Διεθνής ομάδα ερευνητών, ανάμεσα τους και έλληνες επιστήμονες, αποκάλυψε τις κρυφές διεργασίες που οδήγησαν στην ιδιαίτερα ενεργή σεισμική δραστηριότητα κοντά στη Σαντορίνη στις αρχές του 2025.

Η μελέτη τους, που δημοσιεύτηκε την Πέμπτη στο περιοδικό Science, δείχνει ότι η δραστηριότητα προκλήθηκε από μια τεράστια μαγματική διείσδυση -ένα οριζόντιο στρώμα μάγματος- που διαδόθηκε κατά κύματα, μέσω μίας «σήραγγας» σε απόσταση μεγαλύτερη από 20 χιλιόμετρα στο εσωτερικό του φλοιού της Γης, σε βάθος μεγαλύτερο από 10 χιλιόμετρα κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας, ανάμεσα στη Σαντορίνη και τη νησίδα Ανυδρο, κοντά στην Αμοργό.

Αυτό το μάγμα, όπως σημειώνουν οι ερευνητές, ήταν αρκετό «για να γεμίσει σχεδόν 200.000 πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων ή 200 φορές τη Μεγάλη Πυραμίδα της Γκίζας ή περίπου 200 φορές την Ακρόπολη, ή 500 φορές το Empire State Building» και προσθέτουν ότι ήταν αρκετό «για να καλύψει το Μανχάταν ή τα νησιά των Βερμούδων με ένα στρώμα μάγματος πάχους περίπου εννέα μέτρων».

Οπως τονίζουν, η δραστηριότητα που ήταν μοναδική παγκοσμίως σε πλήθος σεισμών (περισσότεροι από 25.000) κατά τη διάρκεια ενός ιδιαίτερα περιορισμένου χρονικού διαστήματος, περιελάμβανε εκατοντάδες αισθητούς σεισμούς κάποιοι από τους οποίους είχαν μέγεθος μεγαλύτερο από 5 Ρίχτερ, ενώ «προκάλεσε τοπικά κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, κλείσιμο σχολείων και  την φυγή χιλιάδων κατοίκων και επισκεπτών».

Οπως επισημαίνουν, υπήρχε έντονη αβεβαιότητα «αν οι σεισμοί οφείλονταν σε ηφαιστειακή δραστηριότητα που σηματοδοτούσε μια πιθανή επερχόμενη έκρηξη ή σε ολίσθηση τεκτονικών ρηγμάτων και ήταν πιθανώς το προοίμιο ενός μεγαλύτερου σεισμού (όπως ο καταστροφικός σεισμός μεγέθους 7,7 που έπληξε την ίδια περιοχή το 1956)».

Η ερευνητική ομάδα αποκάλυψε την αιτία της δραστηριότητας μέσω προηγμένων τεχνικών μηχανικής μάθησης που προσδιόρισαν με ακρίβεια την χωρική κατανομή στον φλοιό της Γης περισσότερων από 25.000 σεισμούς.

Η μελέτη χρησιμοποίησε αυτούς τους σεισμούς ως «εικονικούς μετρητές τάσης σε βάθος», επιτρέποντάς τους να απεικονίσουν την κίνηση του μάγματος με πρωτοφανή χωρική και χρονική λεπτομέρεια.

Αυτή η απεικόνιση, σύμφωνα με την έρευνα, αναγνωρίζει και χαρτογραφεί την διείσδυση μιας μαγματικής φλέβας, η οποία τελικά πυροδότησε τη σεισμική δραστηριότητα.

Η απεικόνιση, όπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές, αποκλείει έτσι την ολίσθηση τεκτονικών ρηγμάτων ως πρωταρχική αιτία της σεισμικής έξαρσης του 2025.

«Η λεπτομερής χωροχρονική απεικόνιση της σεισμικής δραστηριότητας του 2025 δείχνει ότι οι διεισδύσεις μάγματος, δημιουργούν σεισμούς και μπορούν να οδηγήσουν σε επικίνδυνες ηφαιστειακές εκρήξεις, δεν περιλαμβάνουν μια απλή μονόδρομη διαδικασία μάγματος που κινείται οριζόντια ή κατακόρυφα», σημειώνουν.

Το πιο εντυπωσιακό, όπως υπογραμμίζουν, ήταν ότι η διείσδυση δεν κινήθηκε ομαλά. Αντίθετα, όπως καταδεικνύεται από την έρευνα, εκδηλώθηκε κατά κύματα -ανοίγοντας νέες ρωγμές, κλείνοντας άλλες και προωθώντας μάγμα προς τα εμπρός σε παλμούς.

«Η κυματική διείσδυση του μάγματος και η επακόλουθη παλμική μεταβολή της πίεσης επέδρασε στο πεδίο τάσεων και οδήγησε στη γένεση τόσο μεγάλου πλήθους σεισμών, με «καταρρακτώδη» ρυθμό, δηλαδή ο ένας σεισμός μετά τον άλλο σε πολύ μικρό χωρικό και χρονικό διάστημα», επισημαίνει η ερευνητική ομάδα.

Ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Αντονι Λόμαξ, ερευνητής γεωφυσικός που αναπτύσσει επιστημονικό λογισμικό για την ανάλυση της σεισμικής δραστηριότητας, εξήγησε στο BBC: «Οι δονήσεις λειτουργούν σαν να είχαμε όργανα βαθιά μέσα στη Γη και μας λένε κάτι. Oταν αναλύουμε το μοτίβο που δημιουργούν αυτοί οι σεισμοί στο τρισδιάστατο μοντέλο της Γης, ταιριάζει πολύ καλά με αυτό που περιμένουμε από την οριζόντια κίνηση του μάγματος».

Τα ερευνητικά αποτελέσματα της ομάδας υποδηλώνουν ότι αυτή η κυματοειδής διαδικασία ανάδρασης της διείσδυσης μάγματος δεν είναι μοναδική στη Σαντορίνη. Αντίθετα, αυτός είναι πιθανά ένας θεμελιώδης μηχανισμός με τον οποίο το μάγμα μεταφέρεται κάτω από τα ηφαίστεια παγκοσμίως.

Παράλληλα, όπως υπογραμμίζεται, οι μέθοδοι που αναπτύχθηκαν θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν τους επιστήμονες να παρακολουθούν μελλοντικές κρίσεις σε σχεδόν άμεσο χρόνο —ειδικά σε περιοχές όπου η μεγαλύτερη δραστηριότητα εκδηλώνεται στην ανοιχτή θάλασσα ή βαθιά στο υπέδαφος, πέρα από την εμβέλεια των παραδοσιακών επίγειων μετρήσεων.

Ενας από τους επικεφαλής ερευνητές, ο Στίβεν Χικς από το University College London, δήλωσε στο BBC ότι ο συνδυασμός της φυσικής και της μηχανικής μάθησης με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόβλεψη ηφαιστειακών εκρήξεων.

Μία από τους συγγραφείς της μελέτης, η Ελευθερία Παπαδημητρίου από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, είπε χαρακτηριστικά στο PhysOrg: «Αυτή η αναπήδηση, η κυματοειδής διαδικασία εισχώρησης μάγματος, μπορεί να μην είναι μοναδική στη Σαντορίνη, αλλά μπορεί να είναι ένας θεμελιώδης μηχανισμός με τον οποίο το μάγμα μεταφέρεται κάτω από τα ηφαίστεια σε όλο τον κόσμο».

«Η Σαντορίνη, μέρος του ελληνικού ηφαιστειακού τόξου, έχει ιστορικό καταστροφικών εκρήξεων, συμπεριλαμβανομένης της «μινωικής έκρηξης» γύρω στο 1620 π.Χ. Η σεισμική κρίση του 2025, αν και δεν συνοδεύτηκε με έκρηξη, υπογραμμίζει τους πιθανούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι τοπικοί πληθυσμοί και υπογραμμίζει τη σημασία της γεωφυσικής παρακολούθησης υψηλής ανάλυσης», καταλήγουν οι ερευνητές.

Εχει περάσει ο κίνδυνος;

Προς το παρόν, σύμφωνα με τους ερευνητές, φαίνεται ότι η κίνηση του μάγματος έχει σταματήσει.

«Το μάγμα παρέμεινε σε αρκετά μεγάλο βάθος –περισσότερο από οκτώ χιλιόμετρα– στον φλοιό της γης», εξήγησε ο Χικς στο BBC.

«Γνωρίζουμε ότι το μάγμα μπορεί να ανέβει και να προκαλέσει έκρηξη στην επιφάνεια σε λίγες ώρες ή ημέρες, αλλά επειδή η δραστηριότητα έχει πλέον υποχωρήσει, μπορούμε να είμαστε σχεδόν σίγουροι ότι το λιωμένο υλικό τελικά μπλοκαρίστηκε και ψύχθηκε βαθιά στον φλοιό της γης».

Ωστόσο, τα ηφαίστεια μπορούν να εισέλθουν σε παρατεταμένες φάσεις αναταραχής και απρόβλεπτης συμπεριφοράς που μπορεί να διαρκέσουν πολλά χρόνια. Αυτό αποδείχθηκε από την πρόσφατη ηφαιστειακή δραστηριότητα στη νοτιοδυτική Ισλανδία.

Και αυτοί οι ερευνητές λένε ότι η χρήση της Tεχνητής Nοημοσύνης, σε συνδυασμό με τη βασική φυσική της κίνησης του φλοιού της Γης και της αντίδρασής του στο στρες, θα μπορούσε να μεταμορφώσει την ικανότητα παρακολούθησης, κατανόησης και ακόμη και πρόβλεψης της ηφαιστειακής δραστηριότητας. Αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στην ασφάλεια των ανθρώπων που ζουν σε σεισμικά ενεργές περιοχές του κόσμου.

«Τελικά, αυτό θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πρόβλεψης», εξήγησε ο Χικς. Οταν παρατηρούμε μια συσσώρευση σεισμών, «αυτά είναι δεδομένα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να προσδιοριστεί η πιο πιθανή αιτία».

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News