Πώς φέρνεις πιο κοντά στην εποχή σου τα μεγάλα έργα χωρίς να τα «αποκαθηλώνεις»; Με ποιον τρόπο διατηρείς τον μύθο και τη λογική πίσω από αυτόν; Ο «Οιδίποδας» του Ρόμπερτ Άϊκ ήταν από την αρχή μία πρόκληση και ένα στοίχημα: ο Βρετανός σκηνοθέτης έπρεπε να διατηρήσει τις σταθερές του αρχαίου έργου, να σκηνογραφήσει με τα ήθη του 2025 και να σεβαστεί το κείμενο.

Τα κατάφερε στο Γουέστ Εντ, συνεχίζει στο Μπρόντγουεϊ και παράλληλα θριαμβεύει στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση. Κυρίως επειδή ο πυρήνας της τραγωδίας μένει ίδιος: κάποια στιγμή μέχρι το τέλος ο Οιδίποδας – εδώ ένας πολιτικός που περιμένει να ανακηρυχθεί νικητής των εκλογών – πρέπει να φωνάξει «δεν ξέρω ποιος είμαι». Ποιος; Αυτός που μέχρι εκείνη τη στιγμή διαφήμιζε την αυτοπεποίθησή του, κατηγορούσε τον Τειρεσία – έναν new age μάντη – σαν τυφλό στο μυαλό, κανοναρχούσε τα μέλη της οικογένειάς του και, κυρίως, έθετε εαυτόν στην αναζήτηση της «αλήθειας». Σε τέτοιο βαθμό που ο κουνιάδος του Κρέων φοβάται ότι θα τους παρασύρει όλους στη συντριβή αυτό το «φετίχ με την αλήθεια».

Ο Άϊκ διατηρεί επίσης το αόρατο νήμα που διαπερνά το έργο: σχεδόν όλοι πάνω στη σκηνή είναι τυφλοί ή εθελοτυφλούν ή παίζουν το παιχνίδι της τυφλότητας. Από τα παιδιά που κρύβουν τα μάτια του πατέρα τους σε μια αυτοσχέδια τυφλόμυγα έως το σαρωτικό φινάλε. Βλέπουν αλλά δεν γνωρίζουν. Αποστρέφουν για λίγο το βλέμμα τους και η αλήθεια εμφανίζεται από το πουθενά. «Δεν νομίζω ότι πιστεύω σε θεούς», λέει η Αντιγόνη στην υποτιθέμενη γιαγιά της Μερόπη και η τελευταία απαντά: «Δεν έχει σημασία αν πιστεύεις σε αυτούς ή όχι. Το ότι δεν βλέπεις κάτι, δεν σημαίνει ότι δεν συμβαίνει».

Ως προς αυτό το σημείο, ο βρετανός σκηνοθέτης υπήρξε απολύτως σεβαστικός. Δεν μετακινήθηκε από τον πυρήνα του Σοφοκλή – αν εξαιρέσουμε τη μεταφυσική διάσταση, έτσι κι αλλιώς δύσκολη στην προσέγγιση – και την ίδια στιγμή υπήρξε μοντέρνος στο ανέβασμα. Στην εκτυφλωτική σκηνογραφία που αφήνει στο τέλος μόνους τον Οιδίποδα και την Ιοκάστη, καθώς το δωμάτιο της προεκλογικής εκστρατείας σταδιακά «απογυμνώνεται». Στις ενδυμασίες των πολλαπλών μεταμορφώσεων: ο Οιδίποδας, για παράδειγμα, βγάζει το κοστούμι του για να φορέσει μία φόρμα κι ένα ελαφρύ πουλόβερ και είναι σαν να αλλάζει δέρμα. Σαν να ξεφοδράρει τον παλιό του εαυτό μπροστά στην κατακλυσμιαία αλλαγή («έρχεται αέρας» λέει κάποια στιγμή η θετή μητέρα του, Μερόπη).

