Η ανάληψη της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου από την Κύπρο αποτελεί μια χρυσή ευκαιρία για τη χώρα να προωθήσει τη δική της, θεωρούμενη ως ιδιαίτερα αυστηρή, πολιτική επιστροφής μεταναστών που εισέρχονται παράνομα σε αυτήν.

Διπλωμάτες με αρμοδιότητα στα ευρωπαϊκά ζητήματα, στο πλαίσιο της κυπριακής προεδρίας, θα ηγηθούν των διαπραγματεύσεων για ένα σχέδιο σε επίπεδο ΕΕ, το οποίο θα προβλέπει την επιστροφή περισσότερων παράτυπων μεταναστών σε κόμβους εκτός Ευρώπης.

«Η Κύπρος έχει εφαρμόσει ένα επιτυχημένο πρόγραμμα επιστροφών, οι περισσότερες εκ των οποίων είναι εθελοντικές, και θα θέλαμε να υπάρξει ένα στέρεο νομικό πλαίσιο που θα βοηθήσει και άλλα κράτη να τις υλοποιήσουν», δήλωσε στο Politico ο κύπριος υφυπουργός Μετανάστευσης Νικόλας Ιωαννίδης.

Με πληθυσμό 1,2 εκατομμυρίων κατοίκων και σε κοντινή απόσταση από τη Συρία, τον Λίβανο και άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής, η Κύπρος για πολλά χρόνια είχε τις περισσότερες αιτήσεις ασύλου ανά κάτοικο στην ΕΕ.

Για να αντιμετωπίσει αυτά τα μεγέθη, η Λευκωσία το 2024 διαμόρφωσε μια μεταναστευτική πολιτική με κεντρικό πυλώνα τις επιστροφές. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, η Κύπρος έχει επιτύχει τον υψηλότερο αριθμό επιστροφών μεταναστών ανά κάτοικο στην Ευρώπη. Οι αναχωρήσεις είναι πλέον πέντε φορές περισσότερες από τις αφίξεις, όπως ανέφερε ο κ. Ιωαννίδης στο Politico.

Υπενθυμίζεται ότι η Δανία, κατά τη δική της εξαμηνιαία προεδρία του Συμβουλίου της Ευρώπης, ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις για μια κοινή θέση επί του σχεδίου κανονισμού για τις επιστροφές. Τα νέα μέτρα θα επιτρέπουν στα κράτη-μέλη της ΕΕ να απομακρύνουν εκείνους των οποίων η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί, να δημιουργούν κέντρα επεξεργασίας αιτημάτων ασύλου εκτός Ευρώπης και να ιδρύουν κόμβους επιστροφής εκτός των συνόρων τους.

Η Κύπρος θα ηγηθεί πλέον των τριμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ των κρατών-μελών, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίες αναμένεται να ξεκινήσουν τον Μάρτιο, όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συμφωνήσει στη δική του διαπραγματευτική θέση. Η Λευκωσία επιθυμεί να ολοκληρώσει τις συνομιλίες κατά τη διάρκεια της προεδρίας της, πριν από τον Ιούνιο.

Η ΕΕ συμφώνησε επίσης να μειώσει τις διευκολύνσεις για θέματα εμπορίου για χώρες που δεν συνεργάζονται με την Ενωση στην υποδοχή μεταναστών που επιστρέφονται.

Σκληρή γραμμή στις επιστροφές

Το νέο ευρωπαϊκό σχέδιο για τις επιστροφές σηματοδοτεί μια αυστηρότερη στάση στο Μεταναστευτικό σε ολόκληρη την Ευρώπη – όπου ακροδεξιά κόμματα έχουν κερδίσει έδαφος, συχνά εκμεταλλευόμενα τις δυσκολίες των κεντρώων κυβερνήσεων να εφαρμόσουν επιτυχημένες πολιτικές ένταξης.

Οι ψηφοφόροι «έκαναν σαφές στις κυβερνήσεις σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ενωση ότι δεν μπορούσαν να αποδεχθούν πως δεν ήταν σε θέση να ελέγχουν την πρόσβαση στις χώρες τους», δήλωσε στο Politico ο Ράσμους Στόκλουντ, κεντροαριστερός υπουργός Ενταξης της Δανίας, ο οποίος ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων για τη μετανάστευση κατά τη διάρκεια της προεδρίας της χώρας του στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.

Η πολιτική επιστροφών, που προτάθηκε τον Μάρτιο, αποτελεί βασικό μέρος του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Ασυλο, που υιοθετήθηκε το 2024 και θα αρχίσει να εφαρμόζεται στα μέσα του 2026.

Για την Κύπρο πρόκειται για αναγνώριση της δικής της στρατηγικής να επενδύσει στις επιστροφές ως μέσο περιορισμού της μετανάστευσης.

