Πριν πεθάνει, το 2008, ο Σάμιουελ Χάντινγκτον θα μπορούσε κάλλιστα να δηλώσει σχεδόν αυτάρεσκα «Σας το είχα πει» και ελάχιστοι θα τολμούσαν να διαφωνήσουν μαζί του. Οι ΗΠΑ εξακολουθούσαν τότε να πολεμούν στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν και αυτή η συνεχιζόμενη ακραία βία μεταξύ του δυτικού και του ισλαμικού κόσμου θα δικαίωνε τον επιφανή ακαδημαϊκό του Χάρβαρντ, ο οποίος αρκετά χρόνια πριν, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, είχε υποστηρίξει ότι στο μέλλον οι πόλεμοι δεν θα διεξάγονταν μεταξύ χωρών αλλά μεταξύ πολιτισμών και ότι η μεγαλύτερη απειλή για τη Δύση θα ήταν ακριβώς ο ισλαμικός πολιτισμός.

Εάν όμως ζούσε σήμερα, θα επικρινόταν όσο επικρίθηκε και ο Φράνσις Φουκουγιάμα (ο οποίος υπήρξε φοιτητής του Χάντινγκτον) για τη θεωρία του περί «τέλους της Ιστορίας». Τα αντικρουόμενα ψυχροπροπολεμικά οράματα δασκάλου και μαθητή καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό την πολιτική σκέψη κατά την τελευταία δεκαετία του περασμένου αιώνα και τις πρώτες δεκαετίες του 21ου, με τη θεωρία του πρώτου να επιβεβαιώνεται και του δεύτερου να καταρρίπτεται από τα γεγονότα. Σήμερα όμως τα δεδομένα είναι εντελώς διαφορετικά.

Αυτά παρατηρεί σε άρθρο του ο Τζάναν Γκανές των Financial Times, σημειώνοντας ότι, πλέον, οι κρίσιμες συγκρούσεις διεξάγονται όχι μεταξύ, αλλά εντός των πολιτισμών.

Στρέφοντας την προσοχή του ανά τον κόσμο, το πρώτο που γράφει είναι πως ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι ένας πόλεμος εντός του «ορθόδοξου» χριστιανικού πολιτισμού, τουλάχιστον όπως τον όριζε ο Χάντινγκτον.

Η αντιπαράθεση μεταξύ της Κίνας και της Ταϊβάν είναι ένα ακόμη παράδειγμα διαμάχης εντός ενός πολιτισμικού μπλοκ, εντός της Σινοσφαίρας, όπως αποκαλούσε ο αμερικανός θεωρητικός την επικράτεια πολιτισμικής επιρροής της Κίνας.

Και ούτε στον αιματηρό εμφύλιο πόλεμο που μαίνεται στο Σουδάν δεν πολεμούν μεταξύ τους δύο διαφορετικές συμπαγείς θρησκευτικές-πολιτισμικές ομάδες ενώ ακόμα και οι εξωτερικοί προστάτες των αντιμαχόμενων μερών, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα από τη μία πλευρά και η Αίγυπτος από την άλλη, ανήκουν αμφότεροι στον ισλαμικό κόσμο.

Οσον αφορά την ισραηλινοπαλαιστινιακή σύρραξη, σίγουρα μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια σύγκρουση πολιτισμών, ωστόσο, αποτελεί εξαίρεση, με τον Γκανές να σχολιάζει πως «στην πραγματικότητα, αναρωτιέμαι εάν ο λόγος που αυτή η τοπική σύγκρουση απασχολεί τόσο πολύ τους εξωτερικούς παρατηρητές είναι το γεγονός πως είναι εύκολο να την κατανοήσει κανείς (ή να την παρερμηνεύσει) ως καθαρά διαπολιτισμική. Είναι το είδος της σύγκρουσης που “θα έπρεπε” να συμβαίνει».

Τα περισσότερα από τα υπόλοιπα ρήγματα ανά τον κόσμο σήμερα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα. Επιστρέφοντας στον Χάντινγκτον, ο αρθρογράφος των Financial Times αναφέρει πως ο πιο γνωστός και αμφιλεγόμενος ισχυρισμός του ήταν ότι το Ισλάμ έχει «αιματηρά σύνορα», με την έννοια ότι τα προβλήματα προκύπτουν όταν και όπου το Ισλάμ έρχεται σε επαφή με άλλους πολιτισμούς. Με βάση, όμως, τα γεγονότα της τελευταίας δεκαετίας, ο πραγματικός στόχος των μουσουλμανικών χωρών φαίνεται να είναι άλλες μουσουλμανικές χώρες.

Ο Γκανές προτρέπει τους αναγνώστες του να λάβουν υπόψη τη σύγκρουση δι’ αντιπροσώπων μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας, τον αποκλεισμό που επέβαλαν η Αίγυπτος και τρία κράτη του Κόλπου στο Κατάρ καθώς και στη συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Υεμένη, όπου οι αντάρτες που υποστηρίζονται από τα ΗΑΕ σημείωσαν πρόοδο, αυτές τις ημέρες σε βάρος, της κυβέρνησης που υποστηρίζεται από τη Σαουδική Αραβία. Ενδοπολιτισμικός ήταν επίσης και ο πολυετής εμφύλιος πόλεμος στη Συρία, όπως επίσης η Αραβική Ανοιξη νωρίτερα.

