Πολύς ο λόγος για τη βία το τελευταίο διάστημα. Όλοι την καταδικάζουν από όπου προέρχεται αλλά κανείς δεν μπαίνει στον κόπο να σκεφτεί την ακριβή προέλευσή της. Αρκεί που το γρασίδι του γείτονα δείχνει πάντα πιο πράσινο και η κατσίκα του θέλουν να ψοφήσει με τον πιο βασανιστικό τρόπο. Όλα αυτά επιθυμητά, αρκεί να συμβαίνουν στο διπλανό σπίτι.

Με ξεκάθαρους ιστορικούς όρους, οδηγούμε την κατάσταση σε μία μορφή πόλωσης, που η χώρα μας την έχει βιώσει και στο παρελθόν. Πολλοί δε, από αυτούς που την έζησαν, βλέπουν το εδώ και τώρα και κάνουν τους παραλληλισμούς, οι άλλοι όμως που την προκαλούν, έχοντας απλώς διαβάσει(;) για αυτήν, δεν μπορούν να διακρίνουν ολοκληρωτικά το πλαίσιο που τους οδηγεί στην πόλωση. Αρκούνται στην ασυνείδητη εθελοτύφλωση.

Αυτή η πόλωση ενισχύεται καθημερινά, χωρίς να γίνεται συνειδητός ο τρόπος. Κάθε άνθρωπος που σχηματίζει μία γνωστική αντίληψη για τα πράγματα, βάσει νόησης και εμπειριών, υπάρχει η πεποίθηση ότι έχει δίκιο σε αυτό που αντιλαμβάνεται. Αν η γνωστική του αντίληψη ισχυροποιηθεί σταδιακά – και υποκειμενικά – μέσα από ενέργειες συντελεστικής μάθησης (δηλαδή ενέργειες που ενισχύουν τα πιστεύω του), τότε έχει μεταβολιστεί σε μία πεποίθηση που νοηματοδοτεί όχι μόνο την ασφάλεια του αλλά ολοκληρωτικά και την ίδια την ύπαρξή του.

Έτσι, το διαφορετικό γνωστικό ερέθισμα που έρθει, θα κατηγοριοποιηθεί σαν απειλητικό και θα πρέπει πρώτα να φιλτραριστεί για να μπορέσει να προχωρήσει και να ενσωματωθεί στην πεποίθησή του. Αν δεν καταφέρει να ξεπεράσει το φιλτράρισμα, θα απορριφθεί και την ίδια στιγμή, θα δυναμώσει ακόμα περισσότερο την ήδη εγκαταστημένη πεποίθηση. Η αποφυγή-άρνηση που θα δείξει ο άνθρωπος στην ενσωμάτωση, θα καταγραφεί και αυτή με μεθόδους συντελεστικής μάθησης και κάθε τι καινούριο θα προσλαμβάνεται σαν απειλή που πρέπει χωρίς επεξεργασία να απαλειφθεί.

Όσο βαθαίνει η κρίση στο σήμερα, οικονομική αλλά κυρίως αξιακή, τόσο ο ανασφαλής άνθρωπος θα μετατρέπει τη διαφορετικότητα σε άρνηση και την πεποίθησή του σε κριτήριο μοναδικής και απόλυτης αλήθειας. Η πόλωση επιβεβαίωσης, μία επιλεκτική κρίση που τον κάνει να απορρίπτει ό,τι δεν συμβαδίζει με την κοσμοθεωρία του, υιοθετείται όχι μόνο απλοϊκά αλλά και άκριτα και πεισματικά. Την ίδια στιγμή η πεποίθησή του, δέχεται απειλές, τα διαφορετικά μηνύματα που έρχονται αντιμέτωπα με την θεωρία του είναι πολλά, πρέπει να βρει κάτι να τα ισορροπήσει. Στον αντίποδα αυτού, αρχίζει και αναζητά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν αυτό που θέλει να πιστεύει, φτάνοντας στο σημείο να δίνει περισσότερη σημασία σε ό,τι του νοηματοδοτεί την ύπαρξη και την πεποίθησή του και σχεδόν καθόλου στα αντίθετα δεδομένα όταν αυτά δεν συμβαδίζουν με τις απόψεις του.

Έτσι φτάνει στο σημείο, να δίνει περισσότερη σημασία σε γεγονότα που επαληθεύουν τις απόψεις του ακόμα και αν αυτά έχουν ελάχιστη – αντικειμενική – σημασία. Τα βάζει ασπίδα, τα κάνει ιδεολογία και πορεύεται μαζί τους. Τα αναδεικνύει ως υψίστης σημασίας γεγονότα και τα φέρνει στο προσκήνιο σε περίπτωση αντιδικίας. Ακόμα και όταν δεν έχει να απαντήσει σε επιχειρήματα του αντι-μιλητή του, τότε φέρνει στη συζήτηση κάτι που μπορεί να διαχειριστεί και ελέγξει το νόημά του. Όπως αναφέρει και ο Thomas Gilovich, καθηγητής Ψυχολογίας στο Cornell, η τάση του να δίνουμε περισσότερη σημασία στα υποστηρικτικά παρά στα αντικρούοντα δεδομένα, έχει δειχθεί ότι επηρεάζει και τη μνήμη. Όταν ανακαλούμε δεδομένα από τη μνήμη μας για μια μας θέση ή άποψη, είναι πιο πιθανό να ανακαλέσουμε δεδομένα που υποστηρίζουν τη θέση αυτή.

Κάπως έτσι λοιπόν, ο καθένας καταλήγει να υπερασπίζεται τις καταλήψεις σαν επανάσταση προς κάθε μορφή εξουσίας, την εκδίωξη των μεταναστών ως πατριωτικό καθήκον και τις πολιτικές εξαθλίωσης ως σωτηρία για τη χώρα. Η παραμονή του στις προσωπικές παρωπίδες και στη μεροληψία, ενισχύει την πόλωση επιβεβαίωσης. Η απέναντι όχθη έχει συνεργασία, επικοινωνία και μία ασφάλεια που πηγάζει από την επιλογή του ίδιου του ατόμου. Θα κολυμπήσει να τα συναντήσει ή θα παραμείνει στην ίδια όχθη να τους ρίχνει πέτρες απέναντι;

*Ο Χαράλαμπος Παν. Πίσχος είναι ψυχολόγος – ψυχοθεραπευτής, μέλος ΔΣ του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων.

Προηγούμενα άρθρα του Χαράλαμπου Πίσχου

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News