Η εισροή-ρεκόρ αιτούντων άσυλο το 2022 κατέστησε τη μετανάστευση το πιο ακανθώδες πολιτικό ζήτημα για τους Κύπριους. Τα προηγούμενα χρόνια σημειώθηκαν διαδηλώσεις και βίαιες επιθέσεις εναντίον μεταναστών εργαζομένων και μικρών επιχειρήσεων μεταναστών, αποκαλύπτοντας έντονα αντιμεταναστευτικά αισθήματα.

Τον Απρίλιο του 2024, η Λευκωσία κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ανέστειλε την επεξεργασία αιτήσεων ασύλου και δεν την έχει επισήμως επαναφέρει. Ωστόσο, σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, έχει ξεκινήσει ανεπίσημα την εξέταση αιτήσεων κατά περίπτωση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων σύρων υπηκόων.

«Από την ημέρα που εκλεγήκαμε, αλλάξαμε πλήρως τις διαδικασίες μας σε ό,τι αφορά τη μετανάστευση», δήλωσε στο Politico ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης. «Η Κύπρος δεν θεωρείται πλέον ελκυστικός προορισμός».

«Πρέπει να αντιμετωπίσουμε τα βαθύτερα αίτια της μετανάστευσης και να συνεργαστούμε με τις χώρες προέλευσης για να δημιουργήσουμε συνθήκες που θα ενθαρρύνουν τους ανθρώπους να παραμείνουν», εξήγησε ο κ. Χριστοδουλίδης και προσέθεσε ότι «οι κόμβοι επιστροφής από μόνοι τους δεν θα λειτουργήσουν. Πρέπει να αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου πακέτου».

Το καλοκαίρι του 2025, η Λευκωσία εφάρμοσε πρόγραμμα εθελοντικών επιστροφών για συριακές οικογένειες, προσφέροντας οικονομικά κίνητρα. Οι επιλέξιμες οικογένειες μπορούσαν να λάβουν εφάπαξ καταβολή και ειδική άδεια εργασίας για τον βασικό εισοδηματία, υπό την προϋπόθεση ότι τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας θα επέστρεφαν στη Συρία και θα απέσυραν τις αιτήσεις ασύλου τους.

Το 2024 πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 10.000 επιστροφές και 1.000 επανεγκαταστάσεις, σύμφωνα με τον Ιωαννίδη. Το 2025 ο αριθμός αυτός αναμένεται να είναι ακόμη μεγαλύτερος.

«Καινοτόμες» αλλά επικριθείσες πολιτικές

Οι πολιτικές της Κύπρου έχουν καταστήσει τη χώρα στο παρελθόν στόχο δικαστηρίων και οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει καταδικάσει την Κύπρο για επαναπροωθήσεις σύρων μεταναστών στον Λίβανο. Δικηγόροι έχουν καταγγείλει επανειλημμένες παραβιάσεις δικαστικών αποφάσεων από την κυπριακή κυβέρνηση για απελάσεις. Επίσης, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν κατ’ επανάληψη κατηγορήσει την κυβέρνηση ότι παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο επιστρέφοντας δια της βίας αιτούντες άσυλο που φτάνουν δια θαλάσσης.

Στο εσωτερικό «φαίνεται να ασκείται έμμεση πίεση στους αιτούντες άσυλο να φύγουν: οι περισσότεροι αναμένουν απόρριψη, η διαβίωση με κρατικά επιδόματα είναι μη βιώσιμη και η εννεάμηνη απαγόρευση εργασίας ωθεί πολλούς στη “μαύρη” αγορά εργασίας. Αυτό, με τη σειρά του, τροφοδοτεί εφόδους σε χώρους εργασίας που τους στοχοποιούν, οδηγώντας σε απελάσεις», δήλωσε η Κυριακή Χατζηπαναγιώτου, υπεύθυνη πολιτικής της MedMA, περιφερειακής οργάνωσης για το άσυλο και τη μετανάστευση, μιλώντας στο Politico.

Η ευρωπαϊκή πρόταση για τις επιστροφές θα μπορούσε να προσφέρει τα νομικά εργαλεία που η Λευκωσία αναζητούσε εδώ και καιρό. Η Κύπρος στηρίζει σθεναρά τις «καινοτόμες ιδέες» που περιλαμβάνονται στο σχέδιο της ΕΕ, επιμένει ο κ. Ιωαννίδης, μεταξύ των οποίων και η δημιουργία εγκαταστάσεων εκτός της ηπείρου για την υποδοχή ανθρώπων που απελαύνονται από την Ευρώπη – οι λεγόμενοι κόμβοι επιστροφής.

Η χώρα έχει επίσης πρωτοστατήσει στην προώθηση ευρωπαϊκής βοήθειας προς τον Λίβανο για τον έλεγχο των ροών και έχει ασκήσει πιέσεις ώστε να κηρυχθούν τμήματα της Συρίας ασφαλή για επιστροφή.

«Αυτές οι ιδέες αρχίζουν να παίρνουν σάρκα και οστά, περνώντας από τη θεωρία στην πράξη… Θα προσφέρουν σημαντικές λύσεις για τη διαχείριση της μετανάστευσης», επεσήμανε ο κ. Ιωαννίδης.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News