Ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου, North Atlantic Treaty Organization, ή απλώς ‎‎NATO, ιδρύθηκε το 1949 από τις ΗΠΑ, τον Καναδά και τους ευρωπαίους συμμάχους για να λειτουργήσει αποτρεπτικά προς τη Μόσχα. Ηταν ο φόβος για τη Ρωσία που σφυρηλάτησε τη δυτική συμμαχία. Τώρα, παραδόξως, ο ίδιος φόβος απειλεί να τη διαλύσει, γράφει ο Γκίντιον Ράχμαν στους Financial Times.

Εάν η κυβέρνηση Τραμπ αναγκάσει την Ουκρανία να αποδεχτεί μια μερική ήττα στον πόλεμό της με τη Ρωσία, θα θεωρηθεί ευρέως στην Ευρώπη ότι η Αμερική επιβραβεύει τη ρωσική επιθετικότητα. Εάν οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ δεν μπορούν πλέον να συμφωνήσουν για την απειλή που αντιμετωπίζουν και πώς να την αντιμετωπίσουν, ολόκληρη η συμμαχία τους κινδυνεύει.

Η Ατλαντική Συμμαχία έχει επιβιώσει από πολλές διαφωνίες και κρίσεις κατά τη διάρκεια της ύπαρξής της, από την κρίση του Σουέζ, το 1956, μέχρι τους πολέμους στο Βιετνάμ και το Ιράκ. Αυτό οφείλεται στην βαθύτερη κατανόηση που υπήρχε πάντα ότι, παρά τις όποιες διαφωνίες τους, τελικά, οι ΗΠΑ και οι ευρωπαίοι σύμμαχοί τους ήταν στην ίδια πλευρά.

Η σχέση ΗΠΑ-Ευρώπης βασιζόταν σε κοινά συμφέροντα και αξίες, σημειώνουν οι FT. Καθ’ όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το κοινό συμφέρον ήταν η ανάσχεση της σοβιετικής απειλής και η κοινή αξία ήταν η υπεράσπιση της δημοκρατίας. Μετά το τέλος της ψυχροπολεμικής περιόδου, ο πόλεμος ενάντια στην τρομοκρατία και η προστασία των νέων δημοκρατιών της Ευρώπης έδωσε στο ΝΑΤΟ έναν νέο, κοινό σκοπό.

Ομως, αυτή η κοινή κατανόηση τώρα διαταράσσεται. Ενα καταστροφικό τέλος στον πόλεμο στην Ουκρανία θα μπορούσε να τη διαλύσει εντελώς.

Την περασμένη εβδομάδα, οι ΗΠΑ και η Ευρώπη προώθησαν διαφορετικά ειρηνευτικά σχέδια για την Ουκρανία. Οι Ευρωπαίοι απορρίπτουν βασικά στοιχεία του σχεδίου Τραμπ και πάνω από όλα, τη νομική αναγνώριση της προσάρτησης της Κριμαίας από τη Ρωσία.

Ο Τραμπ φάνηκε να έχει μια φιλική συνομιλία με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι στη Ρώμη το Σαββατοκύριακο και ο ηγέτης των ΗΠΑ άσκησε, ακολούθως, μια σπάνια κριτική στον Βλαντίμιρ Πούτιν. Ομως, γράφουν οι FT, «επί της ουσίας η Αμερική δεν έχει αποσύρει κανένα από εκείνα τα στοιχεία του ειρηνευτικού  σχεδίου της που οι Ευρωπαίοι και οι Ουκρανοί βρίσκουν απαράδεκτα».

Η βάση αυτής της διαφωνίας είναι τα διαφορετικά οράματα που έχει πλέον η κάθε πλευρά για τη διεθνή ασφάλεια, αλλά και η αντίληψη του από πού προέρχεται η απειλή του επόμενου πολέμου. Οι Ευρωπαίοι πιστεύουν ότι η επιβράβευση της ρωσικής επιθετικότητας στην Ουκρανία θα καθιστούσε πολύ πιο πιθανό να επιτεθεί ο Πούτιν στην υπόλοιπη Ευρώπη, ξεκινώντας από τα κράτη της Βαλτικής.

Η κυβέρνηση Τραμπ βλέπει τα πράγματα πολύ διαφορετικά. «Ανησυχεί ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να παρασυρθούν σε άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα για τον κίνδυνο ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου. Η κυβέρνηση Μπάιντεν ανησυχούσε επίσης για τον κίνδυνο κλιμάκωσης με τη Ρωσία. Ομως, σε αντίθεση με τον Τραμπ, συμμεριζόταν τη βαθιά καχυποψία της Ευρώπης για τον Πούτιν και την αντίληψη ότι η ρωσική επιθετικότητα δεν πρέπει να ανταμειφθεί», συνεχίζουν οι FT.

