Ο Χοσέ Μουχίκα, ο οποίος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών, ήταν ένας θρύλος.

Κατά τη διάρκεια μιας περιπετειώδους πορείας ως μαρξιστής αντάρτης, ο Μουχίκα επέζησε από τις σφαίρες της αστυνομίας και πέρασε δύο χρόνια φυλακισμένος σε μια τρύπα στο έδαφος, όπου μιλούσε με έναν… βάτραχο για να διατηρήσει την ψυχική του υγεία!

Πλησιάζοντας τα 70, εντάχθηκε στο κεντροαριστερό κόμμα «Ευρύ Μέτωπο», όπως αναφέρει αφιέρωμα της βρετανικής Telegraph. «Ο καπιταλισμός πρέπει να λειτουργήσει. Προσπαθώντας να τον ξεπεράσεις πολύ απότομα, καταδικάζεις τους ανθρώπους για τους οποίους αγωνίζεσαι, κάνοντάς τους να υποφέρουν», είχε παρατηρήσει το 2014.

Σε αντίθεση με πολλούς άλλους αποτυχημένους μαρξιστές, ωστόσο, ποτέ δεν θεώρησε την εξέλιξη των πολιτικών αρχών του ως άδεια για τη συσσώρευση προσωπικού πλούτου. Αφού εξελέγη πρόεδρος της Ουρουγουάης το 2009, ο 74χρονος Μουχίκα ανακοίνωσε την πρώτη ημέρα ανάληψης των καθηκόντων του ότι θα δωρίσει το 90% του μισθού του για τη χρηματοδότηση στεγαστικών έργων.

Αρνήθηκε να μετακομίσει στην επίσημη προεδρική κατοικία, δηλώνοντας ότι «είναι τετραώροφη, που σημαίνει ότι για να πιεις τσάι πρέπει να περπατήσεις τρία τετράγωνα – είναι άχρηστη, θα έπρεπε να μετατραπεί σε σχολείο». Παρέμεινε με τη σύζυγό του και τον τρίποδο σκύλο τους σε ένα μονώροφο αγροτόσπιτο στα περίχωρα του Μοντεβιδέο, πηγαίνοντας καθημερινά στο γραφείο του με ένα ετοιμόρροπο «σκαθάρι» Volkswagen του 1987.

Η λιτή ζωή του έκανε τον Μουχίκα –γνωστό με το προσωνύμιο «Ελ Πέπε»– πολύ αγαπητό στον λαό της Ουρουγουάης. Ο πρόεδρος αξιοποίησε την προσωπική του δημοτικότητα για να ακολουθήσει μια ριζοσπαστική και αμφιλεγόμενη προοδευτική ατζέντα, γράφει η Telegraph. Επέβλεψε τη μετάβαση της χώρας του στην ευρεία χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, φιλελευθεροποίησε ριζικά τους νόμους για τις αμβλώσεις και, το 2013, νομιμοποίησε τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών.

Υλοποίησε επίσης τολμηρές μεταρρυθμίσεις στη νομοθεσία σχετικά με την πώληση μαριχουάνας, επιτρέποντας σε εγγεγραμμένα νοικοκυριά να καλλιεργούν έως και έξι φυτά, ανέθεσε την ευθύνη για την καλλιέργεια και τη διανομή της στην κυβέρνηση, και οδήγησε τις συμμορίες διακίνησης ναρκωτικών σε χρεωκοπία.

Ο Μουχίκα έκανε πολλά για να εδραιώσει τη φήμη της Ουρουγουάης ως η πιο προοδευτική σύγχρονη δημοκρατία της Νότιας Αμερικής, προσελκύοντας πολλές ξένες επενδύσεις. Οδηγούμενος από τις επιφυλάξεις του για τα πρότυπα που έθεσε ο ομόλογός του της Βενεζουέλας, Ούγκο Τσάβες, ο Πέπε φρόντισε να διατηρήσει καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ. Η οικονομία της Ουρουγουάης είχε ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 3,6% κατά τη διάρκεια της πενταετούς θητείας του.

Ο Χοσέ Αλμπέρτο ​​Μουχίκα Κορντάνο γεννήθηκε στο Μοντεβιδέο στις 20 Μαΐου 1935, σε συνθήκες «αξιοπρεπούς φτώχειας», όπως την χαρακτήριζε. Γιος αγρότη ισπανικής καταγωγής και πωλήτριας λουλουδιών, παράτησε το λύκειο και περιπλανήθηκε, μέχρι που κέντρισε το ενδιαφέρον του ο ριζοσπαστικός μαρξισμός. Εντάχθηκε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Κίνημα Τουπαμάρος στα τέλη της δεκαετίας του 1960.

Αρχικά, επρόκειτο για ομάδα τύπου «Ρομπέν των Δασών», που έκλεβε από τους πλούσιους –ληστεύοντας, σε μία περίπτωση, κοσμήματα αξίας 6 εκατ. δολαρίων– και αναδιανέμοντας τα κέρδη των ληστειών της στους φτωχούς, με αποτέλεσμα να κερδίσει μεγάλη υποστήριξη από το κοινό. Αλλά στις αρχές της δεκαετίας του 1970, οι Τουπαμάρος έγιναν πιο βίαιοι.

