Σε δημόσια διαβούλευση στο opengov.gr τέθηκε το σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο, σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, εισάγει ένα σύγχρονο και διαφανές πλαίσιο λειτουργίας για τα Κοινωφελή Ιδρύματα και τις Σχολάζουσες Κληρονομιές.

Η διαδικασία διαβούλευσης θα παραμείνει ανοιχτή έως την 1η Δεκεμβρίου 2025, με τον υπουργό Κυριάκο Πιερρακάκη να καλεί φορείς και πολίτες να καταθέσουν παρατηρήσεις και σχόλια, προκειμένου το τελικό νομοσχέδιο να ενσωματώσει τις πιο ουσιαστικές και τεκμηριωμένες προτάσεις.

Οπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές, η μεταρρύθμιση επιχειρεί να απαντήσει σε μια σειρά χρόνιων παθογενειών, δυσλειτουργιών και φαινομένων αδιαφάνειας που προέκυψαν κατά την εφαρμογή του Ν. 4182/2013.

Η νέα πρωτοβουλία στοχεύει στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος εμπιστοσύνης, αποτελεσματικής εποπτείας και ορθής αξιοποίησης του κοινωφελούς πλούτου, ο οποίος παραμένει σημαντικός αλλά ταυτόχρονα σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητος.

Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκεται η ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας κατά την εκπλήρωση των κοινωφελών σκοπών.

Το υπουργείο επιδιώκει την πλήρη ψηφιακή ιχνηλασιμότητα των οικονομικών και διοικητικών πράξεων, την ενεργοποίηση περιουσιών που έχουν παραμείνει ανενεργές επί δεκαετίες και τη διευκόλυνση της φιλανθρωπικής δράσης, ώστε η αξιοποίηση των πόρων να γίνεται προς όφελος του κοινωνικού συνόλου και με σεβασμό στη βούληση των ιδρυτών και διαθετών.

Παράλληλα, θεσπίζεται μια σύντομη και ασφαλής διαδικασία οριστικοποίησης του κληρονομικού δικαιώματος του Δημοσίου, με στόχο την αποφυγή χρονοβόρων νομικών εκκρεμοτήτων.

Το υπουργείο αναγνωρίζει ότι το προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο παρουσίασε σημαντικά αδιέξοδα. Η κατακερματισμένη και ελλιπής καταγραφή των κοινωφελών περιουσιών σε επτά διαφορετικά μητρώα είχε ως αποτέλεσμα την απουσία συνολικής εικόνας και ομοιόμορφης αντιμετώπισης.

Πολλά ιδρύματα δεν υπέβαλαν οικονομικές καταστάσεις, γεγονός που καθιστούσε αδύνατο τον ουσιαστικό έλεγχο της διαχείρισης. Την ίδια στιγμή, δεν υπήρχε λειτουργικός μηχανισμός αντιμετώπισης της αδράνειας, με αποτέλεσμα χιλιάδες περιουσίες να παραμένουν αχρησιμοποίητες και να φθείρονται με την πάροδο του χρόνου, στερώντας από το Δημόσιο και τους δικαιούχους σημαντικούς πόρους.

Επιπλέον, η διαδικασία εκκαθάρισης συχνά παρέλυε εξαιτίας των συχνών παραιτήσεων εκτελεστών διαθηκών, εκκαθαριστών ή κηδεμόνων σχολαζουσών κληρονομιών, οι οποίοι ορίζονταν μεμονωμένα, δημιουργώντας μεγάλα κενά και καθυστερήσεις.

Ο προληπτικός έλεγχος των περιφερειακών συμβουλίων, που είχε σχεδιαστεί για να λειτουργεί ως εγγύηση διαφάνειας, αποδείχθηκε στην πράξη χρονοβόρος και ανεφάρμοστος, επιβραδύνοντας αποφάσεις και παρεμβάσεις.

Ταυτόχρονα, ο τακτικός διαχειριστικός έλεγχος που προέβλεπε ο νόμος δεν εφαρμόστηκε ποτέ με συνέπεια, αφήνοντας εκτεθειμένο το σύστημα σε αδιαφάνεια και αδράνεια.

