με χορηγούς τους Μπενάκη και Δέλτα, για να κτιστεί το πρώτο διδακτήριο, το οποίο, τιμής ένεκεν, ονομάστηκε Μπενάκειο και θεωρείται το κτίριο ορόσημο του Κολλεγίου.

Την αιωνόβια ιστορία του Κολλεγίου αναβιώνει ο απόφοιτος Γιώργος Νικολόπουλος στο βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ικαρος, με υπότιτλο «Ενα σχολείο για την “ηγέτιδα τάξιν”». Σε αυτό παρελαύνουν πρόσωπα που σχετίζονται με το ίδρυμα, από το οποίο άλλωστε έχουν αποφοιτήσει πέντε πρωθυπουργοί της Ελλάδας: ο Ανδρέας Παπανδρέου, ο Γιώργος Α.Παπανδρέου, ο Λουκάς Παπαδήμος, ο Αντώνης Σαμαράς και ο Κυριάκος Μητσοτάκης.

Οι πρώτοι «Ορνιθες» του Καρόλου Κουν

Το 1929 ο Κάρολος Κουν διορίζεται καθηγητής Αγγλικών στο Κολλέγιο και οργανώνει παραστάσεις με θίασο τους σπουδαστές του σχολείου – ένας από αυτούς και πρώτος πρωταγωνιστής του, ήταν ο μετέπειτα σκηνοθέτης Αλέξης Σολομός. Το 1932, αξιοποιώντας τη δημιουργική ελευθερία που του προσφέρει το Κολλέγιο, ανεβάζει στο θεατράκι του σχολείου τους «Ορνιθες» του Αριστοφάνη.

Σε μια εποχή μάλιστα που ούτε το Εθνικό Θέατρο ούτε ιδιωτικοί θίασοι καταδέχονταν να ανεβάσουν έργα του αρχαίου κωμωδιογράφου, τον οποίο παντού χαρακτήριζαν «βωμολόχο» και «αντιεμπορικό», όπως σημειώνει ο Βίκτωρ Μελάς, στενός φίλος του Κουν. Θα ακολουθήσουν οι «Βάτραχοι», ο «Πλούτος», ο «Κύκλωπας», αλλά και το «Ονειρο θερινής νυκτός» του Σαίξπηρ.

Στο σχολικό περιοδικό «Αθηναίος» αναφερόταν και η κριτική που δέχτηκε ο Κουν καθώς «εκχυδάισε την αρχαία τέχνη, όταν παρουσίασε τον Πλούτο», αλλά επισημαινόταν ότι «η προσπάθειά του είναι να φέρει πιο κοντά σε εμάς την αρχαία τέχνη». Εκείνοι οι πρώτοι «Ορνιθες», πάντως, τον Μάιο του 1932, έκλεψαν την παράσταση για δασκάλους, γονείς και δημοσιογράφους της εποχής. Στο σχολικό περιοδικό ο Αλέξης Σολομός έγραφε ως μαθητής ακόμα ότι η προσπάθεια του Κουν «ήταν να ξεφύγουν από τη στερεότυπη παράδοση της διδασκαλίας των αρχαίων δραμάτων, αποβλέποντας στην εκλαΐκευψή τους, έτσι που να μη χρησιμεύουνε για τροφή μόνο στους λόγιους, μα και στον αγράμματο λαό».

Ενας αντι-μπολσεβίκος απέναντι στον Μεταξά

Την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά η ελευθερία σκέψης και έκφρασης στο Κολλέγιο περιορίζεται, καθώς το ίδρυμα αντιμετωπίζεται από τις Αρχές ως ξένο. Στις 16 Μαρτίου 1939 ο ίδιος ο δικτάτορας επισκέπτεται το Κολλέγιο για να το επιθεωρήσει προσωπικά και αποχωρεί εκφράζοντας την ικανοποίησή του για την «ελληνοπρεπή» μόρφωση που παρέχει, σύμφωνα με την εφημερίδα «Ακρόπολη».

