Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1914, ο στρατιώτης Γκρέιαμ Γουίλιαμς, του 5ου Λονδρέζικου Τάγματος Τυφεκιοφόρων, στεκόταν σε σκοπιά, κοιτάζοντας με αγωνία την ερημική νεκρή ζώνη («no man’s land») προς τα γερμανικά χαρακώματα. Είχε ήδη αντέξει μήνες ωμής βίας, αιματοχυσίας και καταστροφής που θα χαρακτήριζαν τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τότε, συνέβη κάτι παράξενο.

«Ξαφνικά, εμφανίστηκαν φώτα κατά μήκος του γερμανικού χαρακώματος. Και σκέφτηκα ότι αυτό είναι κάτι περίεργο. Και μετά οι Γερμανοί άρχισαν να τραγουδούν την «Αγια Νύχτα». Εγώ και οι άλλοι σκοποί ξυπνήσαμε τους υπόλοιπους για να έρθουν να δουν τι στο καλό γίνεται εδώ», θυμόταν ο ίδιος πολλά χρόνια αργότερα, τη δεκαετία του 1960, μιλώντας στην ραδιοφωνική εκπομπή του BBC Witness History.

Οι φωνές των Γερμανών αντηχούσαν στην ερημωμένη ουδέτερη ζώνη, με τα οικεία χριστουγεννιάτικα τραγούδια να γεφυρώνουν τα γλωσσικά χάσματα. «Μόλις τελείωσαν τα κάλαντα, εμείς τους χειροκροτήσαμε και αποφασίσαμε να τους το ανταποδώσουμε, τραγουδώντας το [κλασικό εορταστικό] “First Noel”», είχε πει ο Γουίλιαμς.

Είναι δύσκολο να εντοπιστούν με ακρίβεια οι απαρχές της Χριστουγεννιάτικης Ανακωχής του 1914, αναφέρει το BBC. Φαίνεται πως αναδύθηκε αυθόρμητα σε πολλά σημεία κατά μήκος του Δυτικού Μετώπου. Δεν υπήρξε μία ενιαία «γραμμή», αλλά μάλλον μια σειρά από τοπικές αποφάσεις. Σε κάποια σημεία κράτησε λίγες ώρες, σε άλλες περιοχές έως τη δεύτερη ημέρα των Χριστουγέννων (Boxing Day), και σε άλλες ακόμη και μέχρι την Πρωτοχρονιά. Σε κάποια τμήματα του Δυτικού Μετώπου, ωστόσο, δεν υπήρξε καθόλου ανακωχή. Περίπου 77 Βρετανοί στρατιώτες σκοτώθηκαν σε μάχες ανήμερα των Χριστουγέννων του 1914, σύμφωνα με το βρετανικό δίκτυο.

Για τον συνταγματάρχη Σκοτ Σέπερντ, τότε νεαρό αξιωματικό που πολεμούσε κοντά στην πόλη Αρμαντιέρ, στη βόρεια Γαλλία, όλα έμοιαζαν να ξεκινούν σχεδόν τυχαία. Την αυγή των Χριστουγέννων, η νεκρή ζώνη είχε καλυφθεί από πυκνή ομίχλη. «Η ομίχλη ήταν τόσο πυκνή που δεν μπορούσες να δεις το χέρι σου μπροστά σου», θυμόταν μιλώντας στο BBC το 1968.

Είχε ληφθεί η απόφαση να εκμεταλλευτούν την κάλυψη που παρείχε ο καιρός για να επισκευάσουν τα ετοιμόρροπα χαρακώματα τους. Αλλά καθώς οι στρατιώτες εργάζονταν γεμίζοντας σακιά με άμμο και προσπαθώντας να αποκαταστήσουν το προπέτασμα των χαρακωμάτων, η ομίχλη άρχισε να διαλύεται.

Αμέσως άρχισαν να βλέπουν καθαρά τους Γερμανούς και οι Γερμανοί εκείνους. Κοιτάζονταν, και κάποια στιγμή δυο στρατιώτες πήγαν προς το μέρος τους. «Συναντήθηκαν, έδωσαν τα χέρια, αντάλλαξαν τσιγάρα, άρχισαν να συζητούν – ο πόλεμος σταμάτησε στιγμιαία», σύμφωνα με τον Σέπερντ.