Η απόκλιση στα οράματα για την ασφάλεια ξεπερνά πλέον κατά πολύ το ζήτημα του πώς θα τερματιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία. Οι σύμμαχοι της Αμερικής πρέπει, επιπλέον, να αντιμετωπίσουν το γεγονός ότι ο Τραμπ απειλεί άμεσα την κυριαρχία δύο μελών του ΝΑΤΟ.

Ο αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα υποσχεθεί να ενσωματώσει τη Γροιλανδία –η οποία είναι αυτόνομο τμήμα της Δανίας– στις ΗΠΑ. Σε πρόσφατη συνέντευξή του, στο περιοδικό Time, επανέλαβε επίσης την επιθυμία του να μετατρέψει τον Καναδά στην 51η πολιτεία της Αμερικής.

«Εάν συνδυάσει κανείς αυτά τα αυταρχικά ένστικτα, τις απειλές του προς τους συμμάχους του ΝΑΤΟ και την εμφανή συμπάθειά του για τον Πούτιν, είναι δύσκολο να υποστηρίξει ότι το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να είναι μια συμμαχία που βασίζεται σε κοινές αξίες. Η σύγκρουση αξιών είναι πλέον ανοιχτή. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και οι ισχυρότεροι ευρωπαίοι σύμμαχοί τους συνεχίζουν να υποστηρίζουν ότι υπερασπίζονται τη δημοκρατία. Ομως και οι δύο πιστεύουν ότι η δημοκρατία απειλείται από άλλη πλευρά του Ατλαντικού», σύμφωνα με τους FT.

Στη διάσημη ομιλία του, στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, ο Τζέι Ντι Βανς κατηγόρησε ανοιχτά τους ευρωπαίους συμμάχους ότι καταπνίγουν την ελευθερία του λόγου και ότι φοβούνται τον ίδιο τον λαό τους. Οι κατηγορίες του αμερικανού αντιπροέδρου αντιμετωπίστηκαν με οργή από το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, το οποίο έχει πλήρη αντίληψη των προσπαθειών του Τραμπ να ανατρέψει τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ, το 2020 και των επιθέσεών του στο δικαστικό σώμα, τα ΜΜΕ και τα πανεπιστήμια των ΗΠΑ.

Η κυβέρνηση Τραμπ και οι ευρωπαίοι σύμμαχοί της αντιπροσωπεύουν πλέον δύο αντικρουόμενα οράματα για τις δυτικές αξίες. Το όραμα Βανς – Τραμπ είναι εθνικιστικό, πολιτισμικά συντηρητικό και ανελεύθερο. Το ευρωπαϊκό είναι διεθνιστικό και βασίζεται στο νόμο και στους φιλελεύθερους θεσμούς.

Η διχόνοια, σημειώνουν οι FT, είναι ακόμη πιο έντονη επειδή και οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι πρόκειται για μια υπαρξιακή μάχη για πολιτική επιβίωση και στρέφονται σε πιθανούς συμμάχους στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Η κυβέρνηση Τραμπ θέλει να συνεργαστεί με εθνικιστές λαϊκιστές όπως ο Βίκτορ Ορμπαν της Ουγγαρίας, ο Ρόμπερτ Φίκο της Σλοβακίας ή ο Νάιτζελ Φάρατζ της Βρετανίας. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ήλπιζαν ότι η Κάμαλα Χάρις θα κερδίσει την προεδρία των ΗΠΑ και τώρα μετρούν με αγωνία τις ημέρες μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές της Αμερικής.

Η διατλαντική συμμαχία ήταν κάποτε μια ευρύτερη δέσμευση που θα μπορούσε εύκολα να επιβιώσει από αλλαγές κυβέρνησης. Τώρα μπορεί να λειτουργήσει μόνο εάν οι φιλελεύθεροι –ή οι ανελεύθεροι– βρίσκονται στην εξουσία και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ταυτόχρονα.

«Ακόμα και σε μια τέτοια περίπτωση, όμως, η επιβίωσή της δεν θα ήταν εγγυημένη», καταλήγουν οι Financial Times. «Εκτός από τις κοινές αξίες και συμφέροντα, η δυτική συμμαχία εξαρτάται και από την εμπιστοσύνη. Ολες οι πλευρές πρέπει να γνωρίζουν ότι θα παραμείνει σταθερή, ό,τι και να συμβεί στις επόμενες εθνικές εκλογές οποιουδήποτε κράτους μέλους. Ομως, οι Ευρωπαίοι και οι Καναδοί δεν μπορούν πλέον να θεωρούν δεδομένη τη σταθερότητα σε μια χώρα που εξέλεξε δύο φορές τον Ντόναλντ Τραμπ».

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News