Ο πρόεδρος των ΗΠΑ φαίνεται πως δεν σκοπεύει να αρκεστεί στην απομάκρυνση του ισχυρότερου δικτάτορα της Λατινικής Αμερικής. Μετά την επιχείρηση σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο κουβανικής καταγωγής επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάρκο Ρούμπιο, δηλώνουν ευθέως ότι η Κούβα είναι η επόμενη χώρα που κινδυνεύει. Αποκαλύπτοντας ότι συνομιλεί με την ηγεσία της για μια «συμφωνία», ο πρόεδρος των ΗΠΑ δημοσίευσε πρόσφατα μια φωτογραφία του να καπνίζει ένα πούρο στην Αβάνα.

Αν και οι προθέσεις του Τραμπ παραμένουν ασαφείς, είναι προφανές ότι το καθεστώς του νησιού είναι πια ιδιαίτερα ευάλωτο, όπως σημειώνει ο Economist. Αφού πέρασε δεκαετίες πολιτικού φλερτ με τη Σοβιετική Ενωση για στήριξη τής κρατικά ελεγχόμενης οικονομίας της, τα τελευταία 20 χρόνια η Κούβα βασιζόταν κυρίως στη Βενεζουέλα, εισάγοντας πετρέλαιο σε χαμηλές τιμές με αντάλλαγμα κουβανούς γιατρούς και προσωπικό ασφαλείας.

Η ροή του πετρελαίου ήταν αρκετή, όχι απλά για τις ενεργειακές ανάγκες του νησιού, αλλά και για την παραγωγή σημαντικών εσόδων από τη μεταπώλησή του. Αυτή η σανίδα σωτηρίας του κουβανικού καθεστώτος είχε ήδη αρχίσει να φθίνει πριν από την απαγωγή του Μαδούρο, καθώς η παραγωγή πετρελαίου του Καράκας μειώθηκε κατά σχεδόν 75% μεταξύ 2021 και 2025 λόγω κυρώσεων.

Η Κούβα παράγει μόλις 40.000 από τα συνολικά 100.000 βαρέλια πετρελαίου που χρειάζεται ημερησίως. Τα υπόλοιπα προέρχονται από ένα συνονθύλευμα εισαγωγών από το Μεξικό, ρωσικών αποστολών και άμεσων αγορών σε χαμηλές τιμές. Αναλυτές της ενεργειακής αγοράς αναφέρουν στον Economist ότι πιθανή διακοπή αυτών των προμηθειών θα αποβεί καταστροφική για την Κούβα.

Τόσο οι δεξιές όσο και οι αριστερές κυβερνήσεις του Μεξικού παραδοσιακά υποστηρίζουν το κουβανικό καθεστώς – και, σύμφωνα με τον Economist, μέχρι τις αρχές του 2025 έστελναν περίπου 22.000 βαρέλια την ημέρα στην Αβάνα. Αλλά το οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον στην περιοχή εμποδίζει οποιαδήποτε αύξηση αυτών των αποστολών. Πιθανώς φοβούμενος μια μαζική έξοδο των Κουβανών προς τη Φλόριντα, ο Τραμπ προς το παρόν δεν πιέζει το Μεξικό να τις μειώσει.

Αν όμως αποφασίσει να το κάνει, η πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σέινμπαουμ θα αναγκαστεί να συμμορφωθεί. Καθεστώτα φιλικά προς την Αβάνα, όπως της Ρωσίας και της Κίνας, αποφεύγουν κάθε εμπλοκή πλέον, θεωρώντας ίσως ότι η κουβανική οικονομία είναι καταδικασμένη. Το ίδιο κάνουν και παραγωγοί πετρελαίου όπως η Αγκόλα και η Αλγερία, ενώ γείτονες όπως η Κολομβία και η Βραζιλία θα ενεργούσαν μόνο υπό τις ευλογίες Τραμπ.

Το οικονομικό τέλμα της Κούβας οφείλεται σε έναν συνδυασμό δεκαετιών κυβερνητικής κακοδιαχείρισης και αμερικανικού εμπάργκο. Η οικονομία της έχει συρρικνωθεί κατά 15% σε σύγκριση με το 2018, ενώ η πανδημία συνέτριψε τον τουρισμό του νησιού, ακριβώς τη στιγμή που είχε αρχίσει να αναπτύσσεται ξανά μετά την ομαλοποίηση των σχέσεων με τις ΗΠΑ το 2015, με πρωτοβουλία της κυβέρνησης Ομπάμα.

Εντός του 2025 το νησί υπέστη πέντε πανεθνικών διαστάσεων μαζικές διακοπές ηλεκτρικού ρεύματος. Τα εισαγόμενα προϊόντα παραμένουν πολύ ακριβά για την πλειονότητα των Κουβανών πολιτών και χωρίς συναλλαγματικά αποθέματα το κράτος δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τα χρέη του ούτε να χρηματοδοτήσει τις εισαγωγές, επισημαίνει ο Economist.

