Το 1958 το κοινό άρχισε πρώτη φορά να χορεύει στον ρυθμό του διάσημου χριστουγεννιάτικου τραγουδιού «Rockin’ Around the Christmas Tree». Από τότε, κάθε Δεκέμβριο το τραγούδι επιστρέφει σταθερά σε ηχεία και ραδιόφωνα. Ωστόσο χρειάστηκε να περάσουν ακριβώς 65 χρόνια για να φτάσει στην κορυφή των αμερικανικών charts: συνέβη μόλις το 2023.

Η εξήγηση δεν βρίσκεται σε κάποια ξαφνική ανακάλυψη του κομματιού, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το Billboard Hot 100, ο βασικός μουσικός δείκτης των ΗΠΑ, έχει αλλάξει τους κανόνες του ώστε να αποτυπώνει καλύτερα την εποχή του streaming, της μεταφοράς ήχου και βίντεο μέσω διαδικτύου. Τα Χριστούγεννα, άλλωστε, τα charts κατακλύζονται από παλιά τραγούδια: αυτές τις μέρες, οκτώ από τα δέκα πρώτα κομμάτια στις ΗΠΑ είναι παλιές χριστουγεννιάτικες επιτυχίες, με την Μπρέντα Λι στη δεύτερη θέση και τη Μαράια Κάρεϊ στην πρώτη.

Το βιβλίο «Uncharted Territory» προσφέρει μια διασκεδαστική αλλά και τεκμηριωμένη ματιά στο πώς άλλαξε ο δείκτης του Billboard μέσα στις δεκαετίες. Ο Κρις Ντάλα Ρίβα, αναλυτής δεδομένων, μουσικός και περιστασιακός αρθρογράφος στον Economist, μελέτησε τα τραγούδια που έφτασαν στο Νο 1 για να δείξει πώς η δημοφιλής μουσική διαμορφώνεται και αντανακλά την κοινωνία και την τεχνολογία.

Η αφετηρία της έρευνάς του ήταν μια απλή αλλά αποκαλυπτική playlist της δημοφιλούς πλατφόρμας Spotify με τίτλο Every Number One Song on Billboard – Ολα τα τραγούδια που πήγαν στο Νο 1 των charts. Το ίδιο το Billboard ιδρύθηκε το 1894 και το 1913 δημοσίευσε το πρώτο του chart, βασισμένο στις πωλήσεις παρτιτούρας. Στη συνέχεια ακολούθησαν λίστες με βάση τις πωλήσεις δίσκων, τις επιλογές σε jukebox και όσα παίζονταν στο ραδιόφωνο. Το 1958 όλα αυτά συγχωνεύθηκαν σε έναν ενιαίο πίνακα: τον Hot 100. Από τότε, περίπου 1.200 τραγούδια έχουν φτάσει στην κορυφή του δείκτη.

Ο Ντάλα Ρίβα δεν αρκέστηκε στην ακρόαση, γράφει ο Economist. Για κάθε τραγούδι κατέγραψε πάνω από 100 μεταβλητές, όπως το φύλο και τη φυλή των ερμηνευτών και των δημιουργών, τα όργανα, την τονικότητα και τον ρυθμό. Ετσι, εντόπισε μοτίβα και χώρισε την ποπ μουσική σε 12 διακριτές περιόδους.

Παράλληλα απάντησε και σε ερωτήματα που μοιάζουν παιχνιδιάρικα αλλά αποκαλύπτουν πολλά: πόσα Νο 1 είχε καλλιτέχνης με το όνομα Μπομπ; Δώδεκα, αλλά κανένας δεν λεγόταν Μπομπ Ντίλαν. Πόσο σημαντικές ήταν οι αλλαγές τονικότητας; Το 1971 υπήρχαν οκτώ επιτυχίες με μετατροπία, αυτό που στη θεωρία της μουσικής ορίζεται ως η αλλαγή, η μετάβαση από μια κλίμακα σε μια άλλη· στη δεκαετία μας μόλις τέσσερις.

