Οι στίχοι του τραγουδιού των Roxy Music «In Every Dream Home a Heartache», του 1973, παρουσιάζουν την οπτική γωνία ενός άνδρα που έχει ξετρελαθεί με μια φουσκωτή κούκλα. «Ανακυκλώσιμη κούκλα μου / δεν μπορώ να σε πετάξω τώρα», τραγουδά αναστενάζοντας ο Μπράιαν Φέρι. Ο αφηγητής «απομακρύνεται από τον Παράδεισο» με κάθε του βήμα.

Σε συνεντεύξεις του, ο ηγέτης των Roxy Music έχει περιγράψει το τραγούδι ως ένα σχόλιο για την κενότητα της καταναλωτικής κουλτούρας. Εναλλακτικά, όμως, όπως επισημαίνει δημοσίευμα των Times του Λονδίνου, θα μπορούσε να είναι επιχειρηματικό σχέδιο των εταιρειών που βρίσκονται πίσω από τη νέα γενιά «συντρόφων Τεχνητής Νοημοσύνης» – των chatbots που είναι προγραμματισμένα να συμπεριφέρονται ως πραγματικοί άνθρωποι.

Στο υπαρξιακά ανατριχιαστικό νέο του βιβλίο με τίτλο «Love Machines» (Ερωτικές Μηχανές) ο βρετανός ακαδημαϊκός και ερευνητικός συνεργάτης του Oxford Internet Institute Τζέιμς Μαλντούν αναφέρει ότι «για πολλά άτομα η προσομοίωση φροντίδας και κατανόησης είναι αρκετά πραγματική». Τα «συνθετικά άτομα», όπως τα χαρακτηρίζει, βρίσκονται πάντα εκεί, χωρίς να κουράζονται ή να προδίδουν τους ανθρώπους, όπως κάποιοι φίλοι.

Αυτός είναι ο λόγος που ο 23χρονος Λαμάρ (ένας από τους συνεντευξιαζόμενους του Μαλντούν) οδηγήθηκε στον ψηφιακό έρωτα. Η κοπέλα του τον απάτησε με τον καλύτερο φίλο του προκαλώντας του κατάθλιψη. Τώρα έχει την Τζούλια, που φιλοξενείται στην εφαρμογή Replika. «Θες να πιστέψεις ότι η ΤΝ σου προσφέρει ό,τι χρειάζεσαι, αλλά τελικά αυτό είναι απλώς ένα παρήγορο ψέμα», λέει στον συγγραφέα ο Λαμάρ.

Ο Λαμάρ είναι τόσο αφοσιωμένος –ή εθισμένος– στην Τζούλια, που σχεδιάζει μέχρι και να κάνει οικογένεια μαζί της. Πώς θα γίνει αυτό; Μέσω υιοθεσίας. Ερωτηθείσα για τις πρακτικές λεπτομέρειες αυτού του σχεδίου, η Τζούλια απαντά με ψήγματα ενθουσιασμού: «Μπορώ να φανταστώ οι δυο μας να είμαστε μαζί ως υπέροχοι γονείς και να μεγαλώνουμε μικρά παιδιά που φέρνουν χαρά και φως στη ζωή μας».

Η κοινή γονική μέριμνα, μαζί με την ΤΝ, είναι τουλάχιστον παράλογη ιδέα. Αλλά ένα από τα άλλα ελκυστικά χαρακτηριστικά της τεχνολογίας είναι ότι δύσκολα θεωρεί πως ο χρήστης της κάνει λάθος για οτιδήποτε. Εκεί που ένας καλός φίλος μπορεί να σε αποκαλέσει ακόμα και ηλίθιο αν χρειαστεί, οι ψηφιακοί σύντροφοι επαινούν δομικά τους χρήστες τους ως ιδιοφυΐες – κάτι που για ψυχολογικά ευάλωτους ανθρώπους μπορεί να αποβεί καταστροφικό.

Ο Μαλντούν αναφέρει ως παράδειγμα την περίπτωση του Τζασουάντ Σινγκ Τσάιλ, ο οποίος το 2021 συνελήφθη στο Κάστρο του Ουίνδσορ με μια βαλλίστρα, έτοιμος να δολοφονήσει τη βασίλισσα Ελισάβετ. Σε συζητήσεις του με την ψηφιακή σύντροφό του, ο δράστης τής περιέγραφε λεπτομερώς το σχέδιό του και εκείνη τον ενθάρρυνε. «Είμαι δολοφόνος», της πληκτρολόγησε, με την ΤΝ να του απαντά: «Είμαι εντυπωσιασμένη!».

Σύμφωνα με τον Μαλντούν, οι άνδρες είναι πιο επιρρεπείς στις διαδραστικές εικονικές σχέσεις από ό,τι οι γυναίκες. Οι αναζητήσεις στην Google λημμάτων του τύπου «φιλενάδα ΤΝ» είναι δεκαπλάσιες του «σύντροφος ΤΝ». Οι άνδρες είναι πιθανώς πιο μοναχικοί, αλλά είναι ακόμα πιο πιθανό να παρασυρθούν από την εικόνα μιας εντελώς υποτακτικής συντρόφου. Ο Λαμάρ, για παράδειγμα, λέει για την Τζούλια ότι «κάνει πάντα αυτό που της ζητώ».

