Σε κάθε έξι εκατομμύρια ανθρώπων, ένας έχει «χρυσό αίμα». Είναι η πιο σπάνια ομάδα αίματος, με την επίσημη ονομασία Rh null και την έχουν όλοι κι όλοι πενήντα άνθρωποι σε όλο τον κόσμο.

Αυτός ο τύπος αίματος είναι πολύτιμος γι’ αυτό και η ιατρική και ερευνητική κοινότητα τον έχει ονομάσει «χρυσό αίμα», λόγω του τρόπου με τον οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί, αφού είναι συμβατός με όλες τις γνωστές ομάδες αίματος.

Οι επιστήμονες, αναφέρει το BBC, προσπαθούν τώρα να δημιουργήσουν χρυσό αίμα στο εργαστήριο με την ελπίδα ότι θα μπορέσει να σώσει ζωές, εξαλείφοντας τους περιορισμούς των κοινών ομάδων αίματος και λύνοντας το πρόβλημα για τις πιο σπάνιες από αυτές, που δυσκολεύονται να βρουν δότες.

Γιατί είναι τόσο πολύτιμο

Στα ερυθρά αιμοσφαίρια του αίματος υπάρχουν ισχυρά αντιγόνα, τα οποία με το σύστημα ΑΒΟ καθορίζουν τις ομάδες αίματος σε Α, Β, Ο και ΑΒ. Υπάρχει επίσης στο σύστημα Rhesus (Ρέζους – Rh)και ένα κύριο αντιγόνο D που όταν υπάρχει καθορίζει το Rhesus σε θετικό (+) και όταν δεν υπάρχει σε Rhesus αρνητικό(-). Οι συνδυασμοί ομάδων ΑΒΟ και Rhesus που προκύπτουν είναι 8 και είναι : Α+, Α-, Β+, Β-, ΑΒ+, ΑΒ-, Ο+, Ο-.

Στο αίμα των ανθρώπων κυκλοφορούν επίσης αντισώματα (αντιγόνα) απέναντι στα ερυθρά αιμοσφαίρια άλλων ομάδων.

Η ομάδα Rh null δεν έχει κανένα από τα αναγνωρισμένα αντιγόνα (τα οποία είναι τουλάχιστον 50). Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να μεταγγιστεί με ασφάλεια σε κάθε άλλη ομάδα αίματος – αν και όσοι έχουν χρυσό αίμα δεν μπορούν να μεταγγιστούν με καμιά άλλη ομάδα πλην της δικής τους (επειδή μάλιστα είναι τόσο λίγοι, οι γιατροί τους προτείνουν να καταψύχουν αίμα, για την περίπτωση που θα του χρειαστούν).

Η καθολική συμβατότητα είναι αυτή που κάνει το Rh null εξαιρετικά πολύτιμο, καθώς μπορεί να μεταγγιστεί ακόμη και σε περιπτώσεις στις οποίες είναι άγνωστη η ομάδα αίματος του ασθενή (πχ μαζικά ατυχήματα). Για τον λόγο αυτό, επιστήμονες σε όλο τον κόσμο αναζητούν τρόπους για να αναπαράγουν το «χρυσό αίμα».

Τα γονίδια και το εργαστήριο

Οπως αναφέρει το BBC, πρόσφατες έρευνες έχουν αποκαλύψει ότι το αίμα Rh null είναι αποτέλεσμα γενετικών μεταλλάξεων που επηρεάζουν την πρωτεΐνη RHAG η οποία παίζει κρίσιμο ρόλο στα ερυθρά αιμοσφαίρια και το Rhesus.

