Την ώρα που το Ιράν συγκλονίζεται από μαζικές διαδηλώσεις, η στάση του αραβικού κόσμου προκαλεί εντύπωση. Ενώ στο παρελθόν στον αραβικό κόσμο υπήρχε συγκρατημένη αισιοδοξία για πιθανή ανατροπή του καθεστώτος της Τεχεράνης, σήμερα κυριαρχούν η επιφυλακτικότητα και η σιωπή. Η αλλαγή αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά αντανακλά βαθύτερους φόβους, νέες ισορροπίες ισχύος και την τραυματική εμπειρία της περιφερειακής αστάθειας.

Την τελευταία φορά που το Ιράν συγκλονίστηκε από μαζικές, πανεθνικές διαδηλώσεις, το 2022, ο αραβικός κόσμος παρακολουθούσε με κομμένη την ανάσα, γράφει ο Economist. Η Ισλαμική Δημοκρατία είχε αφιερώσει δεκαετίες στη δημιουργία ενός ισχυρού πλέγματος συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων, το οποίο κυριάρχησε σε μεγάλο μέρος της Μέσης Ανατολής. Πολλοί Αραβες αναρωτήθηκαν τότε αν μια πιθανή αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη θα μπορούσε να σημάνει την απελευθέρωση των δικών τους χωρών από την ιρανική επιρροή.

Τα παναραβικά ΜΜΕ, συχνά χρηματοδοτούμενα από μοναρχίες του Κόλπου, κάλυπταν τις διαδηλώσεις με έντονη συμπάθεια για τους εξεγερμένους και σχεδόν αδιάκοπη ροή ειδήσεων. Οι άραβες διπλωμάτες, αν και προσεκτικοί στις δημόσιες δηλώσεις τους, εμφανίζονταν κατ’ ιδίαν αισιόδοξοι. Σε κάποια φάση, ο Χοσεΐν Σαλαμί, τότε επικεφαλής των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, κατηγόρησε σαουδαραβικά ΜΜΕ ότι υποκινούσαν τις ταραχές και προειδοποίησε το Ριάντ να περιορίσει την κάλυψη, αλλιώς «θα πληρώσει το τίμημα».

Σήμερα, ωστόσο, οι διαδηλώσεις στο Ιράν, τις οποίες πολλοί θεωρούν ακόμη πιο επικίνδυνες για το καθεστώς από εκείνες του 2022, αντιμετωπίζονται με αξιοσημείωτη ψυχρότητα από τον αραβικό κόσμο. Τα δελτία ειδήσεων σπανίως ξεκινούν με το Ιράν, ενώ οι επίσημες τοποθετήσεις είναι λιγοστές και εμφανώς διστακτικές. Η αλλαγή αυτή, σχολιάζει ο Economist, οφείλεται σε δύο βασικούς λόγους: την αισθητή υποχώρηση της ιρανικής ισχύος και επιρροής στην ευρύτερη περιοχή και τον αυξανόμενο φόβο των κρατών του Κόλπου απέναντι στο ενδεχόμενο γενικευμένου χάους.

Οι πόλεμοι που ακολούθησαν την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 αποδεκάτισαν το δίκτυο των ιρανικών πληρεξουσίων. Η Χεζμπολάχ στον Λίβανο έχει αποδυναμωθεί δραστικά και συνεχίζει να δέχεται σχεδόν καθημερινά ισραηλινά πλήγματα. Το φιλοϊρανικό καθεστώς Ασαντ στη Συρία έχει καταρρεύσει. Το ίδιο το Ιράν υπέστη τον Ιούνιο 12 ημέρες εντατικών βομβαρδισμών από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ. Ο ίδιος ο Σαλαμί δεν βρίσκεται πλέον στη ζωή – σκοτώθηκε σε ισραηλινό αεροπορικό πλήγμα στις αρχές εκείνου του πολέμου.

