Το να λέγεται ότι μέσα σε κάθε κρίση κρύβεται μια ευκαιρία ακούγεται πλέον σαν ευχολογικό μότο – ειδικά στην εποχή της πολυκρίσης που ζούμε. Ωστόσο η Μαρίτιε Σχάκε, πρώην ευρωβουλευτής του ολλανδικού κόμματος D66, μέλος του Institute Human-Centered Artificial Intelligence του Πανεπιστημίου Στάνφορντ και συγγραφέας του βιβλίου «The Tech Coup: How to Save Democracy from Silicon Valley», είναι πεπεισμένη ότι αν η «φούσκα» της ΤΝ τελικά σκάσει, όπως φοβούνται και προειδοποιούν αρκετοί, θα μπορούσε να παρουσιαστεί μια πολύ σημαντική ευκαιρία για την Ευρώπη.

«Ενα συμπέρασμα που συνάγεται από τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ είναι το πόσο φοβάται η Ουάσινγκτον μια ισχυρή ΕΕ, ως ενιαία αγορά, ως δημοκρατικό μπλοκ και κυρίως ως ρυθμιστική αρχή όσον αφορά την τεχνολογία», γράφει σε άρθρο της στους Financial Times. «Εν τω μεταξύ οι Ευρωπαίοι ακούν συχνά από τους Αμερικανούς ότι χάνουν την κούρσα της Τεχνητής Νοημοσύνης. Το μοντέλο υπερκλίμακας (που βασίζεται στους χιλιάδες servers τεράστιων κέντρων δεδομένων που διαχειρίζονται κολοσσοί όπως οι AWS, Azure και Google Cloud), παρουσιάζεται ως η ιερά οδός και η Ευρώπη απλώς δεν διαθέτει τους πόρους για να ανταγωνιστεί (τις ΗΠΑ).

»Ομως η φούσκα των πλατφορμών ΤΝ –που απαιτούν πολλούς πόρους–, στην οποία κυριαρχούν οι ΗΠΑ, δεν μπορεί να διαρκέσει. Μια διόρθωση της αγοράς θα στρέψει την προσοχή σε εναλλακτικά μοντέλα. Αυτό με τη σειρά του θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για την Ευρώπη, η οποία διαθέτει πλεονεκτήματα στην εφαρμοσμένη ΤN, ώστε να δημιουργήσει τις πιο αξιόπιστες υποδομές ΤΝ στον κόσμο».

Οσο για το τι ακριβώς είναι η εφαρμοσμένη ΤΝ, η ολλανδή ειδικός το εξηγεί με μια σειρά από παραδείγματα: «Ενας γερμανός κατασκευαστής αυτοκινήτων δεν χρειάζεται ένα chatbot εκπαιδευμένο σε ολόκληρο το διαδίκτυο. Επωφελείται από συστήματα ΤΝ εκπαιδευμένα σε μηχανικά δεδομένα υψηλής ποιότητας για τη βελτιστοποίηση των διαδικασιών παραγωγής, την πρόβλεψη των αναγκών συντήρησης και την απλούστευση των αναφορών ασφαλείας.

»Ενα ολλανδικό νοσοκομείο χρειάζεται διαγνωστικά εργαλεία που να πληρούν τα ιατρικά πρότυπα, όχι συστήματα γενικού σκοπού που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ιατρική παραπληροφόρηση. Και μια γαλλική τράπεζα χρειάζεται συστήματα που συμβάλλουν στη βελτίωση της αποδοτικότητας, συμμορφούμενα παράλληλα με τoυς αυστηρούς κανόνες των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών».

Με λίγα λόγια, η Μαρίτιε Σχάκε αναφέρεται σε μια πιο στοχευμένη, πιο ελεγχόμενη, πιο βιώσιμη και επομένως πιο ασφαλή ΤΝ: «Η Ευρώπη θα πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο στην ασφάλεια των συστημάτων από την αρχή, παρά στη διόρθωση των όποιων αδύναμων σημείων μετά την εφαρμογή τους», σημειώνει. «Οταν εφαρμόζεται σωστά, η ΤΝ μπορεί να ενισχύει την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα».

Το να αναμένεται από τους τεχνολογικούς κολοσσούς να επανορθώνουν οι ίδιοι τις βλάβες που προκαλούν έχει ήδη αποδειχθεί μια αποτυχημένη τακτική και η Ευρώπη δείχνει να το γνωρίζει. Ωστόσο εξακολουθεί να είναι διαιρεμένη και αυτό είναι το κύριο εμπόδιο για μια ΤΝ με ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά.

«Αντί τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ να επιδιώκουν το καθένα τούς δικούς του στόχους, η ΕΕ χρειάζεται εξειδικευμένους σχηματισμούς (clusters) και στρατηγική ανάπτυξη οικοσυστημάτων που θα συνδέουν πανεπιστήμια, νεοφυείς επιχειρήσεις και επενδυτές. Οι κρατικές ψηφιακές υποδομές της Εσθονίας μάς υπενθυμίζουν πώς οι μικρές χώρες μπορούν να καταλάβουν ηγετική θέση. Η αριστεία της Γερμανίας στη ρομποτική και στον βιομηχανικό αυτοματισμό είναι παγκόσμιας κλάσης. Τα γαλλικά ιδρύματα παράγουν πρωτοποριακή έρευνα στον τομέα της ΤΝ. Η Ευρώπη θα πρέπει να ενισχύσει τέτοιους κόμβους εμπειρογνωμοσύνης και να κατανοήσει τα πλεονεκτήματα που προσφέρουν οι περιορισμοί της», σημειώνει η Μαρίτιε Σχάκε.