Ομως η θεωρία του Χάντινγκτον καταρρίπτεται λαμβάνοντας όχι μόνον υπόψη τις ενδοπολιτισμικές συρράξεις αλλά και τις διαπολιτισμικές συμμαχίες, με τον βρετανό δημοσιογράφο να σημειώνει στους Financial Times πως «για έναν δυτικό φιλελεύθερο, το πιο ανησυχητικό διμερές σύμφωνο στον κόσμο είναι αυτό μεταξύ της Ρωσίας του Βλαντίμιρ Πούτιν και της Κίνας του Σι Τζινπίνγκ, (καθώς) διαπερνά τα πολιτισμικά όρια».

Ο Χάντινγκτον θεωρούσε τη θρησκεία ως το καθοριστικό συστατικό ενός πολιτισμού, «αλλά η ΕΕ συχνά έχει καλύτερες σχέσεις με τη σιντοϊστική – βουδιστική Ιαπωνία παρά με τουλάχιστον ένα από τα δικά της χριστιανικά και φιλικά προς το Κρεμλίνο κράτη-μέλη», προσθέτει, αναφερόμενος προφανώς στην Ουγγαρία, δίχως, όμως, να την κατονομάζει.

Η Βόρεια και η Νότια Κορέα, οι οποίες είναι εθνοτικά και πολιτισμικά συγγενείς, νομικά βρίσκονται ακόμη σε πόλεμο, με αποκλίνοντες γεωπολιτικούς συμμάχους, το οποίο καταδεικνύει ότι η εξωτερική πολιτική ενός κράτους διαμορφώνεται από σχετικά πρόσφατες εμπειρίες, παρά από την όποια αρχαία πολιτισμική ταυτότητα.

Οσο για την αμερικανική κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, η θέση της είναι, όπως τη συνοψίζει ο Γκανές: «Η Ευρώπη δεν είναι αρκετά δυτική, οπότε ας αγκαλιάσουμε τη Ρωσία και τη Σαουδική Αραβία». Σύμφωνα, μάλιστα, με τον σχολιαστή των Financial Times, «οι άνθρωποι που μιλούν περισσότερο για τη Δύση ως έναν ξεχωριστό και αποκλειστικό πολιτισμό είναι οι πιο αδιάντροποι στην πράξη».

Πώς, όμως, ο Σάμιουελ Χάντινγκτον έπεσε τόσο έξω; «Για να κατανοήσει κανείς τη φύση της σύγκρουσης, βοηθάει να έχει πάρει ο ίδιος μια γεύση», απαντάει ο Γκανές. «Ισως για αυτό ο Τσόρτσιλ, ο οπλοφόρος σοβινιστής, και ο Οργουελ, ο πρώην αστυνομικός (της Αυτοκρατορικής Αστυνομίας Ινδιών στη Βιρμανία) μπορούσαν να αναγνωρίζουν τους δικτάτορες της δεκαετίας του 1930, όπως πολλοί φαινομενικά πιο προικισμένοι άντρες αδυνατούσαν».

Συγκεκριμένα, «ίσως, λοιπόν, μες στην ηπιότητα της WASP (White Anglo-Saxon Protestant) ιδεολογίας του, να βρισκόταν ανέκαθεν σε ακατάλληλη θέση για να προβλέψει το μέλλον του πολέμου. Μια αλήθεια, η οποία διαπιστώνεται σε όλα τα επίπεδα της πολιτικής, του διέφυγε εντελώς: οι φανατικοί δεν διατηρούν το πιο έντονο μίσος τους για τους δηλωμένους αντιπάλους. Οχι, ο αποδέκτης του είναι ο αμφισβητίας, ο αποστάτης και ο σχισματικός. Αλλωστε, κάποιος που είναι εντελώς ξένος στον κόσμο κάποιου άλλου είναι αρκετά εύκολο να αγνοηθεί. Κάποιος που παρεκκλίνει από αυτόν είναι αφόρητος», εξηγεί ο δημοσιογράφος των Financial Times, αναφέροντας ενδεικτικά πως οι ακτιβιστές της woke κουλτούρας επιδίωξαν να ακυρώσουν περισσότερο τους φιλελεύθερους του είδους της Τζ. Κ. Ρόουλινγκ, παρά τους  σκληροπυρηνικούς δεξιούς με τους οποίους ούτως ή άλλως είχαν περιορισμένες επαφές.

Οσο για τη γενική αναταραχή ανά την υφήλιο, «εφαρμόστε αυτήν την αρχή στο επίπεδο των εθνών και ο κόσμος του 2025 αρχίζει να βγάζει νόημα. Οι συγκρούσεις εντοπίζονται όπου έχουν λάβει χώρα αποκλίσεις: στην ορθόδοξη αλλά στραμμένη προς τη δύση Ουκρανία, στην πολιτισμικά κινεζική αλλά δημοκρατική Ταϊβάν, μεταξύ αυτής και εκείνης της προσέγγισης του Ισλάμ. Αν και η βία δεν προβλέπεται, οι επιθέσεις στην Ευρώπη από αμερικανούς λαϊκιστές είναι μια άλλη περίπτωση της κακεντρέχειας των μικρών διαφορών», καταλήγει ο Τζάναν Γκανές.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News