Η Τζιν Νίντετς, μια υπέρβαρη νεοϋορκέζα νοικοκυρά, δημιούργησε το 1962 μια ομάδα στήριξης φίλων της με παρόμοια προβλήματα, που συναντιόνταν στο σαλόνι του σπιτιού της στο Κουίνς. Σχεδίασε το Weight Watchers, ένα πρωτότυπο πρόγραμμα για απώλεια βάρους, και αφού κατάφερε να αδυνατίσει πρώτα η ίδια και να τηρήσει την υπόσχεση που έδωσε στον εαυτό της να μην ξεπεράσει τα 68 κιλά (το 1961 ζύγιζε 97 κιλά, έχοντας ύψος 1,79), κατέκτησε τη Νέα Υόρκη και στη συνέχεια τον κόσμο ολόκληρο.

Η εταιρεία της, που ξεκίνησε ως ομάδα στήριξης υπέρβαρων Νεοϋορκέζων το 1963, σύντομα εξελίχθηκε σε μια παγκόσμια επιχείρηση πολλών εκατομμυρίων δολαρίων πουλώντας το όνειρο της μακροπρόθεσμης απώλειας βάρους.

Το διατροφικό πρόγραμμα με το εμπορικό σήμα Weight Watchers –το 2018 μετονομάστηκε σε WW International– βασίζεται σε ένα σύστημα πόντων και έχει ακολουθηθεί από εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο, ενώ συνοδεύεται από βιβλία μαγειρικής, εβδομαδιαίες ζυγίσεις και συναντήσεις «χωρίς κριτική», καθώς και μια εφαρμογή θερμιδομέτρησης και παρακολούθησης της διατροφής.

Ωστόσο, μάλλον σύντομα, τα μέλη του WeightWatchers κλαμπ θα αφήσουν για πάντα στην άκρη τις ζυγαριές τους. Οπως αναφέρει σε αποκλειστικό ρεπορτάζ η Wall Street Journal, η WW International ετοιμάζεται να καταθέσει αίτηση πτώχευσης τους επόμενους μήνες και να παραδώσει τον έλεγχο στους πιστωτές της, εφόσον οι διαπραγματεύσεις με τους δανειστές και τους ομολογιούχους αποτύχουν.

Τα οικονομικά προβλήματα της εταιρείας, η οποία φέρεται να παλεύει με χρέη άνω του 1,4 δισ. δολαρίων (1,22 δισ. ευρώ), δεν αποτελούν έκπληξη για τους επιστήμονες και όσους εργάζονται στον κλάδο της διαχείρισης βάρους, οι οποίοι έχουν δει ήδη μεγάλες αλλαγές στις επιχειρήσεις από τη στιγμή της εμφάνισης των ενέσιμων φαρμάκων για απώλεια βάρους.

«Νομίζω ότι ο καιρός της δόξας της πέρασε» λέει στον Guardian ο Τιμ Σπέκτορ, καθηγητής Γενετικής στο King’s College του Λονδίνου και συνιδρυτής της εταιρείας επιστήμης και διατροφής Zoe. Ο βρετανός καθηγητής πιστεύει ότι οι συναντήσεις που διοργανώνονται από τα WeightWatchers, οι οποίες έφτασαν στο αποκορύφωμά τους το 2020 με πέντε εκατ. συνδρομητές παγκοσμίως, υπήρξαν στο παρελθόν «ένα μικρό καταφύγιο» για υπέρβαρους και παχύσαρκους ανθρώπους, οι οποίοι οπουδήποτε αλλού ένιωθαν στιγματισμένοι. Κάποτε αποτελούσαν βασικό πυλώνα των συναντήσεων σε αίθουσες εκκλησιών και χωριών σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ εξακολουθούν να γίνονται συναντήσεις εκατοντάδων ομάδων σε όλη τη χώρα.