Το σχέδιο νόμου φιλοδοξεί να αντιστρέψει αυτή την εικόνα, εισάγοντας μια πιο λειτουργική, ενιαία και ψηφιακά υποστηριζόμενη διαδικασία εποπτείας και διαχείρισης. Με τη δημόσια διαβούλευση ήδη σε εξέλιξη, το υπουργείο δηλώνει αποφασισμένο να προχωρήσει σε μια βαθιά μεταρρύθμιση που θα διασφαλίσει τη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα και την αξιοπιστία στη διαχείριση της κοινωφελούς περιουσίας της χώρας.

Τι προβλέπουν βασικές ρυθμίσεις

Η προωθούμενη μεταρρύθμιση εισάγει ένα πλήρως ψηφιακό και διαφανές σύστημα εποπτείας για τα κοινωφελή ιδρύματα και τις σχολάζουσες κληρονομιές.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η δημιουργία ενός ενιαίου Ηλεκτρονικού Μητρώου Κοινωφελών Περιουσιών, στο οποίο θα αναρτώνται όλες οι πράξεις διαχείρισης, ώστε ο έλεγχος των διοικήσεων να είναι άμεσος και πλήρως προσβάσιμος.

Παράλληλα, η νέα πλατφόρμα «e-diadoxi» θα επιτρέπει τον αυτοματοποιημένο εντοπισμό σχολαζουσών κληρονομιών και τη γρήγορη οριστικοποίηση του κληρονομικού δικαιώματος του Δημοσίου μέσω διοικητικής διαδικασίας, αντικαθιστώντας τις χρονοβόρες δικαστικές αποφάσεις.

Η μεταρρύθμιση προβλέπει επίσης τη σύσταση ειδικού φορέα, του ΙΔΕΚΑΚΠ, ο οποίος θα αναλαμβάνει τη διοίκηση αδρανών ιδρυμάτων και την εκκαθάριση κληρονομιών, εξασφαλίζοντας κεντρικό και ευέλικτο έλεγχο με τη βοήθεια ψηφιακών εργαλείων.

Για πρώτη φορά εισάγονται συγκεκριμένα κριτήρια για τον χαρακτηρισμό ενός ιδρύματος ως αδρανούς, με βάση την έλλειψη οικονομικών καταστάσεων ή την ελάχιστη διάθεση πόρων στον κοινωφελή σκοπό.

Προβλέπεται τρίμηνη προθεσμία για την υποβολή σχεδίου επαναδραστηριοποίησης, ενώ σε περίπτωση αδράνειας τη διοίκηση αναλαμβάνει ο νέος φορέας.

Παράλληλα, καθιερώνεται υποχρεωτικός διαχειριστικός έλεγχος ανά τριετία από πιστοποιημένους ελεγκτές και δημιουργείται σχετικό μητρώο, ενώ η σύσταση ιδρυμάτων απλοποιείται απαιτώντας κοινή υπουργική απόφαση και πενταετή μελέτη βιωσιμότητας.

Οι δωρεές προς το Δημόσιο ψηφιοποιούνται πλήρως μέσω της πλατφόρμας e-Δωρεές και ολοκληρώνονται αυτόματα με την κατάθεση του ποσού.

Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και δέσμη φορολογικών κινήτρων, όπως απαλλαγή από φόρο εισοδήματος για τα ενεργά κοινωφελή ιδρύματα που καταγράφονται στο νέο μητρώο, καθώς και απαλλαγή από φόρους κληρονομίας και δωρεών.

Διευκρινίζεται, επίσης, ότι τα αλλοδαπά ιδρύματα δεν θεωρείται ότι αποκτούν φορολογική έδρα στην Ελλάδα μόνο λόγω δραστηριότητας στη χώρα, ρυθμίζοντας εκκρεμότητες φορολογικής αντιμετώπισης.

Συνολικά, το νέο πλαίσιο φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει τη χρόνια αδράνεια και αδιαφάνεια, ενισχύοντας τη λογοδοσία, την αξιοποίηση της κοινωφελούς περιουσίας και τη βιώσιμη λειτουργία των ιδρυμάτων.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News