Επί δεκαετίες, η πάγια αντίδραση των θρησκευτικών ηγετών του Ιράν απέναντι σε αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες ήταν η ωμή και ανελέητη καταστολή. Με αυτόν τον τρόπο το καθεστώς κατάφερε να συντρίψει το Πράσινο Κίνημα του 2009, όταν χιλιάδες ιρανοί διαδηλωτές σκοτώθηκαν, βασανίστηκαν ή φυλακίστηκαν, τερματίζοντας τη σοβαρότερη λαϊκή εξέγερση που είχε αντιμετωπίσει η Ισλαμική Δημοκρατία μετά από την επανάσταση του 1979.

Παρόμοιες μέθοδοι εφαρμόστηκαν και πιο πρόσφατα, το 2022, όταν ξέσπασαν μαζικές διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα μετά τον θάνατο μιας 22χρονης κουρδοϊρανής γυναίκας που πέθανε υπό κράτηση, αφού συνελήφθη επειδή δεν φορούσε σωστά τη μαντίλα της. Οι ιρανικές αρχές αντέδρασαν άμεσα και βίαια: εκατοντάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ανάμεσά τους και παιδιά, καθώς το καθεστώς επιδίωξε να τερματίσει κάθε μορφή αμφισβήτησης.

Με βάση τον τρόπο που το καθεστώς αντιμετωπίζει και το νέο κύμα διαμαρτυριών, φαίνεται ότι επιχειρεί και πάλι να επιβάλει την εξουσία μέσω φόβου και καταστολής, με αναφορές για αρκετούς νεκρούς σε διάφορες περιοχές της χώρας. Ωστόσο, αυτή τη φορά υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά, σημειώνει η Telegraph: η ικανότητα του καθεστώτος να αμυνθεί και να επιβιώσει έχει αποδυναμωθεί πολύ.

Η Ισλαμική Δημοκρατία βγήκε βαθιά τραυματισμένη από τον δωδεκαήμερο πόλεμο με το Ισραήλ το περασμένο καλοκαίρι, όταν καταστράφηκαν κομβικά τμήματα της πυρηνικής και στρατιωτικής της υποδομής. Σαν να μην έφτανε αυτό, μετά το τέλος των εχθροπραξιών ακολούθησε μια δραματική οικονομική κατάρρευση, η οποία επιδείνωσε ακόμη περισσότερο τη θέση του καθεστώτος.

Ο πληθωρισμός κινείται ήδη γύρω στο 50%, η ανεργία των νέων παραμένει σε πολύ υψηλά επίπεδα και η απότομη υποτίμηση του εθνικού νομίσματος, του ριάλ, έχει ουσιαστικά θέσει την ιρανική οικονομία σε κατάσταση τεχνητής υποστήριξης. Η κυβέρνηση, σύμφωνα με την Telegraph, δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τις συνέπειες των σκληρών διεθνών κυρώσεων που έχουν επιβληθεί λόγω του πυρηνικού προγράμματος της χώρας, ενώ η πτώση της αξίας του ριάλ κατά περίπου 40% μετά τον πόλεμο με το Ισραήλ έχει οδηγήσει πολλούς εμπόρους και επιχειρηματίες στα όρια της χρεοκοπίας.

Δεν προκαλεί έκπληξη, επομένως, ότι οι πρώτες διαδηλώσεις ξέσπασαν στο Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης. Εκεί, οι παραδοσιακά εύποροι μεσοαστοί έμποροι, οι λεγόμενοι μπαζάρι, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ιρανικής οικονομίας, ενώθηκαν με δυσαρεστημένους φοιτητές για να εκφράσουν την οργή τους απέναντι στην οικονομική ανικανότητα της κυβέρνησης.

Την κοινωνική ένταση επιτείνει και η παρατεταμένη λειψυδρία, την οποία πολλοί Ιρανοί αποδίδουν σε χρόνια εγκατάλειψη των κρίσιμων υποδομών. Η αδυναμία του καθεστώτος να εξασφαλίσει ακόμη και στοιχειώδεις συνθήκες διαβίωσης έχει οδηγήσει σε γενικευμένη αναταραχή. Παράλληλα, η κοινή γνώμη εξοργίζεται από τα τεράστια ποσά που δαπανήθηκαν για τη στήριξη ένοπλων οργανώσεων στη Μέση Ανατολή, όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς, αντί να καλύπτονται οι ανάγκες του ιρανικού λαού.

Η αγανάκτηση, γράφει η Telegraph, εκφράζεται πλέον ανοιχτά με συνθήματα υπέρ της ανατροπής του καθεστώτος και κατά της εξωτερικής πολιτικής της χώρας. Κραυγές όπως «θάνατος στον δικτάτορα» και «θάνατος στον Χαμενεΐ» συνοδεύονται από το σύνθημα «όχι για τη Γάζα, όχι για το Λίβανο, η ζωή μου θα θυσιαστεί μόνο για το Ιράν». Σε ορισμένες περιοχές ακούστηκαν ακόμη και συνθήματα υπέρ του πρώην Σάχη, κάτι αδιανόητο μέχρι πρόσφατα.

Το πλέον ανησυχητικό για τους θρησκευτικούς ηγέτες της χώρας είναι και το γεγονός ότι εμφανίζονται ρωγμές και στο εσωτερικό του καθεστώτος. Ο μεταρρυθμιστής πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει υποστηρίξει δημόσια ότι η κυβέρνηση οφείλει να ακούσει τα αιτήματα των διαδηλωτών, ζητώντας διάλογο και αναγνώριση των «νόμιμων ανησυχιών» τους. «Η ζωή των ανθρώπων είναι η καθημερινή μου ανησυχία», έγραψε ο Πεζεσκιάν σε μια ανάρτηση στο X.

Η πιο μετριοπαθής στάση του προέδρου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ασυμβίβαστη προσέγγιση που συνήθως υιοθετεί ο Ανώτατος Ηγέτης Αλί Χαμενεΐ και οι υποστηρικτές του στην Επαναστατική Φρουρά, όταν αντιμετωπίζουν μεγάλες εκδηλώσεις δημόσιας διαφωνίας.

Σε ένα θεοκρατικό καθεστώς όπως το ιρανικό, αρκεί μία μόνο ρωγμή στο εσωτερικό του συστήματος για να αρχίσει η συνολική του κατάρρευση, υποστηρίζει η Telegraph. Και αυτή τη φορά, τα σημάδια δείχνουν ότι η ρωγμή ίσως έχει ήδη εμφανιστεί.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News