Δολοφόνησαν τον αμερικανό κυβερνητικό αξιωματούχο Νταν Μιτριόνε και απήγαγαν τον βρετανό πρέσβη στην Ουρουγουάη, σερ Τζέφρι Τζάκσον, κρατώντας τον για οκτώ μήνες και απαιτώντας λύτρα για την απελευθέρωσή του. Ο Μουχίκα αργότερα ισχυρίστηκε ότι είχε αντιταχθεί στην μετατόπιση της ομάδας σε πιο βίαιες τακτικές. Ουδείς μπορεί να το επιβεβαιώσει, αλλά σίγουρα η αντίθεσή του δεν ήταν αποτελεσματική.

Καταζητούμενος, ο νεαρός Μουχίκα εντοπίστηκε από την αστυνομία σε ένα μπαρ του Μοντεβιδέο το 1970 και πυροβολήθηκε έξι φορές, πριν συλληφθεί, και στη συνέχεια φυλακιστεί. Την επόμενη χρονιά, περίπου 100 κρατούμενοι των ανταρτών, μεταξύ των οποίων και ο Μουχίκα, κατάφεραν να δραπετεύσουν από τη φυλακή Πούντα Καρέτας, μέσω ενός τούνελ.

Στο τέλος, ωστόσο, οι βίαιες τακτικές των Τουπαμάρος αποδείχθηκαν αυτοκαταστροφικές, καθώς το χάος που προκάλεσαν χρησίμευσε ως πρόσχημα για την επιβολή μιας ακροδεξιάς στρατιωτικής δικτατορίας, μετά από πραξικόπημα το 1973. Η νέα κυβέρνηση κατέστειλε ανελέητα την Αριστερά και ο Μουχίκα συνελήφθη εκ νέου.

Υπέστη βασανιστήρια και ξυλοδαρμούς τόσο σοβαρούς, που του προκάλεσαν χρόνια ακράτεια, ενώ πέρασε συνολικά πάνω από 10 χρόνια σε απομόνωση – δύο εκ των οποίων σε μια τρύπα στο έδαφος, γεμάτη αρουραίους και βατράχους. Τελικά αφέθηκε ελεύθερος το 1985, μετά την αποκατάσταση της δημοκρατικής διακυβέρνησης στη χώρα. Ιδρύοντας ένα νέο πολιτικό κόμμα, το Κίνημα Λαϊκής Συμμετοχής, ασπάστηκε τη συμβατική πολιτική.

«Μερικοί παλιοί σύντροφοί μου δεν θα καταλάβουν», είχε παραδεχθεί. «Δεν βλέπουν τη μάχη μας ενάντια στα καθημερινά προβλήματα των ανθρώπων – νομίζουν ότι η ζωή είναι μια ουτοπία». Αφού το κόμμα απορροφήθηκε στον συνασπισμό του Ευρέως Μετώπου, ο Μουχίκα εξελέγη στην κάτω βουλή του Κογκρέσου το 1994, και ακολούθως στη Γερουσία το 1999.

Το Ευρύ Μέτωπο ανέλαβε την εξουσία για πρώτη φορά το 2004, και ο πρόεδρος Ταμπαρέ Βάσκεθ διόρισε τον Μουχίκα υπουργό Γεωργίας. Η πολιτική του για τη μείωση του κόστους του βοείου κρέατος τον έκανε εξαιρετικά δημοφιλή στους ψηφοφόρους. Αναδείχθηκε πρόεδρος της χώρας μετά τη σαρωτική του νίκη στις επόμενες εκλογές του 2009.

Το ύφος του Μουχίκα ήταν λαϊκό και κηρυγματικό, αν και είχε έναν πιο γήινο τρόπο στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις του. Το 2013, ένα μικρόφωνο τον έπιασε να λέει «αυτή η παλιόγρια είναι χειρότερη και από τον αλλήθωρο άντρα της», αναφερόμενος στην πρόεδρο της Αργεντινής Κριστίνα Φερνάντεζ ντε Κίρχνερ και τον σύζυγό και προκάτοχό της, Νέστορ Κίρχνερ. Ακολούθως ζήτησε συγγνώμη, αν και το σχόλιο ουδόλως τον έβλαψε στο εσωτερικό της Ουρουγουάης.

Με το σύνταγμα της χώρας να του επιβάλλει μόνο μία θητεία, ο Μουχίκα την ολοκλήρωσε το 2015 και επέστρεψε στη Γερουσία, πριν τελικά συνταξιοδοτηθεί το 2018. Παρέμεινε δημοφιλής και η περσινή προεκλογική του εκστρατεία υπέρ του συναδέλφου του στο Ευρύ Μέτωπο, Γιαμαντού Ορσι, θεωρήθηκε καθοριστική παράμετρος για την εκλογή του στην προεδρία της χώρας.

Το 2005, ο Χοσέ Μουχίκα παντρεύτηκε την επί δεκαετίες σύντροφό του, Λουσία Τοπολάνσκι –συντρόφισσα του και στο επαναστατικό κίνημα των Τουπαμάρος– η οποία διετέλεσε αντιπρόεδρος της Ουρουγουάης από το 2017 έως το 2020. Ο Μουχίκα πέθανε στις 13 Μαΐου, σε ηλικία 89 ετών.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News