Ηταν πριν κάμποσους μήνες, μέσα στο 2025 δηλαδή, που λαθράκουσα εκείνο τον νεαρό στο μετρό: «Εχουμε και λέμε: 15 χρόνια ύπνος, 15 χρόνια δουλειά, 15 χρόνια διάφορα chores (π.χ. να φας, να μαγειρέψεις, να πας τουαλέτα, να πληρώσεις λογαριασμούς, πέθανε η γιαγιά σου…), πέντε χρόνια σειρές σε πλατφόρμες… Υπολόγισε ότι μετά τα 70 όλο και κάτι θα πάθεις…».

Ηταν αδύνατο να μη τον ακούς, μιλούσε στους φίλους του δυνατά και χειρονομούσε έντονα, καταλαμβάνοντας χώρο μέσα στο βαγόνι. «Ουσιαστικά σου μένουν τρία χρόνια κανονικής ζωής» πέταξε στο τέλος τη βόμβα της αυτοσχέδιας σούμας του, που είναι αλήθεια ότι μου έκοψε τα ήπατα.

Δεν άντεξα και τον ρώτησα τι σπουδάζει. «Ψυχολογία» ήταν η απάντηση. «Τώρα κάνω μεταπτυχιακό. Θέλω να ασχοληθώ με το coaching».

Τώρα που πέρασαν οι γιορτές και ξεκίνησε ο πιο αργόσυρτος μήνας του ημερολογίου (στις 19 είναι και η λεγόμενη «Blue Monday», η πιο θλιβερή μέρα του έτους), δεν μπορείς να αποφύγεις τους υπαρξιακούς κλυδωνισμούς σε σχέση με τον χρόνο. Είτε μέσω απολογισμών, είτε μέσω «New Year’s Resolutions» (αυτές οι ηρωικές αυτοδεσμεύσεις στην αρχή της χρονιάς, που είναι καταδικασμένες να καταρρεύσoυν λίγο μετά), είτε μιας αναμέτρησης με τους κόκκους της άμμου που, θέλεις δεν θέλεις, γλιστρούν μέσα στην κλεψύδρα.

Ζωή στο «αξελερέ»

Τώρα που πάει, πέρασε πια αυτό «το γεμάτο σκληρότητα έτος» (όπως μόλις συνόψισε το 2025 και τον έναν χρόνο Τραμπ ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης Ζοχράν Μαμντάνι), κοιτάζω γύρω μου πώς εκτυλίσσεται ο χρόνος μέσα στο 2026.

Eπτά δευτερόλεπτα διήρκεσε το «περιστατικό» που έκρινε το τέλος της ζωής της 37χρονης Ρενέ Νικόλ Γκουντ, που πυροβολήθηκε θανάσιμα από πράκτορα της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) στη Μινεάπολη (από τη στιγμή που της υποδείχτηκε να βγει από το αμάξι της μέχρι τον τρίτο πυροβολισμό). Δεκαπέντε λεπτά χρειάστηκε ο ρωσικός υπερηχητικός βαλλιστικός πύραυλος Oreshnik να φτάσει στην Ουκρανία. Επτά ώρες και 19 λεπτά διαρκεί το φιλμ «Sátánangó» του άρτι αποβιώσαντος ούγγρου σκηνοθέτη Μπέλα Ταρ, μια «εμπειρία αξέχαστη και αιώνια», όπως θα γράψει ένας φίλος στο Facebook που το είχε δει κάποτε μόνος στο σπίτι. Την έβδομη μέρα του 2026 ανακοινώθηκε το ολοκαίνουργιο ChatGPT Health (προσβάσιμο σε λίγους, για την ώρα).

Τελικά, έχει μετασχηματιστεί η σχέση μας με τον χρόνο;

Ο έφηβος γιος μου ακούει μέσα στο δωμάτιό του ένα φωνητικό μήνυμα στο κινητό σε γρήγορη ταχύτητα. Ενα ακόμη σημείο των καιρών. Η ταχύτητα «2x» (αντί της φυσικής «1x») σε podcasts, audiobooks κ.τ.λ. είναι πολύ δημοφιλής, ειδικά στους 18 με 29 ετών (αλλά και σε  κάμποσους millennials, ακούω), που βαριούνται εύκολα και θέλουν να «πηδήξουν» μπροστά για να κερδίσουν χρόνο.

Ηδη, πολλές ξένες εφημερίδες έχουν διαφορετικές ταχύτητες στις ηχητικές βερσιόν των άρθρων τους, ενώ το Νetflix έχει ειδικό κουμπί αλλαγής ταχύτητας στα βίντεο στις ιστοσελίδες και στις εφαρμογές του. Οσο για το ΥοuTube, κατόπιν αυξημένης ζήτησης λάνσαρε στους premium συνδρομητές του ταχύτητα αναπαραγωγής βίντεο έως και 4x! Τα οφέλη εξοικονόμησης χρόνου είναι, λέει, τεράστια. Oι χρήστες του αποταμιεύουν 900 χρόνια (!) την ημέρα!

Xρόνο (και φαιά ουσία) εξοικονομεί για εμάς, υποτίθεται, και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Μέχρι πρόσφατα σου κότσαραν στην αρχή ενός άρθρο πόσο θα «σου φάει» (π.χ. «1′ 47” χρόνος ανάγνωσης»). Tώρα πια κάποιος το διαβάζει για σένα, σου το κάνει και bullet points, νιανιά, σου το μασάει κιόλας, αν προτιμάς, για να μη χάσεις ούτε δευτερόλεπτο από την πολύβουη καθημερινότητά σου.

