Το 1940, σε ένα άρθρο του στους New York Times με τίτλο «Sisu: Μια λέξη που εξηγεί τη Φινλανδία», ο Χάντσον  Στρόουντ, καθηγητής Αγγλικών στο Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα, έγραφε ότι «οι Φινλανδοί έχουν μια αγαπημένη λέξη. Θα σας πουν πως είναι η πιο υπέροχη από όλες τις λέξεις τους. Δεν μεταφράζεται εύκολα, επειδή καμία άλλη γλώσσα δεν έχει μια λέξη ακριβώς αντίστοιχή της. Ακόμα και οι Φινλανδοί δυσκολεύονται να την ορίσουν γιατί, όπως και μεγάλο μέρος της Φινλανδίας που είναι δύσκολο να οριστεί, είναι κάτι που το νιώθει κανείς σαν θρησκεία ή αγάπη». Αλλά ο Σρόουντ δεν ήταν ο μόνος που πίστευε ότι η λέξη sisu είναι αμετάφραστη.

Οποιοσδήποτε μεταφραστής ή δημοσιογράφος θα σας πει το ίδιο. Είναι ένα κομμάτι της φινλανδικότητας τόσο περίπλοκο και εξίσου απατηλά απλό ώστε χρειάζεται ένα ολόκληρο βιβλίο για να εξηγηθεί. Στη διαδικασία της συγγραφής του, δε, ο συγγραφέας ανακαλύπτει –και αποκαλύπτει– τον εσωτερικό τρόπο λειτουργίας του λαού και της κοινωνίας της Φινλανδίας, με άλλα λόγια την ψυχή της χώρας, σχολιάζει ο Πίτερ Μάρτεν στην ιστοσελίδα This is Finland παρουσιάζοντας το βιβλίο της Γιοάνα Νίλουντ «Sisu: The Finlandian Art of Courage» (2018). Το sisu (προφέρεται σι-σου), γράφει, είναι «το φινλανδικό κλειδί για τη ζωή, την αγάπη και την επιτυχία».

Είναι μια φιλοσοφία που συνδυάζει την εσωτερική δύναμη με την επιμονή και με μια στάση «μπορώ-να-τα-καταφέρω» απέναντι στις αντιξοότητες, γράφει στον Economist ο σχολιαστής του βρετανικού περιοδικού, που υπογράφει τη στήλη του ως Καρλομάγνος. Υποστηρίζει, δε, ότι αυτό ακριβώς χρειάζονται οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι είναι πολύ ανήσυχοι αυτές τις μέρες καθώς αντιμετωπίζουν εχθρικές υπερδυνάμεις σε Ανατολή και Δύση, χαοτικές πολιτικές, εύθραυστες οικονομίες και την απειλή πολέμου στα σύνορά τους με τη Ρωσία.

Το λες και αντίθετο του hygge

Εν ολίγοις, μετά το το hygge των Δανών –έναν τρόπο ζωής με θαλπωρή και ζεστασιά, που λες και έχει σκοπό να μετατρέπει κάθε μέρα σε Χριστούγεννα–, μας είναι απαραίτητη μια νέα σκανδιναβική έννοια, και ας χρονολογείται 500 χρόνια πριν ή και περισσότερο, όπως αναφέρει η Νίλουντ στην εισαγωγή της.

Ετυμολογικά προέρχεται από μια φινλανδική ρίζα που υποδηλώνει «εσωτερικός» ή «μέσα», εξ ου και μερικές φορές μεταφράζεται ως «εσωτερική δύναμη» και μπορεί να αναφέρεται σε «στωική αποφασιστικότητα, σκληράδα, θάρρος, γενναιότητα, δύναμη θέλησης, επιμονή και ανθεκτικότητα». Είναι «μια νοοτροπία προσανατολισμένη στη δράση». Δεν καυχιέσαι ότι έχεις sisu. Απλώς «αφήνεις τις πράξεις σου να μιλήσουν», εξηγεί η φινλανδή συγγραφέας.

Αυτή η τάση προέρχεται από μια χώρα που έχει περάσει πολλά. Κυβερνώμενη αρχικά από τη Σουηδία και στη συνέχεια από τη Ρωσία, η Φινλανδία απέκτησε την ανεξαρτησία της μόλις το 1917 και πολέμησε δύο φορές τη Σοβιετική Eνωση για να τη διατηρήσει. Και σήμερα πάλι, τα σύνορά της με τη Ρωσία, μήκους 1.350 χλμ., την καθιστούν ευάλωτη στον παραληρηματικό ρεβανσισμό του Βλαντιμίρ Πούτιν, επισημαίνει ο Economist.

