Στις εθνικές εκλογές, από τον Ιανουάριο του 2015 μέχρι τον Μάιο του 2023, τα εκλογικά ποσοστά του ΠΑΣΟΚ ήταν, διαδοχικά, 4,68  6,29, 8,53 και 11,46. Επί προεδρίας Ανδρουλάκη στις δημοσκοπήσεις το ΠΑΣΟΚ κυμαίνεται μεταξύ 16 και 11% και στην τελευταία, στις 2/11 τ.ε., έχει πέσει στο 10,5%. Με απλά λόγια, μετά την εκλογή Ανδρουλάκη, και παρά τον αρχικό ενθουσιασμό, το ΠΑΣΟΚ έχει καθηλωθεί σε μικρά ποσοστά και δεν φαίνεται να διεκδικεί κάτι παραπάνω απ’ ό,τι η Ζωή Κωνσταντοπούλου (των Τεμπών) ή ο Βελόπουλος. Εύλογο και υγιές είναι να τίθεται το ερώτημα: τι ή ποιος φταίει;

Συνήθως, για την κατανόηση ενός προβλήματος είναι χρήσιμο να χωρίζουμε τους παράγοντες μιας αποτυχίας ή επιτυχίας σε εξωτερικούς και εσωτερικούς. Για την αποτυχία του ΠΑΣΟΚ να κερδίσει έδαφος στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων οι κυριότεροι εξωτερικοί παράγοντες στην παρούσα συγκυρία είναι δύο: οι επιτυχίες του Μητσοτάκη και η ουσιαστική κατάρρευση της αντιπολίτευσης.

Στην εξαετία της κυβέρνησης Μητσοτάκη το ακαθάριστο εθνικό προϊόν, με εξαίρεση την περίοδο του κορονοϊού, αυξάνεται με ετήσιους ρυθμούς γύρω στο 2,5%, το ποσοστό ανεργίας έχει μειωθεί κάτω από 9%, ο προϋπολογισμός έχει πλεονάσματα και το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώνεται.

Για ένα σημαντικό ποσοστό του λαού ο Μητσοτάκης είναι εγγύηση σταθερότητας. Αυτό εξηγεί και τη διατήρηση της ΝΔ σε υψηλό επίπεδο στις προτιμήσεις των πολιτών, με μεγάλη διαφορά από το δεύτερο κόμμα. Είναι εντυπωσιακό ότι, παρά τις αρνητικές συνέπειες που είχαν το δυστύχημα στα Τέμπη και η εθνική ντροπή του ΟΠΕΚΕΠΕ, η ΝΔ παραμένει κυρίαρχη πολιτική δύναμη.

Ο δεύτερος εξωτερικός παράγοντας είναι η κατάρρευση της αντιπολίτευσης γενικά, η οποία προκαλεί απογοήτευση στους πολίτες και τους καλλιεργεί τάσεις αδιαφορίας για την πολιτική ζωή και την κατάσταση της χώρας. Η τάση αυτή εμμέσως απομακρύνει και τους εν δυνάμει ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ.

Οι εσωτερικοί παράγοντες είναι δύσκολο να ανιχνευθούν, αλλά ορισμένα πράγματα γίνονται φανερά από την απουσία τους. Τρία στοιχεία είναι ολοφάνερα απόντα από την πολιτική του ΠΑΣΟΚ: η έλλειψη προγράμματος, η έλλειψη επαφής με τον λαό και η άγνοια ημών των απλών πολιτών για το πώς σκοπεύει το ΠΑΣΟΚ να αντιμετωπίσει την πολιτική αστάθεια, που είναι βέβαιο ότι θα επέλθει μετά τις επόμενες εκλογές, δεδομένου ότι είναι δύσκολο να πετύχει η ΝΔ αυτοδυναμία.