Οι άνθρωποί του φαίνεται πως είχαν προετοιμαστεί για την επίσκεψη και παρέταξαν ένα «μεγάλο όπλο». Τον Μιχαήλ Μάγκο. «Ο Μάγκος, ή Michael Mangos ή  Mango, ήταν μια εντελώς ξεχωριστή περίπτωση καθηγητή. Ελληνορώσος, γεννημένος στην Οδησσό της τότε Ρωσίας (σημερινή Ουκρανία), τελείωσε τη Στρατιωτική Σχολή της Οδησσού και κατετάγη στον Ρωσικό Στρατό το 1913. Ο ίδιος θυμόταν πως όντας υπολοχαγός, κι επειδή είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον πάντοτε για την άσκηση και τη γυμναστική, φοίτησε και στη Βασιλική Ακαδημία Φυσικής Αγωγής του Τσάρου το 1914. Πολέμησε ενάντια στους Μπολσεβίκους και, μετά την ήττα των Λευκών, ήρθε ως πρόσφυγας στην Ελλάδα, όπου εργάστηκε πρώτα για τη Near East Relief σε κατασκηνώσεις για ορφανά και μετά για το Κολλέγιο Αθηνών, από το 1929 μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1961».

Κατά την επίσκεψη του Μεταξά, λοιπόν, ήταν ο Μάγκος και οι μαθητές του που έβγαλαν το σχολείο ασπροπρόσωπο με τις γυμναστικές επιδείξεις τους κατά την υποδοχή και την επιθεώρηση.

Στην Κατοχή

Μαθητές του Κολλεγίου θυμούνταν αργότερα σε μαρτυρίες τους ότι την 28^η Οκτωβρίου 1940 «τα λεωφορεία δεν ξεκίνησαν για το Ψυχικό» και όλοι πίστευαν ότι η διακοπή θα ήταν μικρή. Το Μπενάκειο είχε επιταχθεί και είχε μετατραπεί σε Στρατιωτικό Νοσοκομείο για τους τραυματίες πολέμου, το «Στρατιωτικό Νοσοκομείο αρ.11».

Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός είχε εξοπλίσει το νέο νοσοκομείο με τα απαραίτητα, ενώ μέρος του προσωπικού του Κολλεγίου – από νοσοκόμες έως υδραυλικούς και ηλεκτρολόγους – είχε παραχωρηθεί για να βοηθάει. Ακόμη και μαθητές βοηθούσαν, όπως διαβάζουμε στο βιβλίο, καθώς «πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι για να συλλέγουν κουβέρτες και μάλλινα ρούχα».

Οι εξετάσεις του Σαμαρά και του Τσακυράκη

Η είσοδος στο Κολλέγιο, ήδη από τη βαθμίδα του Δημοτικού, απαιτεί τεστ IQ και γρήγορες ερωτήσεις. Οταν δίνει εξετάσεις ο Αντώνης Σαμαράς για την είσοδο στην Δ’ Δημοτικού μία από τις ερωτήσεις είναι «τι έχει επάνω της η γη». Ο ίδιος θυμάται πως η θεία του, Αργίνη Γούτου, του είπε αργότερα πως έγραψε για λιβάδια και άλλα πάνω στον πλανήτη.

Ενα άλλο παιδί τότε, ο αείμνηστος Σταύρος Τσακυράκης, απάντησε πιο ευρηματικά. «Τι έχει πάνω της η γη; Περισπωμένη»!

Αντίσταση με Μπρεχτ και Σαίξπηρ

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας των συνταγματαρχών μαθητές όπως ο Σωτήρης Βαλντέν οργανώνουν «νόμιμη αντιστασιακή δράση, κυρίως διαμέσου των ομίλων», όπως αναφέρει ο ίδιος στο «Δικτατορία και αντίσταση 1967-1974: προσωπική μαρτυρία» (Θεμέλιο, 2018).

Στον Ομιλο Πνευματικής Κινήσεως οργανώνονται ομιλίες και συζητήσεις για τον Μακιαβέλι, παραστάσεις με ένα μείγμα Μπρεχτ και Σαίξπηρ, Κοριολανό και συναυλίες με «αμερικανικά protest songs («We shall overcome», «Blowing in the wind» κ.λπ)». Μέσα στο Κολλέγιο, εξάλλου, λειτουργούν πυρήνες της αντιστασιακής οργάνωσης «Ρήγας Φεραίος». Τυπώνονται και αντιδικτατορικές προκηρύξεις, οι οποίες διανέμονται σε όλη την Αθήνα. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Βαλντέν, η Ασφάλεια φτάνει στο Κολλέγιο, ερευνά τις γραφομηχανές του Οικοτροφείου και φεύγει άπραγη.

---

Οι φωτογραφίες προέρχονται από τον τόμο «Κολλέγιο Αθηνών» του Γιώργου Νικολόπουλου, εκδ. Ικαρος, 2025

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News