Ωστόσο οι Φινλανδοί δεν έχουν πανικοβληθεί. Αντιθέτως, μια διεθνής μελέτη δείχνει ότι είναι ο πιο ευτυχισμένος λαός στον κόσμο. Οι ίδιοι, όμως, ευρέως γνωστοί για τη στωικότητά τους, το βρίσκουν αυτό κάπως περίεργο. Αν εμείς είμαστε οι πιο ευτυχισμένοι, λέει ένα τοπικό ρεφρέν, πόσο άσχημα πρέπει να είναι όλοι οι άλλοι;

Αν όλα όσα συμβαίνουν κάνουν τους Ευρωπαίους να αισθάνονται αβοήθητοι και θλιμμένοι, οι Φινλανδοί θα μπορούσαν να πουν ότι αυτό που χρειάζονται είναι περισσότερο sisu. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, για παράδειγμα, υπογραμμίζει «τη σημασία της ψυχολογικής ανθεκτικότητας», λέει στον Economist η Ανούκα Ιλιβάρα, αναπληρώτρια του επικεφαλής της επιτροπής εθνικής ασφάλειας της Φινλανδίας.

Η επιτροπή συνενώνει όλα τα αρμόδια υπουργεία και υπηρεσίες για έναν συλλογικό σχεδιασμό αντιμετώπισης πιθανών απειλών με στόχο την ασφάλεια της Φινλανδίας. Η εγγύηση της ψυχολογικής ανθεκτικότητας, εξηγεί η Ιλιβάρα, σημαίνει ότι οι Φινλανδοί μπορούν ακόμα να προσεύχονται, να επισκέπτονται μουσεία και να αθλούνται εν μέσω κρίσης. Αλλά σημαίνει επίσης ότι οι πολίτες έχουν την δυνατότητα να συμμετέχουν και οι ίδιοι στην εθνική άμυνα, κάτι που τους κάνει να αισθάνονται ότι συμβάλλουν ενεργά στην ασφάλεια της χώρας.

Είναι κάτι που ξεκινάει από νωρίς. Στο δημοτικό και γυμνάσιο Jatkasaari, στο Ελσίνκι, παιδιά όλων των ηλικιών περπατούν ή πηγαίνουν στο σχολείο με ποδήλατο μόνα τους. Γονείς δεν βλέπει κανείς πουθενά. Η «ασφαλής κοινωνία» είναι ένα από τα πέντε θέματα της σχολικής χρονιάς. Για τα μικρά παιδιά αυτό σημαίνει ασφαλείς βόλτες στη γειτονιά, ενώ τα μεγαλύτερα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τις διαδικτυακές εκστρατείες παραπληροφόρησης.

Μετά την αποφοίτηση οι νεαροί άνδρες κάνουν τη στρατιωτική τους θητεία, ενώ όλο και περισσότερες νεαρές γυναίκες κατατάσσονται εθελοντικά. Στη στρατιωτική βάση «Santahamina», έξω από το Ελσίνκι, μια ομάδα πέντε νεοσυλλέκτων χρησιμοποιεί εκρηκτικά για να ανατινάξει μια πόρτα, γράφει ο σχολιαστής του βρετανικού περιοδικού. Στην ερώτηση αν θα πολεμήσουν σε περίπτωση που εισβάλουν οι Ρώσοι, κανένας δεν διστάζει.

Μια δημοσκόπηση δείχνει ότι σχεδόν το 80% των Φινλανδών θα έπαιρναν τα όπλα για να υπερασπιστούν τη χώρα τους – «ακόμα κι αν το αποτέλεσμα έμοιαζε αβέβαιο», όπως το θέτει ο ερευνητής, προσθέτοντας λίγο επιπλέον sisu. Αντιθέτως, το ποσοστό στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες είναι πολύ χαμηλότερο – στην Ιταλία, για παράδειγμα, είναι μόλις 14%.

Στο μεταξύ, πολλοί ενήλικες Φινλανδοί παρακολουθούν πολυήμερα μαθήματα ασφαλείας. Μπορεί να ακούγονται τόσο συναρπαστικά όσο μια άσκηση πυρασφάλειας, αλλά στην πραγματικότητα είναι εκδηλώσεις δικτυωμένων μόνο με πρόσκληση για την ελίτ της χώρας, που προωθούν τρόπους για να βοηθήσουν αυτοί και οι οργανώσεις τους ώστε να διατηρηθεί η Φινλανδία ασφαλής.