Η μέτρηση θερμίδων είναι… γιατροσόφι

Οπως δήλωσε ο Σπέκτορ, «νομίζω πως είναι καλό πράγμα. Οι περισσότερες μετρήσεις  θερμίδων είναι σε μεγάλο βαθμό γιατροσόφι… στη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων δεν λειτουργούν, επειδή αν περιορίσετε τις θερμίδες αυξάνεται η όρεξη. Και αν δεν εστιάσετε στην ποιότητα του φαγητού, εξακολουθείτε να καταναλώνετε τροφές που σας κάνουν να τρώτε υπερβολικά».

Η WW ανταμείβει όσους κάνουν δίαιτα καταναλώνοντας λίγες θερμίδες, αλλά, όπως λέει ο Σπέκτορ, με τροφές πλούσιες σε θρεπτικά συστατικά. Η συμβουλή του βρετανού καθηγητή σε άτομα που θέλουν να χάσουν βάρος είναι να καταναλώνουν «τροφές που σας χορταίνουν λόγω της ποιότητας και των φυτικών ινών τους: να επιστρέψετε σε καλύτερης ποιότητας και λιγότερο επεξεργασμένα τρόφιμα, αντί για φθηνά τρόφιμα που λένε ότι είναι “χαμηλών θερμίδων”, “χαμηλών λιπαρών” ή “χαμηλής περιεκτικότητας σε ζάχαρη”».

Ο Ρόι Σπέκτορ πιστεύει ακόμη ότι η οδηγία προς τους ανθρώπους «να τρώνε λιγότερο και να ασκούνται περισσότερο» είναι «λανθασμένη» επειδή η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων απώλειας βάρους, έχει δείξει πόσο σημαντική είναι η όρεξη σε σύγκριση με τον μεταβολισμό.

Την περασμένη εβδομάδα η αμερικανική φαρμακευτική εταιρεία Eli Lilly ανακοίνωσε ότι του χρόνου θα μπορούσε να κυκλοφορήσει στο Ηνωμένο Βασίλειο το πρώτο καθημερινό χάπι απώλειας βάρους –το οποίο στοχεύει στους ίδιους υποδοχείς, GLP-1–, καθώς τα αποτελέσματα δοκιμών έδειξαν ότι ελέγχει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και βοηθάει στην απώλεια βάρους.

«Μέχρι να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, που είναι το σήμα της όρεξης… η προσέγγιση “τρώτε λιγότερο, ασκηθείτε περισσότερο” ήταν απλώς καταδικασμένη σε αποτυχία. Είναι απλώς μια πραγματικότητα ότι τα φάρμακα GLP-1 είναι πολύ καλύτερα για ανθρώπους που υποφέρουν για μεγάλο χρονικό διάστημα» εξηγεί ο Σπέκτορ στον Guardian.

Ο βρετανός καθηγητής λέει ότι ορισμένοι άνθρωποι πλήρωναν για πολύ καιρό το WeightWatchers για να τους βοηθήσει να περιορίσουν το φαγητό τους, αλλά δεν κατάφεραν να επιτύχουν μακροπρόθεσμη απώλεια βάρους. «Τώρα συνειδητοποιούν ότι δεν χρειάζεται να συνεχίζουν να αποτυγχάνουν. Μπορούν να πάρουν ένα φάρμακο που λειτουργεί».

Μετά την έκρηξη των φαρμάκων απώλειας βάρους, η Οπρα Γουίνφρεϊ, η πιο διάσημη πρέσβειρα του WW, αποκάλυψε ότι χρησιμοποίησε το φάρμακο, έγραψε στον Guardian ο Εντουαρντ Χέλμορ σε ανταπόκρισή του από τη Νέα Υόρκη. Τον Φεβρουάριο του περασμένου έτους ανακοίνωσε, μάλιστα, ότι επρόκειτο να παραιτηθεί από το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας, με αποτέλεσμα οι μετοχές της να πέσουν σχεδόν 20%, φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδό τους από το 2001, όπως ανέφεραν οι Financial Times.

