Αυτές τις ημέρες συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια από τη Συμφωνία Εμπορίου και Συνεργασίας (TCA) που επισφράγισε την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, ενώ τον Ιούνιο θα κλείσει μία δεκαετία από το δημοψήφισμα του Brexit. Η χρονική αυτή συγκυρία προσφέρεται για έναν απολογισμό: πώς λειτούργησε τελικά το Brexit και προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούν οι σχέσεις Λονδίνου – Βρυξελλών.

Οι οικονομικές συνέπειες έχουν πλέον αποσαφηνιστεί, γράφει ο Economist. Το Γραφείο Δημοσιονομικής Ευθύνης (OBR), ο ανεξάρτητος θεσμός που εποπτεύει τα δημόσια οικονομικά της Βρετανίας, επιμένει στην εκτίμηση ότι το Brexit έχει μειώσει το βρετανικό ΑΕΠ κατά περίπου 4% σε σύγκριση με το σενάριο πιθανής παραμονής στην ΕΕ. Νεότερη μελέτη του αμερικανικού Εθνικού Γραφείου Οικονομικών Ερευνών (National Bureau of Economic Research) εκτιμά ότι το πλήγμα είναι ακόμη μεγαλύτερο. Παράλληλα, αντί για μείωση της μετανάστευσης, μία από τις βασικές υποσχέσεις του Brexit, οι συνολικές μεταναστευτικές ροές αυξήθηκαν αισθητά.

Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται καθαρά και στην κοινή γνώμη. Το δημοψήφισμα του 2016 κερδήθηκε με συνθήματα περί «ανάκτησης του ελέγχου» και περιορισμού της μετανάστευσης χωρίς οικονομικό κόστος. Σήμερα, όμως, τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Σε νέα έρευνα που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό του Economist, το 52% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι η απόφαση εξόδου από την ΕΕ ήταν λανθασμένη, ενώ μόλις το 32% τη θεωρεί σωστή. Μόνο στους άνω των 65 ετών υπερισχύει ακόμη η άποψη υπέρ του Brexit. Αν διεξαγόταν νέο δημοψήφισμα, το 47% των Βρετανών θα ψήφιζε υπέρ της επανένταξης στην ΕΕ, έναντι 32% που θα προτιμούσε να παραμείνει εκτός. Η πλειονότητα πιστεύει ότι το Brexit αύξησε, αντί να μειώσει, τη μετανάστευση, ενώ το 55% τάσσεται υπέρ στενότερων εμπορικών σχέσεων με την ΕΕ, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται περισσότερα εμπόδια στο εμπόριο με τις ΗΠΑ.

Αυτή η μεταστροφή δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην διάθεση για άμεση επαναφορά του ζητήματος. Το 42% των συμμετεχόντων, σύμφωνα με τον Economist, θεωρεί ότι το Brexit θα μπορούσε να είχε λειτουργήσει καλύτερα, αλλά εφαρμόστηκε άσχημα από τους πολιτικούς. Ωστόσο, η αυξανόμενη αμφισβήτηση ενθαρρύνει τον βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ να μιλά πιο ανοιχτά για τη ζημιά που προκάλεσε, παρότι επιμένει στις «κόκκινες γραμμές» των Εργατικών: όχι επιστροφή στην ενιαία αγορά, όχι τελωνειακή ένωση, όχι ελεύθερη μετακίνηση προσώπων.

Οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν επίσης αλλάξει το τοπίο. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αυξανόμενη επιρροή της Κίνας και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ καθιστούν τη στενότερη συνεργασία με την Ευρώπη πιο ελκυστική για τη Βρετανία. Η ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας και ο αυξημένος ρόλος του σχήματος E3 (Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία) ενισχύουν την αίσθηση ότι η εξωτερική πολιτική και η ασφάλεια απαιτούν κοινή δράση.

Στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, η μεγάλη νίκη των Εργατικών το 2024 αρχικά συνοδεύτηκε από σιωπή γύρω από το Brexit. Παραδόξως, όμως, η άνοδος του Νάιτζελ Φάρατζ και του Reform UK επανέφερε το θέμα. Καθώς το Brexit «φθείρεται» πολιτικά, πολλοί στους Εργατικούς βλέπουν την ευκαιρία να συσπειρώσουν τους φιλοευρωπαϊκούς ψηφοφόρους. Η ιδέα της τελωνειακής ένωσης ακούγεται ξανά, σημειώνει ο Εconomist, ακόμη και από υπουργούς της κυβέρνησης, όπως ο Γουές Στρίτινγκ. Ωστόσο, τα οφέλη της είναι αμφίβολα, αφού, πλην της Τουρκίας, καμία χώρα δεν έχει αποκομίσει σημαντικά πλεονεκτήματα από μια τέτοια συμφωνία χωρίς πλήρη συμμετοχή στην ενιαία αγορά.

Τον Μάιο, ο Στάρμερ και η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσαν μια «επαναφορά» των σχέσεων: επιστροφή της Βρετανίας στους κανόνες υγειονομικού και φυτοϋγειονομικού ελέγχου (SPS), πρόγραμμα κινητικότητας νέων, νέες ρυθμίσεις για την ενέργεια και ευθυγράμμιση των μηχανισμών για το ανθρακικό αποτύπωμα. Παρά τις αρχικές φιλοδοξίες, η οικονομική επίδραση του σχεδίου αναμένεται περιορισμένη: μόλις +0,3% στο ΑΕΠ έως το 2040.

Οι διαπραγματεύσεις είναι δύσκολες και αργές. Η συμφωνία SPS δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί στην πράξη πριν από το 2027, ενώ υπάρχουν διαφωνίες για τη γενετική τροποποίηση, την κινητικότητα των νέων και τα δίδακτρα των ευρωπαίων φοιτητών στα βρετανικά πανεπιστήμια. Αν και η Βρετανία θα επιστρέψει στο πρόγραμμα Erasmus το 2027, πολλά από τα μέτωπα της σύγκρουσης παραμένουν ανοιχτά.

Ενα ακόμη αγκάθι είναι το οικονομικό σκέλος, καταλήγει ο Εconomist. Η ΕΕ επιμένει στο δόγμα «πρέπει να πληρώνεις για να συμμετέχεις». Οι συνομιλίες για τη συμμετοχή της Βρετανίας στο αμυντικό ταμείο SAFE κατέρρευσαν όταν η γαλλική απαίτηση να καταβάλει η Βρετανία έως και 6 δισ. ευρώ χαρακτηρίστηκε από τον Λόρδο Ρίκετς, πρόεδρο της επιτροπής της Βουλής των Λόρδων για την Ευρώπη, ως «τρελή». Ακόμα και μια χαμηλότερη απαίτηση για 2 δισ. ευρώ αποδείχθηκε υπερβολική. Ορισμένοι αναλυτές πιστεύουν ότι οι Γάλλοι θέλουν να αποκλείσουν τη Βρετανία από το SAFE. Παρά τον πραγματισμό του Λονδίνου, η ΕΕ έχει περιορισμένο ενδιαφέρον να «αμβλύνει» το Brexit, καθώς έχει άλλες προτεραιότητες και ανησυχεί για την πολιτική αστάθεια στη Βρετανία.

Ωστόσο, η Βρετανία εξακολουθεί να έχει σημασία: είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ και κρίσιμος πυλώνας ασφαλείας. Το μεγαλύτερο ρίσκο δεν είναι η ανατροπή των συμφωνιών, αλλά η απώλεια της ευκαιρίας να διορθωθεί, έστω μερικώς, η ζημιά που προκάλεσε το Brexit.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News