Ενας από τους πιο διάσημους γιατρούς του πλανήτη, ο δρ Γκρέγκορι Χάουζ, έλεγε μια μεγάλη αλήθεια: «Ολοι λέμε ψέματα, η μόνη μεταβλητή είναι το γιατί». Φυσικά, όλοι ξέρουμε ότι ο Χάουζ ήταν ένας τηλεοπτικός χαρακτήρας τον οποίο ερμήνευσε με τεράστια επιτυχία ο Χιου Λόρι. Εάν η σειρά γυριζόταν σήμερα, όμως, πολύς κόσμος θα πίστευε ότι είναι πραγματικός γιατρός και ότι δουλεύει στο «νοσοκομείο για αστέγους» που έκτισε ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο. Και το μότο του θα ήταν «όλοι πιστεύουν τα ψέματα, η μόνη μεταβλητή είναι ποιος τα λέει».

Εκτισε νοσοκομείο ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο; Εξαρτάται ποιον ρωτάς. Για δεκάδες χιλιάδες χρήστες του ελληνικού Facebook, όχι μόνο το έκτισε, αλλά έβαλε και ένα μεγάλο άγαλμα (του εαυτού του) απέξω και προχθές το πρωί έκοψε την κορδέλα. Υπάρχει και σχετική εικόνα. Σε αυτήν ο ηθοποιός κόβει όντως μια κορδέλα υπό το βλέμμα του αγάλματος, ενός αστέγου, ο οποίος κάθεται απαθής λίγο πιο πέρα, και του «νοσηλευτικού προσωπικού» που είναι παραταγμένο στο background, σαν τους υπηρέτες στο «Downton Abbey». Η εικόνα είναι, εμφανώς, προϊόν Τεχνητής Νοημοσύνης.

Το νοσοκομείο του Ντε Νίρο –ο οποίος εκτός από ηθοποιός είναι και ΑΝΘΡΩΠΟΣ, όπως ενημερώνει το συνοδευτικό κείμενο– έκανε τον γύρο του Facebook με ταχύτητα αστραπής. Ας πούμε ότι αυτό δεν είναι τόσο ανησυχητικό· οι άνθρωποι θέλουν να πιστεύουν σε καλές ειδήσεις και «παραβλέπουν» την μη αληθοφάνειά τους.

Το πάρα πολύ ανησυχητικό είναι ότι κάποιοι που δεν βαριούνται να κάνουν τα στοιχειώδη, είδαν αμέσως ότι είναι ΤΝ, έψαξαν την είδηση και έσπευσαν να τη διαψεύσουν. Πτοήθηκε κανείς; Οχι. Κατέβηκαν τα χιλιάδες ποστ με τον Ντε Νίρο και το άγαλμά του; Οχι. Αντιθέτως, οι δημιουργοί τους επέμεναν ότι «είναι αλήθεια, ιδού και το πειστήριο».

Παράλληλα «έτρεχε» στο Facebook ένα άλλο κείμενο, το οποίο έλεγε ότι ο Ερφάν Σολτανί, ο 26χρονος ιρανός που φέρεται να είχε καταδικαστεί σε θάνατο για συμμετοχή στις διαδηλώσεις, δεν υπάρχει, οι φωτογραφίες του είναι ΤΝ, διότι έχει «ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά» (αγνοώντας το γεγονός ότι οι Ιρανοί είναι Ινδοευρωπαίοι) και είναι πολύ ωραίος για να είναι «ένας απλός ιρανός αντιφρονών». Είναι γνωστό, εξάλλου, ότι οι ιρανοί αντιφρονούντες είναι όλοι άσχημοι. Το ίδιο το Ιράν, στο μεταξύ, είχε επιβεβαιώσει την ύπαρξη του συγκεκριμένου ανθρώπου.

Ετσι, στα ελληνικά σόσιαλ ζήσαμε (άλλη) μια ημέρα κατά την οποία η πραγματικότητα αντιστράφηκε εντελώς, το ψέμα βαφτίστηκε «γεγονός» και η αλήθεια βαφτίστηκε «ψέμα». Οσοι αντέδρασαν σε όλα αυτά ματαιοπονούσαν.