Η εταιρεία δεν απάντησε σε αίτημα της βρετανικής εφημερίδας για σχολιασμό, την περασμένη εβδομάδα, σχετικά με την αναφερόμενη πτώχευση, αλλά η πρώην διευθύνουσα σύμβουλος των WW, Σίμα Σιστάνι, δήλωσε στους Financial Times πέρυσι ότι η προσαρμογή στη νέα εποχή του Ozempic ήταν σαν τη μετάβαση του Netflix, από τα DVD στο streaming.

Γρήγορο αδυνάτισμα για την πρόληψη του διαβήτη

Αλλά εκτός από τα φάρμακα GLP-1, η WW έχει επίσης να ανταγωνιστεί τις εξελίξεις στην επιστημονική έρευνα. Πριν από 14 χρόνια, ο καθηγητής Ρόι Τέιλορ του Πανεπιστημίου του Νιούκαστλ πρωτοστάτησε σε ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα διατροφής, το οποίο έδειξε για πρώτη φορά ότι ο διαβήτης τύπου 2 θα μπορούσε να αντιστραφεί μέσω της ταχείας απώλειας βάρους. Και τώρα το Εθνικό Σύστημα Υγείας της Αγγλίας (NHS England) προσφέρει το πρόγραμμα Path to Remission, που βασίζεται την έρευνα του Τέιλορ.

Χρησιμοποιώντας ροφήματα αδυνατίσματος περιόρισε την πρόσληψη θερμίδων σε 800 την ημέρα για τρεις μήνες σε υπέρβαρους ενήλικες πρόσφατα διαγνωσμένους με διαβήτη τύπου 2. Εναν χρόνο μετά την έναρξη του προγράμματος οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο λίγο πάνω από 10 κιλά και σε μια μακροχρόνια μελέτη παρέμειναν πάνω από έξι κιλά ελαφρύτεροι μετά από πέντε χρόνια.

Ο Ρόι Τέιλορ πιστεύει ότι το WW, το οποίο υποστηρίζει τη σταδιακή απώλεια βάρους, δεν ήταν τόσο αποτελεσματική επιλογή για πολλούς ανθρώπους που έκαναν δίαιτα, επειδή πεινούσαν. Γι’ αυτόν τον λόγο υποστηρίζει ότι είναι πολύ πιο εύκολο για όσους κάνουν δίαιτα να στοχεύουν στην ταχεία απώλεια βάρους. «Είναι ανοησία να λέμε ότι αν χάσετε βάρος γρήγορα θα το πάρετε γρήγορα» λέει στον Guardian. «Εφόσον η επιστροφή στο φαγητό γίνεται με προσεκτική καθοδήγηση, οι άνθρωποι τείνουν να διατηρούν το βάρος τους» υποστηρίζει.

Φοβάται, δε, ότι όσοι πηγαίνουν στα WW έχουν «μια μη ρεαλιστική άποψη» για το πόσο βάρος μπορεί να χρειαστεί να χάσουν ώστε να αποφύγουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2. «Οι άνθρωποι μιλάνε με ενθουσιασμό για την απώλεια μερικών κιλών, αλλά αυτό είναι σταγόνα στον ωκεανό σε σύγκριση με το υπερβολικό βάρος που προκαλεί κακό στο σώμα» λέει. «Πρέπει να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με το βάρος μας στην ηλικία των 21 ετών, γιατί –εκτός αν γίνεις bodybuilder– οποιαδήποτε αύξηση βάρους στην ενήλικη ζωή είναι λιπώδης ιστός, με άλλα λόγια λίπος» προσθέτει ο Ρόι Τέιλορ.

Την περασμένη εβδομάδα το club απώλειας βάρους Slimming World, το μεγαλύτερο του είδους στο Ηνωμένο Βασίλειο, με χιλιάδες τοπικές ομάδες, χαρακτήρισε «εξαιρετικά θλιβερή» την πτώση του μεγαλύτερου ανταγωνιστή του και καθησύχασε τα μέλη του: «Εμείς δεν πρόκειται να πάμε πουθενά».