Το πρώτο τραγούδι που έφτασε στο Νο 1 του ενοποιημένου chart, το «Poor Little Fool», αποκάλυπτε ήδη τις προκαταλήψεις της εποχής. Η 18χρονη δημιουργός του Σάρον Σίλι ήξερε ότι το κοινό δεν θα έπαιρνε στα σοβαρά μια νεαρή γυναίκα, οπότε είπε ψέματα ότι το τραγούδι το είχε γράψει ο νονός της. Σήμερα οι γυναίκες τραγουδοποιοί έχουν σαφώς καλύτερη θέση.

Στα πρώτα χρόνια κυριαρχούσαν τραγούδια με αφηγήσεις για θανάτους νέων ανθρώπων, όπως το «Teen Angel», απόηχοι ενός κόσμου που κουβαλούσε ακόμη τη μνήμη του πολέμου. Υπήρχαν επίσης μουσικές «μανίες», όπως το surf rock ή το twist, που γνώριζαν εκρηκτική άνοδο και εξίσου απότομη πτώση. Το 1962, 22 τραγούδια twist μπήκαν στο Hot 100· τρία χρόνια αργότερα, κανένα.

Στη δεκαετία του 1960 τα charts έγιναν λιγότερο «ανδρικά» και λιγότερο «λευκά». Τα γυναικεία συγκροτήματα της Motown, όπως οι Supremes, κυριαρχούσαν, ενώ το ποσοστό των Νο 1 τραγουδιών με μαύρους καλλιτέχνες τριπλασιάστηκε. Τα charts, σημειώνει ο Economist, έγιναν αντανάκλαση και άλλων κοινωνικών αλλαγών: μετά τα γεγονότα του Stonewall το 1969, που σηματοδότησαν την έναρξη του σύγχρονου κινήματος για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων παγκοσμίως, οι γκέι κοινότητες βρήκαν στα κλαμπ και στην ντίσκο έναν ασφαλή χώρο έκφρασης.

Η έλευση του MTV, το 1981, εγκαινίασε μια νέα εποχή, όπου η εικόνα και το προσωπικό χάρισμα έγιναν εξίσου σημαντικά με τον ήχο. Ταυτόχρονα, συνθεσάιζερ και drum machines άλλαξαν τη μουσική παραγωγή, ενώ ακόμη και οι πραγματικοί ντράμερ αναγκάστηκαν να παίζουν πιο «μηχανικά».

Το 1991, όταν το Billboard άρχισε να χρησιμοποιεί πραγματικά δεδομένα πωλήσεων από τα ταμεία, αντί για εκτιμήσεις καταστηματαρχών, τα charts άλλαξαν ριζικά: οι νέες κυκλοφορίες μειώθηκαν αισθητά. Αργότερα το streaming έφερε μια νέα επανάσταση. Τα τραγούδια έγιναν μικρότερα, οι εισαγωγές συντομότερες και τα ρεφρέν εμφανίζονται νωρίτερα ώστε να εξασφαλίζονται περισσότερες ακροάσεις και έσοδα.

Το YouTube αντικατέστησε το MTV, ενώ το TikTok έγινε ο νέος μηχανισμός ανακάλυψης μουσικής: το 84% των τραγουδιών που μπήκαν στο Billboard Global 200 το 2024 είχαν πρώτα γίνει viral εκεί.

Σήμερα το Hot 100 αντανακλά κυρίως ό,τι ακούγεται και όχι ό,τι κυκλοφορεί. Αυτό ευνοεί ακόμη και τραγούδια δεκαετιών. Η Μπρέντα Λι, για παράδειγμα, κυκλοφόρησε το 2024 μια ισπανόφωνη εκδοχή της χριστουγεννιάτικης επιτυχίας της, με τη βοήθεια Τεχνητής Νοημοσύνης, χωρίς η ίδια να μπει ποτέ στο στούντιο. Με τα πρώτα τραγούδια ΤΝ να εμφανίζονται ήδη στα μικρότερα charts, μοιάζει αναπόφευκτο, καταλήγει ο Economist, ότι σύντομα θα φτάσουν και αυτά στην κορυφή.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News