1. Είναι αλήθεια ότι το ΠΑΣΟΚ έχει κατά καιρούς προτείνει ορισμένα θετικά κατά τη γνώμη μου μέτρα, αλλά αυτά δεν συνιστούν κυβερνητικό πρόγραμμα. Πρόγραμμα σημαίνει ένα σύνολο πολιτικών (δημοσιονομική, νομισματική, κοινωνική κ.τ.λ.) με εσωτερική συνέπεια.
2. Επαφή με τον λαό δεν σημαίνει συνεντεύξεις και κριτική από την τηλεόραση, αλλά, αντίθετα, ζωντανές συνομιλίες των βουλευτών και των στελεχών στις πλατείες και στις γειτονιές με τους πολίτες.
3. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι στις επόμενες εκλογές δεν θα υπάρξει κόμμα που να συγκεντρώνει άνω των 150 βουλευτών και ότι θα έχουμε κυβέρνηση τουλάχιστον δύο κομμάτων. Τι θα κάνει το ΠΑΣΟΚ αν είναι δεύτερο ή τρίτο κόμμα; Εχει ένα ελάχιστο πρόγραμμα επί τη βάσει του οποίου θα διαπραγματευτεί τη συμμετοχή του σε συνασπισμό κομμάτων; Τώρα είναι νωρίς, αλλά ένα τέτοιο πρόγραμμα είναι αναγκαίο να ανακοινωθεί αρκετούς μήνες προ των εκλογών, διαφορετικά το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να χάσει πολλούς ψηφοφόρους, οι οποίοι θα στραφούν προς τη ΝΔ από τον φόβο μιας συριζοκρατούμενης κυβέρνησης συνασπισμού. Πολλοί ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ προτιμούν μια κυβέρνηση της ΝΔ παρά μια κυβέρνηση από κομμάτια του παλιού ΣΥΡΙΖΑ, ακόμη και αν συμμετέχει το ΠΑΣΟΚ. Βέβαια, θα είναι λάθος να δηλώσει από τώρα, δηλαδή προεκλογικά, μετεκλογική συνεργασία με κάποιο ή κάποια κόμματα, αλλά είναι ανάγκη να δηλώσει ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί πολιτική σταθερότητα, το ΠΑΣΟΚ θα συνεργαστεί με άλλα κόμματα επί τη βάσει του δικού του προγράμματος για βασικούς τομείς.
4. Υπάρχει, επίσης, το εσωτερικό πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ, δηλαδή η αμφισβήτηση του Ανδρουλάκη από παλιούς και νέους διεκδικητές της προεδρίας. Οι πολίτες δεν έχουν άμεση πληροφόρηση, αλλά είναι φανερό από διάφορες κατά καιρούς δηλώσεις των διεκδικητών ότι μια τέτοια τάση υπάρχει.

Οσον αφορά τους εξωτερικούς παράγοντες, το ΠΑΣΟΚ δεν έχει τρόπο να μειώσει την επίδρασή τους· για τους εσωτερικούς, μπορεί. Αντί να εξαντλείται σε από τηλεόρασης κριτική, είναι ανάγκη να ασχοληθεί με τα εσωτερικά προβλήματα και να αποφύγει τα λάθη. Η αναγνώριση λαθών είναι προτέρημα, και λάθη ο Ανδρουλάκης και το ΠΑΣΟΚ έχουν κάνει, όπως π.χ. η απώλεια του Ανδρέα Λοβέρδου, η υποστήριξη του Χάρη Δούκα για τη δημαρχία της Αθήνας και η εισδοχή μελών του ΣΥΡΙΖΑ στο κόμμα. Η αναγνώριση λαθών βοηθά στην αποτροπή νέων.

Σε έναν χρόνο από τώρα το ΠΑΣΟΚ θα κληθεί να παίξει αποφασιστικό ρόλο για το καλό της πατρίδας και είναι υποχρέωση των στελεχών και του Ανδρουλάκη το ΠΑΣΟΚ να είναι έτοιμο να αναλάβει ευθύνες. Ο Ανδρουλάκης πρέπει να δράσει αποφασιστικά και τώρα. Τον βαραίνει μεγάλη ευθύνη.

---

Ο Θεόδωρος Π. Λιανός είναι Ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News