«Τα φάρμακα απώλειας βάρους δεν είναι η μαγική λύση για την παχυσαρκία» δήλωσε σε ανακοίνωσή της η Λίζα Σάλμον, διευθύνουσα σύμβουλος του club. «Οι επαγγελματίες υγείας χρειάζονται ένα πλήρες φάσμα θεραπευτικών επιλογών για τον κόσμο, χωρίς να θεωρούν την ιατρικοποίηση  της παχυσαρκίας ως την πρώτη και μοναδική επιλογή.

»Ολοι όσοι χάνουν βάρος, με ή χωρίς φάρμακα, χρειάζονται υποστήριξη για να κάνουν αλλαγές στη διατροφή, στη δραστηριότητα και στη νοοτροπία τους. Και παρά το γεγονός ότι ζούμε σε μια ολοένα και πιο ψηφιακή εποχή, οι άνθρωποι απολαμβάνουν και επωφελούνται από την αίσθηση της κοινότητας που συνοδεύει τη συμμετοχή με φυσική παρουσία σε μια ομάδα για να λάβουν αυτήν την υποστήριξη».

Οι τοπικές συναντήσεις με φυσική παρουσία είναι πράγματι το «αίμα ζωής» των WeightWatchers, συμφωνεί η Ρουθ, πρώην συντονίστρια ομάδας των WW, η οποία ζήτησε να μην κατονομαστεί. «Υπάρχουν ένα εκατομμύριο δίαιτες και σχέδια υγιεινής διατροφής που μπορείς να  βρεις online. Η διαφορά με τα Weight Watchers είναι ότι συναντάς ανθρώπους που “το καταλαβαίνουν”, καταλαβαίνουν τι περνάς» λέει στον Guardian.

Αλλά κατά τη διάρκεια της πανδημίας, σε μια προσπάθεια να εξοικονομήσει 100 εκατ. δολάρια, η WW International απέλυσε άγνωστο αριθμό συντονιστών που διεύθυναν τις τοπικές συναντήσεις. «Υπήρξε αυτή η σύγχυση με τις μαζικές απολύσεις και κανείς δεν ήξερε τι συνέβαινε» λέει η Ρουθ. Μετά την άρση του lockdown η WW «έμεινε με πολύ λίγους συντονιστές και όχι αρκετές συναντήσεις» προσθέτει. Κατά τη γνώμη της «δεν χειρίστηκαν καλά την πανδημία».

Ομοίως, η πρόσφατη εισαγωγή ενός νέου προγράμματος πόντων για άτομα που λαμβάνουν φάρμακα GLP-1 δεν πήγε καλά στην ομάδα WW που συντόνιζε. «Τα μέλη μού είπαν: “Αυτό είναι εξαπάτηση. Δεν είναι δίκαιο”» λέει η Ρουθ. «Ενιωθαν ότι είχαν μάθει νέους τρόπους σκέψης και διατροφής, π.χ. σχετικά με τα σνακ, αλλά όσα μέλη έπαιρναν φάρμακα για απώλεια βάρους δεν το έκαναν».

Ο Τέιλορ υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα είναι ξεπερασμένο. «Τα Weight Watchers ξεκίνησαν όταν υπήρχε πραγματικά ελάχιστη επαφή μεταξύ ανθρώπων που ήθελαν να χάσουν βάρος και γινόταν πολύ λίγη συζήτηση για το θέμα. Η ύπαρξη ενός φόρουμ, λοιπόν, ήταν εξαιρετικά χρήσιμη για τους ανθρώπους. Σήμερα η ζωή έχει προχωρήσει. Η κοινωνία έχει αλλάξει με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τις ψηφιακές εφαρμογές» λέει στον Guardian ο βρετανός καθηγητής Γενετικής.

Η Ρουθ, τέλος, η οποία παραιτήθηκε πρόσφατα από συντονίστρια ομάδων WW, ένιωσε ανάμεικτα συναισθήματα όταν άκουσε ότι η επιχείρηση μπορεί να χρεοκοπήσει. «Είναι εξαιρετικά λυπηρό, επειδή τα Weight Watchers είναι μια σανίδα σωτηρίας για πάρα πολλούς ανθρώπους, αλλά δεν με εκπλήσσει» παρατηρεί.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News