Σε αυτό το πλαίσιο, ένας «συνασπισμός προθύμων» θα πρέπει να καταδείξει τι θα μπορούσε να σημαίνει στην πράξη μια ευρωπαϊκή ηγεσία στο πεδίο της ΤΝ. «Πέρα από την επιβολή των νόμων της, η ΕΕ θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στην επίσπευση της ένωσης των κεφαλαιαγορών, στην αύξηση της χρηματοδότησης της έρευνας και στην απλούστευση των διαδικασιών έκδοσης βίζας για τα τεχνολογικά μυαλά. Απέναντι στην εχθρότητα των ΗΠΑ η ΕΕ πρέπει να είναι πρόθυμη να ακολουθήσει μια πολιτική ισχύος», υποστηρίζει η ολλανδή ειδικός στην ανθρωποκεντρική ΤΝ.

«Τα εργοστάσια ΤΝ (κεντρικά υπολογιστικά συστήματα υψηλής απόδοσης) προσφέρουν μια προσέγγιση για τον εκδημοκρατισμό της πρόσβασης μέσω της απελευθέρωσης κοινόχρηστων δεδομένων και υπολογιστών υποδομών για την έρευνα και ανάπτυξη. Ωστόσο απαιτούνται μεγαλύτερες κυριαρχικές υπολογιστικές ικανότητες και υποδομές ΤΝ. Οι κοινοί πόροι μπορούν να υποστηρίζουν κοινά δεδομένα για έρευνα, συστήματα ΤΝ για την εκπαίδευση και εργαλεία για δημοκρατική συμμετοχή, που εξυπηρετούν το δημόσιο συμφέρον.

»Το να έχει μια δική της κυριαρχική ικανότητα θα πρέπει επίσης να καταστήσει την ΕΕ λιγότερο ευάλωτη σε γεωπολιτικές αναταραχές. Η τεχνολογία πρέπει να αποτελέσει αναπόσπαστο κομμάτι των σχεδίων για την απελευθέρωση της Ευρώπης από την υπερβολική εξάρτηση από την Αμερική στο εμπόριο, στα χρηματοοικονομικά και στην άμυνα. Ενώ η ΕΕ συζητά τι πρέπει να κάνει με τις πλατφόρμες ΤΝ, οι ίδιες αυτές πλατφόρμες έχουν ενσωματωθεί σε κρίσιμες υποδομές, κυβερνητικές υπηρεσίες και αμυντικούς μηχανισμούς. Αυτό συνεπάγεται περαιτέρω μεταφορά γνώσης και πόρων, καθώς και απώλεια κυριαρχίας», όπως εξηγεί η Μαρίτιε Σχάκε.

Τι σχέση έχουν, όμως, όλα αυτά με ένα ενδεχόμενο σκάσιμο της «φούσκας» της ΤΝ; «Οταν σκάσει η φούσκα, πολλά δεδομένα θα επαναξιολογηθούν. Τα ταλέντα θα είναι διαθέσιμα. Οι πελάτες θα διερωτώνται αν χρειάζονται τα πιο ακριβά, επικίνδυνα και λιγότερο διαφανή συστήματα. Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (των ΗΠΑ) αποκάλυψε ακούσια πως η κυβέρνηση Τραμπ διακρίνει τα δυνατά σημεία της ΕΕ πιο καθαρά από όσο οι Ευρωπαίοι» απαντά.

«Το μοντέλο υπερκλίμακας των ΗΠΑ δεν είναι πεπρωμένο. Προέκυψε από μια συγκεκριμένη εταιρική κουλτούρα που χαρακτηρίζεται από υψηλή ανοχή στον κίνδυνο, ρυθμίσεις μη παρεμβατικού χαρακτήρα, αδιαφορία για τις ζημιές στο περιβάλλον και εστίαση στην ανάπτυξη, εις βάρος άλλων αξιών. Η ΕΕ θα πρέπει να είναι σίγουρη ότι μπορεί να κάνει διαφορετικές επιλογές, υπέρ της εμπιστοσύνης, της ασφάλειας, της αριστείας ανά τομέα και της λογοδοσίας. Πρέπει να διπλασιάσει τις προσπάθειες για την ανάπτυξη μιας εναλλακτικής πρότασης πριν εδραιωθεί το επόμενο επίπεδο εξαρτήσεων. Το ερώτημα δεν είναι αν η φούσκα της ΤΝ θα σκάσει, αλλά αν η Ευρώπη θα εκμεταλλευθεί την ευκαιρία όταν αυτό συμβεί», συμπληρώνει.

Φυσικά, για να μην καταλήξουν οι Ευρωπαίοι δέσμιοι μιας άλλης διαδεδομένης αντίληψης –«Οι ΗΠΑ καινοτομούν, η Κίνα αντιγράφει και η Ευρώπη ρυθμίζει»– θα πρέπει να έχουν κατά νου την προειδοποίηση που επανέλαβε ο Μάριο Ντράγκι πριν από μερικές εβδομάδες σε ομιλία του στο Πολυτεχνείο του Μιλάνου: «Το να επιτρέπουμε στις νέες τεχνολογίες να εξαπλώνονται ανεξέλεγκτα, όπως συνέβη με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν είναι μια υπεύθυνη επιλογή. Αλλά το να εμποδίζεται η όποια δυναμική προτού αυτή εκδηλωθεί είναι εξίσου λάθος».

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News