Ολα αυτά, παρατηρεί ο Economist, καθιστούν την τύχη της Ισλαμικής Δημοκρατίας λιγότερο «επείγον θέμα» για πολλούς Αραβες. Οι Σύροι μπορεί να νιώθουν μια κάποια χαιρεκακία, αλλά δεν ζουν πια υπό τον φόβο των ιρανικών πολιτοφυλακών. Οταν ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί επισκέφθηκε τη Βηρυτό, το φθινόπωρο του 2024, εν μέσω του πολέμου Ισραήλ – Χεζμπολάχ, η επίσκεψή του προκάλεσε αγανάκτηση. Η πιο πρόσφατη επίσκεψή του, όμως, τον Ιανουάριο του 2025, αντιμετωπίστηκε μάλλον με ειρωνεία παρά με οργή.

Την ώρα που οι Ιρανοί διαδήλωναν για την αποτυχία της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησής του, ο Αραγτσί εμφανίστηκε στον Λίβανο σε οικονομική αποστολή για να συζητήσει τις εμπορικές σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες. Μάλιστα, υπέγραφε και αντίτυπα του νέου βιβλίου του με τίτλο «Η δύναμη της διαπραγμάτευσης». Ο τίτλος διαβάζεται και με πικρή ειρωνεία, σχολιάζει ο Economist, αν σκεφτεί κανείς ότι η πρόσφατη διαπραγματευτική αποτυχία του με τις ΗΠΑ κατέληξε στην καταστροφή της πυρηνικής εγκατάστασης του Φορντό από βομβαρδιστικά B-2.

Ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου περιέγραψε πρόσφατα το Ιράν ως «υποβιβασμένη δύναμη δεύτερης κατηγορίας», μια εκτίμηση που φαίνεται να συμμερίζονται πλέον αρκετοί άραβες αξιωματούχοι. Αλλωστε τις τελευταίες εβδομάδες τα μεγαλύτερα θέματα στον αραβικό κόσμο ήταν η ρήξη Σαουδικής Αραβίας-ΗΑΕ και οι συγκρούσεις στη βόρεια Συρία, εξελίξεις στις οποίες το Ιράν δεν είχε κανέναν ρόλο.

Παρά τη φθορά του, όμως, το Ιράν δεν είναι ακίνδυνο, σημειώνει ο Economist. Τα κράτη του Κόλπου παρακολουθούν με ανησυχία το ενδεχόμενο μιας νέας αμερικανικής επίθεσης. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει απειλήσει με αντίποινα αν το καθεστώς συνεχίσει να σκοτώνει διαδηλωτές, κάτι που ήδη κάνει. Το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει χιλιάδες πυραύλους μικρού βεληνεκούς ικανούς να πλήξουν στόχους στον Κόλπο.

Πέρα από τον φόβο αντιποίνων, οι αραβικές κυβερνήσεις ανησυχούν για το «μετά». Εχουν βιώσει τις καταστροφικές συνέπειες της κρατικής κατάρρευσης στο Ιράκ και στη Συρία: προσφυγικές ροές, εξτρεμισμό, λαθρεμπόριο όπλων και ναρκωτικών. Ενα Ιράν 92 εκατομμυρίων κατοίκων σε κατάσταση διάλυσης, μόλις 200 χιλιόμετρα μακριά τους, θα αποτελούσε έναν πραγματικό εφιάλτη.

Οι αραβικές χώρες δεν τρέφουν καμία συμπάθεια για την Ισλαμική Δημοκρατία, καταλήγει ο Economist. Θα καλωσόριζαν μια νέα ιρανική ηγεσία που θα περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και τη στήριξη σε περιφερειακές πολιτοφυλακές.

Επειτα όμως από χρόνια πολέμων, ο φόβος του χάους υπερτερεί της ελπίδας για αλλαγή. Αυτός είναι ο λόγος που σήμερα, μπροστά στην αναταραχή στο Ιράν, η σιωπή μοιάζει ασφαλέστερη από τον ενθουσιασμό.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News