Υπάρχουν στιγμές που η Ιστορία δεν χρειάζεται ανάλυση, χρειάζεται απλώς έναν καθρέφτη. Τα γεγονότα στη Βενεζουέλα δεν είναι απλώς ένα ακόμη επεισόδιο βίας σε μια μακρά αλυσίδα γεωπολιτικών συγκρούσεων. Είναι ένας καθρέφτης του κόσμου όπως εξελίσσεται. Ωμός, βιαστικός, κυνικός, με ολοένα και λιγότερη υπομονή για κανόνες.

Το ερώτημα δεν είναι αν ο Νικολάς Μαδούρο είναι αυταρχικός ηγέτης. Είναι ή μάλλον ήταν. Ούτε αν η χώρα του έχει μετατραπεί σε ένα κράτος θεσμικής αποσύνθεσης. Έχει. Το ερώτημα είναι άλλο. Ποιος έχει το ηθικό και νομικό δικαίωμα να αποφασίζει πότε ένας ηγέτης παύει να είναι «εσωτερικό πρόβλημα» και μετατρέπεται σε «νόμιμο στόχο» άλλου κράτους;

Για δεκαετίες, το λεγόμενο διεθνές δίκαιο λειτουργούσε σαν μια εύθραυστη αλλά υπαρκτή ομπρέλα. Κανείς δεν πίστευε πραγματικά ότι ήταν αμερόληπτο, αλλά όλοι προσποιούνταν ότι το σέβονται. Η ύπαρξη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και του Συμβουλίου Ασφαλείας δεν εγγυόταν δικαιοσύνη, εγγυόταν όμως κάτι κρίσιμο. Μια διαδικασία, έναν φραγμό, έναν χρόνο σκέψης πριν την πυροδότηση.

Σήμερα, αυτός ο χρόνος εξαφανίζεται. Η λογική που κερδίζει έδαφος είναι απλή. Αν μπορείς να το κάνεις, τότε επιτρέπεται. Η ηθική δεν προηγείται της ισχύος, την ακολουθεί ως δικαιολογία. Δεν μιλάμε πια για επεμβάσεις «έσχατης ανάγκης», αλλά για επιχειρήσεις που παρουσιάζονται ως έξωθεν τεχνικές διορθώσεις ενός «χαλασμένου» κράτους.

Το επικίνδυνο δεν είναι μόνο η πράξη. Είναι το προηγούμενο. Διότι σε έναν κόσμο όπου η σύλληψη ή η εξόντωση ενός ηγέτη βαφτίζεται «αποκατάσταση της τάξης» ή «καταπολέμηση των ναρκωτικών», το ερώτημα δεν είναι ποιος είναι κακός, αλλά ποιος θα χαρακτηριστεί κακός αύριο. Και με ποια κριτήρια.

Η διεθνής κοινότητα –όσο κι αν ο όρος ακούγεται πια ειρωνικός– μοιάζει να αποδέχεται σιωπηρά ότι οι κανόνες είναι διαπραγματεύσιμοι. Ότι το διεθνές δίκαιο υπάρχει, αλλά δεν δεσμεύει όσους έχουν τη δύναμη να το παρακάμπτουν. Ότι η κυριαρχία είναι σεβαστή, μέχρι να πάψει να είναι χρήσιμη.

Κάποτε, οι μεγάλες δυνάμεις προσπαθούσαν τουλάχιστον να πείσουν. Σήμερα, αρκούνται στο να επιβάλλονται. Και αυτό αλλάζει ριζικά το ηθικό τοπίο. Δεν ζούμε πια σε έναν κόσμο κανόνων με εξαιρέσεις. Ζούμε σε έναν κόσμο εξαιρέσεων που θυμούνται τους κανόνες μόνο όταν τους βολεύει.

Ίσως λοιπόν το σωστό ερώτημα να μην είναι αν υπάρχει ακόμη διεθνές δίκαιο. Μάλλον είναι αν υπάρχει ακόμη η διάθεση να το επικαλούμαστε έστω και προσχηματικά ή αν έφθασε η ώρα να σβήσουμε τελείως τον όρο από τα λεξικά μας.

Με όσα βλέπουμε γύρω μας καθημερινά, δεν μιλάμε πια για διεθνή τάξη, αλλά για μια παγκόσμια ζούγκλα με νομικό λεξιλόγιο. Και αυτό, ιστορικά, δεν τελειώνει ποτέ καλά.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News