Αλλά τίποτε από αυτά δεν καθιστά μια συμφωνία με τις ΗΠΑ δεδομένη. Μέλη της ιδεοληπτικής ελίτ του καθεστώτος δεν έχουν ακόμα αντιληφθεί ότι η ιδεολογία τους είναι παρωχημένη. Ο 94χρονος αδελφός του Φιντέλ Κάστρο, Ραούλ, παραμένει πολιτικά ενεργός, κι ας μην κατέχει πια επίσημη θέση, ενώ ο πρόεδρος της χώρας Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ επιμένει ότι το νησί θα αντισταθεί στην επιθετικότητα των ΗΠΑ «μέχρι τελευταίας ρανίδος αίματος».

Το καθεστώς πιθανώς «αγοράζει» χρόνο, αλλά δύσκολα θα αποφύγει τις διαπραγματεύσεις για το άνοιγμα του ιδιωτικού τομέα, την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων και τη διεξαγωγή εκλογών. Η μετατροπή της Κούβας σε ένα οικονομικό μοντέλο τύπου Βιετνάμ –μια οικονομία της αγοράς υπό μονοκομματική διακυβέρνηση– συζητείται αλλά δεν προχωρά.

Οι πρωτοβουλίες φιλελευθεροποίησης της κουβανικής κοινωνίας αναβάλλονται και συχνά αντιστρέφονται. Ο ιδιωτικός τομέας, που νομιμοποιήθηκε εν μέρει στις αρχές της δεκαετίας του 2000, παραμένει περιορισμένος από εξαιρέσεις και κανονιστικές διατάξεις. Οι κυβερνώντες αδυνατούν να φανταστούν έναν κόσμο όπου δεν θα έχουν το απόλυτο έλεγχο του κράτους, όπως αναφέρουν αναλυτές στον Economist.

Η εμπλοκή του Ρούμπιο θα αποδειχθεί καθοριστική. Ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών πιθανώς επιθυμεί την αντικατάσταση του Ντίας-Κανέλ από κάποιο πιο μετριοπαθές στέλεχος του καθεστώτος, που θα μπορεί να κρατήσει τις διάφορες φράξιες του κόμματος υπό έλεγχο – μια κουβανική εκδοχή της νέας προέδρου της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες, μόνο που η αποστολή αποδεικνύεται πολύ πιο δύσκολη στην περίπτωση της Κούβας.

Ορισμένοι στην Ουάσινγκτον κοιτάζουν προς την πλευρά του Οσκαρ Πέρες-Ολίβα Φράγκα, του μετριοπαθούς υπουργού Εξωτερικού Εμπορίου. Πρόκειται για μεταρρυθμιστή πολιτικό και ανερχόμενο αστέρα στην Αβάνα, ενώ έχει και σύνδεση με την οικογένεια Κάστρο. Πιθανή επιλογή του ενισχύεται και από το γεγονός ότι είναι στρατηγός που προέρχεται από την υπό στρατιωτική διοίκηση ομάδα GAESA, που ελέγχει μεγάλο μέρος της κουβανικής οικονομίας.

Η πιθανότητα στρατιωτικής επέμβασης των ΗΠΑ δεν γίνεται να απορριφθεί, σύμφωνα με τον Economist. Η Κούβα μπορεί να μη διαθέτει αποθέματα πετρελαίου, αλλά ο Τραμπ σίγουρα έχει βάλει στο μάτι τα πάλαι ποτέ αμερικανικά ξενοδοχεία και καζίνο ή τα γήπεδα γκολφ της Αβάνας. Αλλά σε μια χώρα με κατακερματισμένη αντιπολίτευση και χωρίς δημοκρατικές παραδόσεις, μια επέμβαση μπορεί να οδηγήσει τις ΗΠΑ σε ένα τέλμα τύπου Ιράκ ή Αφγανιστάν.

Επίσης, το κουβανικό καθεστώς δεν είναι είναι τόσο διεφθαρμένο ή απείθαρχο όσο εκείνο της Βενεζουέλας. Οι διαδηλώσεις εναντίον του συντρίβονται, με πάνω από 1.000 Κουβανούς να σαπίζουν στις φυλακές μετά τις τελευταίες, που πραγματοποιήθηκαν το 2021. Παράλληλα, η μαζική μετανάστευση των αντικαθεστωτικών –περίπου το 25% του πληθυσμού έχει εγκαταλείψει τη χώρα την τελευταία πενταετία– μειώνει την πίεση προς το καθεστώς.

Ενα πιθανό σενάριο με όλα αυτά τα δεδομένα είναι η περαιτέρω παρακμή της χώρας. Επίσης, ο Τραμπ παραμένει απρόβλεπτος, αν και όσο συχνότερα αναφέρεται στην Κούβα τόσο πιο δύσκολα θα υποχωρήσει. Επίσης, ο Ρούμπιο επιμένει ότι το δίλημμα του καθεστώτος είναι ανάμεσα σε μια «ελεύθερη οικονομία με ευημερία» και στην «αποτυχημένη δικτατορία» του. Ο Economist παρατηρεί ότι το καθεστώς, προς το παρόν, επιλέγει το δεύτερο.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News