Και εδώ είναι ένα ακόμη credit που πετυχαίνουν αυτή τη φορά οι έλληνες ηθοποιοί της παράστασης. Ο Νίκος Κουρής δικαιούται να προσθέσει έναν ρόλο κι έναν χαρακτήρα στην προσωπική του παραστασιογραφία. Τον πίστεψε και τον ανέδειξε. Οπως παλιότερα ο Χρήστος Λούλης στον «Αμλετ», σκηνοθεσίας Γιάννης Χουβαρδά, και πάλι στη «Στέγη». Ακόμη και ο τρόπος που εκφέρει τη λέξη «μαμά» προς το τέλος υποδηλώνει μαθητεία.

Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη μεταφέρει την τέχνη της μεταμόρφωσης (δοτική σύζυγος – αυστηρή μητέρα – προδομένη πρώην – τραγική μητέρα) και η Ράνια Οικονομίδου (Μερόπη) αποδεικνύει ότι οι πρώτοι ρόλοι φωτίζονται από τους άριστους δεύτερους.

Ο Κρέων του Λάζαρου Γεωργακόπουλου είναι ο ρόλος του ανθρώπου των παρασκηνίων που θέλει να αποφύγει επίσης τη «διασάλευση» και το χάος του κράτους φτάνοντας έως και την απάρνηση της αλήθειας. Σε ένα έργο συνόλου ακόμη και οι λεγόμενοι μικρότεροι ρόλοι εδώ σημαίνουν περισσότερα από όσα φαίνονται –γι’ αυτό αξίζει η αναφορά στους Κώστα Νικούλι, Σωκράτη Πατσίκα, Τάκη Σακελλαρίου, Χαρά Γιώτα, Γιώργο Ζιάκα, Γιάννη Τσουμαράκη και Δανάη-Αρσενία Φιλίδου, η οποία ως Αντιγόνη μοιάζει να προλέγει τα δικά της δεινά σε μια φανταστική συνέχεια αυτού εδώ του «Οιδίποδα» (σε μία μάλιστα από τις πιο υπαινικτικές στιγμές της παράστασης ο θείος της Κρέων φτάνει να τη φλερτάρει αδίστακτα σε κόντρα της μελλοντικής τους σύγκρουσης, όπως τη γνωρίζουμε από τον μύθο).

Το ψηφιακό ρολόι που έχει τοποθετήσει επί σκηνής ο Άικ λειτουργεί απολύτως σε αυτή την παράσταση που δημιουργεί γεγονός για τη θεατρική Αθήνα. Μέσα σε δύο και πλέον ώρες οι θεατές παρακολουθούν την πτώση ενός πολιτικού μέσα στο κομματικό του αρχηγείο καθώς ο ίδιος έχει εξαγγείλει την εκ νέου διερεύνηση για τη δολοφονία του Λάιου μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες (από τις οποίες περνούν, εκτός άλλων, η συγγραφέας Καρολίνα Μέρμηγκα, η πολιτική αναλύτρια Μαρία Καρακλιούμη και ο Κώστας Παναγόπουλος της ALCO). Μέχρι το τέλος θα πολεμάει με τις σκιές της αλήθειας την οποία κυνηγά. Θα φτάσει ως το ξέφωτο ενός δάσους αντικρίζοντας τον εαυτό του σε βρεφική ηλικία ξεκινώντας από την αρχή. Θα αντικρίσει τελικά το φως αλλά μέσα του και την άβυσσο. Θα πέσει σαν να χάνει την ανθρώπινη διάστασή του και ενώ το πλήθος τον ανακηρύσσει ηγέτη. Θα μάθει επειδή θα πάθει.

---

«Οιδίποδας». Μεταγραφή σε σύγχρονη υπόθεση και σκηνοθεσία: Ρόμπερτ Άϊκ. Συνεργάτης-σκηνοθέτης: Πρόδρομος Τσινικόρης, βοηθός σκηνοθέτη: Κορίνα Βασιλειάδου. Μετάφραση: Νίκος Χατζόπουλος. Εως τις 28 Δεκεμβρίου, tickets.onassis.org

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News