Και οι δύο περιπτώσεις δείχνουν το προφανές: όλο και περισσότεροι άνθρωποι δεν δίνουν δεκάρα για την αλήθεια. Τους ενδιαφέρει αποκλειστικά αυτό που θα επιβεβαιώσει τις προϋπάρχουσες πεποιθήσεις τους. Δεν έχει να κάνει με μόρφωση ή με τεχνολογικό αναλφαβητισμό· και στις δύο περιπτώσεις αρκετοί μορφωμένοι και πολύ ενεργοί στα σόσιαλ άνθρωποι βοήθησαν στη διασπορά των δύο αναρτήσεων και επέμεναν ότι είναι αληθινές.

Υπάρχουν χιλιάδες αναλύσεις πλέον που ασχολούνται με το φαινόμενο, αλλά και αυτές μάταιος κόπος είναι. Η ΤΝ, η μεγάλη αυτή ελπίδα του κόσμου μας, δεν ήρθε τελικά για να μας κάνει πιο έξυπνους και ικανούς, αλλά για να αναδείξει και να μεγεθύνει τη φυσική ανοησία μας.

Συγγνώμη, αλλά ανοησία είναι να μπετονάρεις απόψεις και να μη σε κουνάει ούτε γερανός. Ακόμη μεγαλύτερη ανοησία είναι να χάφτεις αμάσητο ό,τι σου σερβίρουν, μόνο και μόνο επειδή ταιριάζει στο αφήγημά σου. Ή επειδή το βρίσκεις χαριτωμένο και θα ήθελες να είναι αλήθεια.

Οσο προχωράει, δε, αυτό το πράγμα, η επαφή με την πραγματικότητα χάνεται όλο και περισσότερο: εικόνες ανθρώπων με επτά δάχτυλα και «χτυπημένα» πίξελ στο πρόσωπο, νιγηριανοί πρίγκηπες που σε ερωτεύτηκαν και θα σε κάνουν βασίλισσα, η Κίνα που έδωσε 1.000 τρισεκατομμύρια στον Ιμπραήμ Τραορέ για να διώξει τους Γάλλους από την Μπουρκίνα Φάσο, βίντεο με μοντάζ Γ’ Δημοτικού και ειδήσεις που δεν θα τις πίστευε ούτε μωρό, όλα αυτά πλασάρονται και πολλαπλασιάζονται ως αλήθειες.

Είναι τόσο «αβάσταχτη» η πραγματικότητα, που θέλουμε να την αντικαταστήσουμε με το πιο κραυγαλέο ψέμα; Ακόμη και αν, σε υπαρξιακό επίπεδο, αυτό ισχύει, δεν σκέφτεται κανείς τις συνέπειες; Τη μαζική χειραγώγηση στην οποία οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια όλα αυτά;

Το πλέον παράδοξο είναι ότι όλοι το σκέφτονται. Ανάποδα, όμως. Πιστεύοντας ότι «όλοι μας λένε ψέματα» (τα ΜΜΕ, οι πολιτικοί, το σύστημα κ.λπ.), καταφεύγουν στη μήτρα του ψεύδους, την Εικονική Πραγματικότητα. Δεν πιστεύουν τους New York Times, αλλά εμπιστεύονται τυφλά ό,τι τους σερβίρει ο αλγόριθμος του Facebook και τα συνωμοσιολογικά βιντεάκια στο YouTube.

Ολα αυτά, ταχύτατα, διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε, τα κριτήριά μας, την «οξυδέρκειά» μας και τις συλλογικές μας συμπεριφορές και αποφάσεις. Καθένας με ένα πληκτρολόγιο, ένα πρόγραμμα ΤΝ και λίγη φαντασία (ή ιδιοτέλεια) μπορεί να μας κάνει ό,τι θέλει.

Εφτιαξε νοσοκομείο ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο; Εφτιαξε. Πετάει ο γάιδαρος; Πετάει. Ποιος φταίει που ο κόσμος πάει κατά διαόλου; Οι New York Times, που «μας λένε ψέματα», αλλά εμείς δεν τα χάφτουμε. Εντάξει.

Ευτυχώς που το «νοσοκομείο του Ρόμπερτ Ντε Νίρο» έχει και ψυχιατρική μονάδα.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News