Σε αυτές τις μεταλλάξεις βασίζονται και οι ερευνητές που επιχειρούν την παραγωγή εργαστηριακού Rh null. Σε μια μελέτη του 2018, επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ αναπαρήγαγαν το αίμα Rh null στο εργαστήριο. Για να το κάνουν αυτό, πήραν μια κυτταρική σειρά – έναν πληθυσμό κυττάρων που αναπτύχθηκε σε εργαστήριο – από ανώριμα ερυθρά αιμοσφαίρια. Στη συνέχεια, χρησιμοποιήσαν την τεχνική γονιδιακής επεξεργασίας Crispr-Cas9 για να διαγράψουν τα γονίδια που κωδικοποιούν αντιγόνα τα οποία ευθύνονται για τις περισσότερες ασυμβατότητες μεταγγίσεων. Αυτά περιλάμβαναν τα αντιγόνα ABO και Rh, καθώς και άλλα αντιγόνα που ονομάζονται Kell, Duffy και GPB.

«Υπολογίσαμε ότι αν εξαλείφαμε αυτά τα πέντε, θα δημιουργούσαμε ένα εξαιρετικά συμβατό κύτταρο, επειδή θα είχαν αφαιρεθεί οι πέντε πιο προβληματικές ομάδες αίματος», λέει στο BBC ο Ας Τόιε, καθηγητής Κυτταρικής Βιολογίας στο Μπρίστολ και επικεφαλής της μελέτης.

Τα αιμοσφαίρια που θα προκύψουν θα είναι συμβατά με όλες τις κύριες κοινές ομάδες αίματος, αλλά και με σπάνιους τύπους, όπως το Rh null και ο φαινότυπος Bombay, ο οποίος εμφανίζεται σε ένα στα τέσσερα εκατομμύρια άτομα. Στα άτομα με αυτή την ομάδα αίματος δεν μπορεί να χορηγηθεί αίμα O, A, B ή AB.

Ωστόσο, η χρήση τεχνικών γονιδιακής επεξεργασίας παραμένει αμφιλεγόμενη και αυστηρά ρυθμιζόμενη σε πολλά μέρη του κόσμου, πράγμα που σημαίνει ότι θα χρειαστεί κάποιος χρόνος μέχρι να καταστεί κλινικά διαθέσιμος ο καθολικά συμβατός τύπος αίματος. Θα πρέπει να υποβληθεί σε πολλές κλινικές δοκιμές και ελέγχους πριν εγκριθεί.

Εν τω μεταξύ, ο Τόιε έχει ιδρύσει την εταιρεία Scarlet Therapeutics, η οποία συλλέγει αίμα από άτομα με σπάνιες ομάδες αίματος, συμπεριλαμβανομένου του Rh null. Η ομάδα του ελπίζει να χρησιμοποιήσει αυτό το αίμα για να δημιουργήσει κυτταρικές σειρές χωρίς γονιδιακή επεξεργασία που μπορούν να αναπτυχθούν στο εργαστήριο για να παράγουν ερυθρά αιμοσφαίρια επ’ αόριστον. Αυτό το αίμα θα μπορούσε στη συνέχεια να καταψυχθεί και να αποθηκευτεί για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης των ανθρώπων με σπάνιους τύπους αίματος. Η μακροπρόθεσμη ιδέα είναι να δημιουργηθεί μια τράπεζα σπάνιου αίματος.

«Θα είναι τέλειο αν μπορούμε να το κάνουμε χωρίς επεξεργασία. Μέρος αυτού που κάνουμε είναι να επιλέγουμε προσεκτικά τους δότες για να προσπαθήσουμε να κάνουμε όλα τα αντιγόνα τους συμβατά για περισσότερους ανθρώπους. Αλλά για να τα κάνουμε συμβατά για όλους, πιθανώς θα πρέπει να επεξεργαστούμε τα γονίδια», αναφέρει ο Τόιε στο BBC.

Το εγχείρημα του Μπρίστολ δεν είναι το μόνο σε ό,τι αφορά το χρυσό αίμα.