Οι απόφοιτοι πανεπιστημίων, για παράδειγμα, φέρνουν περιοδικά σε συναντήσεις, με τους φινλανδούς πολιτικούς ή επιχειρηματίες να παραδέχονται ότι συμμετέχουν χαμογελώντας υπερήφανα. Ο αριθμός της ομάδας τους, δε, είναι το τοπικό ισοδύναμο της αναφοράς ενός μεταπτυχιακού τίτλου από κάποια σοβαρή σχολή επιχειρήσεων.

Οταν κάποιος είναι τόσο καλά προετοιμασμένος όσο οι Φινλανδοί, είναι εύκολο να αποδεχτεί τη ρωσική απειλή ως μια απειλή που, αν και ανησυχητική, μπορεί να αντιμετωπιστεί και να ξεπεραστεί, σχολιάζει ο Economist. Ωστόσο οι περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν έχουν προχωρήσει τόσο πολύ.

Τους τελευταίους δύο μήνες, με αεροδρόμια στη Δανία και στη Γερμανία να δοκιμάζονται από εισβολές μη επανδρωμένων αεροσκαφών (ρωσικών ίσως;), ενθουσιώδεις πολιτικοί ζητούσαν την κατάρριψη των εισβολέων, και που θεωρήθηκε όμως αντιπαραγωγικό από τον πρόεδρο της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ.

«Νομίζω ότι η φινλανδική αξιολόγηση δεν είναι ποτέ να πανικοβάλλεσαι», είπε ο κ. Στουμπ στον αρθρογράφο του Ecοnomist. «Να αντιδράς και να ενεργείς όταν είναι απαραίτητο», πρόσθεσε ο φινλανδός πρόεδρος. Οσο για το δικό του sisu, ο 57χρονος πρόεδρος –ένας φανατικός της καλής φυσικής κατάστασης– φαίνεται έτοιμος να ορμήσει προσωπικά στα χαρακώματα του εχθρού εφόσον προκύψει ανάγκη.

Ο εθνικός χαρακτήρας και οι ιστορικές εμπειρίες της Φινλανδίας δεν μπορούν να μεταφερθούν αλλού, έτσι απλά, με αποτέλεσμα ο Καρλομάγνος να αναρωτιέται πού θα μπορούσε να βρει το δικό του sisu. Για τον λόγο αυτόν ζήτησε τη βοήθεια της Ελίζαμπετ Λάχτι: «Η ιδέα δεν είναι να βρεις το sisu, γιατί είναι κάτι που δεν χάνεται», του εξήγησε η συμπεριφορική επιστήμων και ερευνήτρια του sisu. «Να θυμάσαι στιγμές sisu στη ζωή σου και τι ήταν αυτό που σου επέτρεψε να ξεπεράσεις δυσκολίες», του πρότεινε.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση, κατ’ επέκταση, θα μπορούσε να θυμηθεί πώς αντιμετώπισε στο παρελθόν περιστατικά έκτακτης ανάγκης και κατάφερε να συνέλθει, όπως ήταν η κρίση του ευρώ, το Brexit και η πανδημία της Covid-19, καθώς και τα βήματα που έχει κάνει (βοήθεια στην Ουκρανία, κυρώσεις στη Ρωσία) για να βγει από την τωρινή κρίση.

Μείνε ψύχραιμος και μάθε να πυροβολείς σκι ενώ κάνεις σκι

Ωστόσο αυτό απαιτεί να πιστεύεις ότι υπάρχει κάτι για το οποίο αξίζει να αγωνιστείς. Οι Φινλανδοί είναι πατριώτες. «Κτίσαμε αυτό το έθνος τα τελευταία εκατό χρόνια, δημιουργώντας ένα υπέροχο κράτος», λέει η Λάχτι, «με ένα ισχυρό σύστημα κοινωνικής πρόνοιας». Αυτό το success story έχει μεγάλη σημασία, γράφει ο Economist. Γιατί η Φινλανδία δεν ήταν πάντα πλούσια και ασφαλής.

«Μην ντρέπεσαι ποτέ για τη φτώχεια σου. Να είσαι ήρεμος, να είσαι χαρούμενος, να είσαι ελεύθερος», προτρέπει το εθνικό ποίημα «Maamme» (Η Γη μας) του 19ου αιώνα. Οι Φινλανδοί δεν είναι πλέον φτωχοί (αν και εξακολουθούν να είναι μάλλον ντροπαλοί), αλλά είναι λιγότερο εφησυχασμένοι με τον πλούτο τους από ό,τι οι χώρες στα δυτικά τους. Για του υπόλοιπους Ευρωπαίους, δε, το να καλλιεργήσουν το sisu θα σήμαινε να τιμήσουν το πώς πέτυχαν την ευημερία και την ασφάλειά τους. Αν θέλουν να παραμείνουν έτσι, έχουν πολλά να κάνουν.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News