Ο στρατηγός Γουόλτερ Κονγκρίβ της Ταξιαρχίας Τυφεκιοφόρων, περιέγραψε στο BBC τη σκηνή όπου ένας γερμανός στρατιώτης φώναξε πως «ήθελαν μια ημέρα ανακωχής» και ζήτησε ένας αντίπαλος να βγει από τα χαρακώματα για συζητήσεις. «Πολύ προσεκτικά ένας δικός μας σηκώθηκε και συνάντησε τον Γερμανό. Περπατούσαν σχεδόν όλη την ημέρα στα χαρακώματα ανταλλάσσοντας πούρα και τραγουδώντας», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η ανακωχή επέτρεψε στους στρατιώτες λίγη ανάπαυλα για να ανακτήσουν και να θάψουν τους νεκρούς τους. Οι αντίπαλοι, που μόλις λίγες ώρες νωρίτερα αλληλοσκοτώνονταν, αντάλλαξαν τσιγάρα, φαγητά και αναμνηστικά από τα σπίτια τους. Μάλιστα, σε κάποια σημεία του μετώπου διοργανώθηκαν αγώνες ποδοσφαίρου στα άγονα πεδία ανάμεσα στα χαρακώματα.

Ο συνταγματάρχης Γιοχάνες Νίμαν, ανθυπολοχαγός του 33ου Σαξονικού Συντάγματος, ήταν ένας από τους στρατιώτες που συμμετείχαν σε έναν τέτοιο αγώνα. Χρόνια αργότερα, είπε στο BBC: «Ξαφνικά ένας δικός μας έφερε μια μπάλα και ξεκινήσαμε να παίζουμε – χρησιμοποιούσαμε τα πηλήκιά μας για να σημειώνουμε το σκορ. Στο τέλος οι Γερμανοί μας κέρδισαν 3-2».

Αυτή ήταν η πρώτη και μοναδική κατάπαυση πυρός στη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι επικεφαλής των στρατευμάτων, που αιφνιδιάστηκαν από την απροσδόκητη συντροφικότητα μεταξύ των αντιπάλων στρατοπέδων, φοβούνταν ότι θα διαβρωθεί η μαχητικότητα των στρατιωτών. Και από τις δύο πλευρές εκδόθηκαν διαταγές να σταματήσει η «συναδέλφωση με τον εχθρό», με απειλές για στρατοδικεία.

Οι αξιωματικοί είχαν εντολή να ανοίγουν πυρ εναντίον των εχθρικών στρατιωτών που πλησίαζαν τα χαρακώματα, και σταδιακά άρχισαν να αντηχούν ξανά πυροβολισμοί κατά μήκος της γραμμής. Η βαρβαρότητα είχε επιστρέψει. Τα επόμενα Χριστούγεννα ομοβροντίες πολυβόλων προγραμματίστηκαν για να καταπνίξουν τους ήχους από τα κάλαντα των δύο πλευρών – μην τυχόν και κατέβαζαν τα όπλα ξανά.

Η Χριστουγεννιάτικη Ανακωχή του 1914 μπορεί να μην άλλαξε τελικά την πορεία του πολέμου, όμως, όπως λέει ο ιστορικός Νταν Σνόου στο podcast του BBC Voices of the First World War, το γεγονός και μόνο ότι συνέβη ήταν σαν ένα θαύμα. «Η ανακωχή ήταν μια σύντομη αναλαμπή ανθρωπιάς».

Και είχε βαθιά επίδραση στους άνδρες που τη βίωσαν, όπως ο συνταγματάρχης Σκοτ Σέπερντ. Για μια στιγμή, στρατιώτες από αντίπαλα στρατόπεδα είδαν ο ένας τον άλλον ως πατέρες, αδελφούς και γιους που απλώς λαχταρούσαν να επιστρέψουν στα σπίτια και στους αγαπημένους του.

«Αρκετοί [από τους Γερμανούς] μιλούσαν αγγλικά. Εξέφραζαν, με τον τρόπο τους, την απέχθειά τους προς τον πόλεμο. Δεν ήταν καθόλου επιθετικοί. Κάποιοι είπαν ότι είχαν πάει στο Λονδίνο, είχαν βρεθεί στην Αγγλία· γενικά έδιναν κάθε ένδειξη ότι χαίρονταν που μας γνώριζαν», είχε πει στο BBC.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News