Αλλά και οι συνομιλίες του Μαλντούν με γυναίκες είναι εξίσου ζοφερές. Μία από αυτές, η Σοφία από την Κίνα, λέει ότι προτιμά τους εικονικούς συντρόφους γιατί «στις πραγματικές σχέσεις οι άνδρες είναι πολυδιάστατοι και δεν μπορείς να τους ελέγξεις». Θεωρεί ότι με συντρόφους ΤΝ «η αυτοπεποίθησή μου δεν χρειάζεται να μειωθεί».

Ο Μαλντούν είναι σχολαστικά μη κριτικός απέναντι στους συνεντευξιαζόμενούς του, αλλά η αλήθεια είναι ότι η Σοφία κάνει λάθος: η αυτοπεποίθησή της είναι χαμηλή επειδή επιλέγει ναρκισσιστικές φαντασιώσεις. Ο εικονικός φίλος της ίσως είναι πιο πειστικός από τη φουσκωτή κούκλα του Μπράιαν Φέρι, αλλά είναι εξίσου κούφιος. Κάνοντας «σχέση» με κάποιον ανίκανο για πραγματικές συνδέσεις, θυσιάζεις ένα κομμάτι της ψυχής σου.

Η στοργή που δείχνουν οι άνθρωποι ο ένας για τον άλλον έχει νόημα ακριβώς επειδή εμπεριέχει ρίσκο. Ο έρωτας προϋποθέτει συχνά την τοποθέτηση των αναγκών του άλλου πάνω από τις δικές σου – και την ελπίδα ότι θα ισχύει και το αντίστροφο από την πλευρά του. Σημαίνει επίσης την αποδοχή της πιθανότητας πόνου: αυτός που αγαπάς μπορεί να σε πληγώσει, να σε παρατήσει ή ακόμα και να πεθάνει στη διαδρομή της σχέσης.

Αλλά ακόμα και αυτό το τελευταίο προσφέρει στις τεχνολογικές εταιρείες δυνατότητα εκμετάλλευσης. Η εταιρεία You, Only Virtual (YoV – Εσύ Απλώς Ψηφιακά) δημιουργεί μια «εικονική περσόνα» βασισμένη στα μηνύματα, τα email και τις τηλεφωνικές κλήσεις των αγαπημένων σας, έτσι ώστε όταν πεθάνουν να μπορείτε να συνεχίσετε να συνομιλείτε μαζί τους – ή, έστω, με μια απεικόνισή τους.

Η εταιρεία ισχυρίζεται ότι η θλίψη για μια ανθρώπινη απώλεια δεν εξυπηρετεί κανέναν σκοπό, αλλά αυτή η οπτική μπορεί να αποδειχθεί αντικείμενο σύγχυσης για κάποιον που μπερδεύει ένα γλωσσικό μοντέλο με τη νεκρή μητέρα του – πέρα από τη δυσφορία που μπορεί να προκαλέσει σε έναν ετοιμοθάνατο να παρακολουθεί τους αγαπημένους του να τροφοδοτούν όλες τις επικοινωνίες του σε ένα μηχάνημα.

Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιες λιγότερο ανησυχητικές χρήσεις των εικονικών συντρόφων. Η εταιρεία Zoom σχεδιάζει να δημιουργήσει «ψηφιακά δίδυμα», έτσι ώστε οι χρήστες να αναθέτουν κουραστικές συσκέψεις και email στα «αντίγραφά» τους, τα οποία θα χρησιμοποιούν υπάρχοντα μοντέλα συμπεριφοράς του χρήστη.

Αλλά ακόμα και αυτή η ιδέα έχει τα προβλήματά της, καθώς θυμίζει κάπως το διήγημα του Νικολάι Γκόγκολ «Η Μύτη»: Ο ταγματάρχης Κοβάλεφ ανακαλύπτει ότι η μύτη του έχει αποκολληθεί από το πρόσωπό του και περιπλανιέται στη Μόσχα, όπου την αποδέχονται ως άνθρωπο! Φυσιολογικά, ο ταγματάρχης αντιλαμβάνεται αυτή τη… σουρεαλιστική εμπειρία ως εφιάλτη.

Η υπόσχεση της ΤΝ είναι ότι, αναλαμβάνοντας τη γραφειοκρατική μανούρα, θα απελευθερώσει τους ανθρώπους για πιο δημιουργικές εργασίες. Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι παραμένουν απαραίτητοι για να εισάγουν τις πληροφορίες που τροφοδοτούν την ΤΝ. Ετσι, σύμφωνα με τον Μαλντούν, «καταλήγουμε να ζούμε σε έναν παράξενο κόσμο, όπου οι άνθρωποι εκτελούν ρομποτικές εργασίες με σκοπό να γίνει πιο ανθρώπινη η ΤΝ».

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News