Με την μπότα πάνω στο ρολόι

Οι επτά-οκτώ ώρες που περνάμε κατά μέσο όρο ημερησίως μπροστά από κάποια οθόνη (άλλοι περισσότερο, άλλοι λιγότερο) μάς δίνουν μια αίσθηση παντοδυναμίας. Στο κάτω κάτω, στο διαδίκτυο μπορείς π.χ. αν κάποιος σε εκνευρίσει, να τον διαγράψεις ή να τού τοποθετήσεις ένα υβριστικό emoji-κουραδίτσα.

Κάπως έτσι ρυθμιζόμαστε καθημερινά να γινόμαστε όλο και περισσότερο ανυπόμονοι. Και κατ’ επέκταση αγενείς, βιαστικοί, εριστικοί, απότομοι, αδημονούντες εις το διηνεκές. Δεν έχουμε χρόνο για χάσιμο, όλα πρέπει να γίνουν στον δικό μας ρυθμό· θα ρίξουμε το μπινελίκι σε αυτόν που αργεί στο φανάρι ή στον μπαρίστα που μας σερβίρει «με το πάσο του», θα κάνουμε eyerolling σε κάποιον που τολμά να σκεφτεί λίγο πριν απαντήσει, και άμα χαλάσει το πλυντήριο στο σπίτι είναι σαν να καταστράφηκε ο κόσμος όλος. Ολα πρέπει να μας σερβίρονται asap, στο πιάτο, χωρίς σκέψη και χωρίς αναβολές.

«Αυτό μας δίνει μια ψευδή αίσθηση ελέγχου» θα πει σε πρόσφατη συνέντευξή της η αμερικανίδα συγγραφέας Κριστίν Ρόουζεν, που εδώ και χρόνια μελετά τη συμπεριφορά μας στο διαδίκτυο και στην πραγματική ζωή (Μανώλης Ανδριωτάκης, «Κ», 25.11.2025). «Εχεις τον έλεγχο όλων των αλληλεπιδράσεών σου και αρχίζεις να αναπτύσσεις την αίσθηση ότι έχεις τον έλεγχο και πολλών άλλων πραγμάτων. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν μπορούμε να έχουμε απόλυτο έλεγχο. Αυτή η προσδοκία ελέγχου, όταν ματαιώνεται, μετατρέπεται γρήγορα σε οργή ή θυμό».

Αποταμιεύω ώρες, για τι;

Και όλος αυτός ο με τόση σπουδή εξοικονομημένος χρόνος για να τον κάνουμε τι; Για να «καούμε» και άλλο στα σόσιαλ; Για να περάσουμε ακόμη περισσότερο χρόνο μόνοι μας; (οι στατιστικές λένε ότι διανύουμε τον πιο anti-social αιώνα της ιστορίας.) «Η εκούσια μοναξιά ίσως να αποδειχθεί το πιο καθοριστικό κοινωνικό φαινόμενο του 21ου αιώνα στην Αμερική» έγραφε πριν από έναν χρόνο ακριβώς ο Ντέρεκ Τόμσον στο Atlantic.

Και όμως, ο χρόνος, λένε ειδικοί νευρολόγοι, επιβραδύνεται ή «γκαζώνει» ανάλογα με τις αναμνήσεις που φτιάχνεις. Οσο πιο δυνατές οι αναμνήσεις, τόσο πιο αργά τρέχει εκείνος. Γι’ αυτό και δεν παίρνουμε πρέφα όταν «παίζουμε» με το κινητό μας. Τα βίντεο στο ΤikTok δεν φτιάχνουν αναμνήσεις (μετά δεν θυμάσαι σχεδόν τίποτα), εξ ου και οι ώρες κυλούν νεράκι.

Πραγματικά βρήκα μεγαλοφυή την ιδέα του δημοσιογράφου Σκοτ Ρέιμπερν των New York Times τον περασμένο Σεπτέμβριο. Ενα απλό πείραμα «εμβυθισμένης προσοχής» («immersive attention»): να σταθεί από 1 λεπτό έως 180 λεπτά μπροστά στον διάσημο πίνακα «Las meninas» («Οι δεσποινίδες των τιμών») του Ντιέγκο Βελάσκεθ στο Μουσείο Πράδο της Μαδρίτης και να καταγράψει τι αρχίζει να βλέπει καθώς περνάει ο χρόνος.

Μπορεί κανείς να το δοκιμάσει από το σπίτι του με την 10-minute challenge των NYT. Δέκα λεπτά αδιατάρακτος χρόνος –χωρίς ειδοποιήσεις, «να ρίξω μια γρήγορη ματιά στα μέιλ μου» και άλλες σύγχρονες διασπάσεις– μπροστά σε ένα έργο ζωγραφικής. Το δοκίμασα με έναν πίνακα της Φρίντα Κάλο και δεν πίστευα πόση γαλήνη μού χάρισε.

Γιατί, τελικά, τι είναι σήμερα ο χρόνος αν όχι ο τόπος που επιλέγουμε να επενδύσουμε την προσοχή μας;

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News