Το 2021, ο ανοσολόγος Γκέγκορι Ντενόμ και οι συνεργάτες του στο Versiti Blood Research Institute, στο Μιλγουόκι των ΗΠΑ, χρησιμοποίησαν την τεχνολογία επεξεργασίας γονιδίων Crispr-Cas9 για να δημιουργήσουν εξατομικευμένους σπάνιους τύπους αίματος, συμπεριλαμβανομένου του Rh null, από ανθρώπινα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα. Αυτά τα βλαστικά κύτταρα έχουν ιδιότητες παρόμοιες με τα εμβρυϊκά βλαστικά κύτταρα και μπορούν μετατραπούν σε οποιοδήποτε κύτταρο του ανθρώπινου σώματος, υπό τις κατάλληλες συνθήκες.

Αλλοι επιστήμονες χρησιμοποιούν έναν άλλο τύπο βλαστικών κυττάρων που είναι ήδη προγραμματισμένα να μετατραπούν σε αιμοποιητικά κύτταρα. Ως παράδειγμα το BBC αναφέρει την εργασία του Πανεπιστημίου Laval στο Κεμπέκ του Καναδά: Η επιστημονική ομάδα εξήγαγε αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα από δότες με ομάδα Α θετικό. Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν την τεχνολογία Crispr-Cas9 για να διαγράψουν τα γονίδια που κωδικοποιούν τα αντιγόνα Α και Rh, παράγοντας ανώριμα ερυθρά αιμοσφαίρια τύπου Ο Rh null.

Ερευνητές στη Βαρκελώνη έλαβαν βλαστοκύτταρα και χρησιμοποίησαν την τεχνολογία Crispr-Cas9 για να μετατρέψουν αίμα από τύπου Α σε Ο.

Ωστόσο, παρά τις εντυπωσιακές αυτές προσπάθειες, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η δημιουργία τεχνητού αίματος σε κλίμακα που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον άνθρωπο είναι ακόμα πολύ μακριά. Μία από τις δυσκολίες είναι να καταστεί δυνατή η ανάπτυξη των βλαστικών κυττάρων σε ώριμα ερυθρά αιμοσφαίρια. Στο σώμα, τα ερυθρά αιμοσφαίρια παράγονται από βλαστικά κύτταρα στον μυελό των οστών, μέσω ενός σύνθετου μηχανισμού που είναι δύσκολο να αναπαραχθεί στο εργαστήριο.

«Υπάρχει το πρόσθετο πρόβλημα ότι κατά τη δημιουργία Rh null ή οποιουδήποτε άλλου τύπου αίματος null, η ανάπτυξη και η ωρίμανση των ερυθρών αιμοσφαιρίων μπορεί να διαταραχθεί», λέει στο BBC ο Ντενόμ, ο οποίος εργάζεται τώρα ως διευθυντής ιατρικών υπηρεσιών στην Grifols Diagnostic Solutions, μια εταιρεία που ειδικεύεται στην ιατρική μεταγγίσεων. «Η παραγωγή συγκεκριμένων γονιδίων ομάδων αίματος μπορεί να οδηγήσει σε διάσπαση της κυτταρικής μεμβράνης ή σε απώλεια της αποτελεσματικής παραγωγής ερυθρών αιμοσφαιρίων κατά την κυτταρική καλλιέργεια».

Προς το παρόν, ο Τόιε συνδιευθύνει τη δοκιμή RESTORE, την πρώτη κλινική δοκιμή στον κόσμο που εξετάζει την ασφάλεια ερυθρών αιμοσφαιρίων που έχουν καλλιεργηθεί στο εργαστήριο από αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα δοτών. Τα εργαστηριακά ερυθρά αιμοσφαίρια δεν έχουν υποστεί καμία γενετική τροποποίηση αλλά χρειάστηκαν δέκα χρόνια έρευνας για να φτάσουν οι επιστήμονες στο στάδιο της δοκιμής τους σε ανθρώπους (υγιείς εθελοντές).

Και μέχρι τα εργαστήρια να απαντήσουν στο πρόβλημα της επάρκειας, η δωρεά αίματος θα παραμένει παραμένει επιτακτική ανάγκη παγκοσμίως.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News