Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι Άγιες Ημέρες επηρεάζουν τον νου και τον κάνουν να ασχολείται με θέματα που δεν άπτονται της επίγειας καθημερινότητας. Σε αυτά τα πλαίσια και επηρεασμένος και εγώ από την ευλάβεια των ημερών στοχαζόμουν θέματα που αφορούν τη μεταθάνατιο ζωή. Συγκεκριμένα αυτό που με απασχόλησε ιδιαίτερα ήταν το θέμα της πολιτικής οικονομίας που επικρατεί στη μετά τον θάνατο ζωή και πώς αυτή διαφέρει από την πολιτική οικονομία που επικρατεί στη νορμάλ ζωή.

Πάρτε π.χ. το θέμα της αναδιανομής πλούτου και εισοδημάτων. Στις Χριστιανικές κοινωνίες της Δύσης το πρόσταγμα της αναδιανομής θεωρείται σήμερα περίπου αυτονόητο στον βαθμό που οι οικονομικές ανισότητες θεωρούνται κάτι το αν όχι κακό τουλάχιστον προβληματικό. Τα κυριακάτικα κηρύγματα των ιερωμένων στη Δύση, σε ολοένα μεγαλύτερο βαθμό, αποτελούν παραλλαγές της Σοσιαλδημοκρατικής θεματολογίας και ρητορικής. Το αίτημα ότι οι προνομιούχοι θα πρέπει να συνεισφέρουν προκειμένου να απαλύνουν τα οικονομικά βάρη των μη προνομιούχων θεωρείται βασική προϋπόθεση λειτουργίας της σημερινής Χριστιανικής κοινωνίας και δεν νομίζω ότι υπάρχει ούτε ένας σύγχρονος Δυτικός θεολόγος που να απορρίπτει την αρχή της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Όμως παραδόξως τα πράγματα αλλάζουν ριζικά μόλις διασχίσουμε τη μοιραία εκείνη γραμμή που μας μεταφέρει από το Εφήμερο στην Αιωνιότητα. Καταρχάς και εδώ υπάρχουν ανισότητες και εδώ υπάρχει διάκριση μεταξύ «προνομιούχων» και «μη προνομιούχων»: Από τη μία πλευρά υπάρχουν οι «αναμάρτητοι» δηλαδή όλοι αυτοί πού τήρησαν πιστά τις οδηγίες Του, και από την άλλη οι «αμαρτωλοί» δηλαδή αυτοί που ακολούθησαν στην επίγεια ζωή ένα life style που παρέκκλινε σημαντικά από τη χριστιανική ηθική. Οι πρώτοι απολαμβάνουν μία αξιοπρεπή διαβίωση στον Παράδεισο ενώ οι δεύτεροι υφίστανται μύριες όσες ταλαιπωρίες στην Κόλαση.

Όμως παραδόξως η θεμελιώδης αυτή ανισότητα στη μεταθανάτιο ζωή δεν εγείρει θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης. Πουθενά δεν διατυπώνεται το αίτημα της συνεισφοράς των προνομιούχων «αναμάρτητων» έτσι ώστε να αυξήσουν την ευημερία των «αμαρτωλών» μη προνομιούχων. Δεν γνωρίζω ούτε έναν θεολόγο που να έχει προτείνει την επιβολή ενός «φόρου αλληλεγγύης» στους προνομιούχους στη μεταθανάτια ζωή ενώ αναμφίβολα υπάρχουν άπειροι θεολόγοι που θα συμφωνούσαν με αυτό το μέτρο στην επίγεια ζωή. Ούτε φυσικά γνωρίζω κανέναν θεολόγο που να προτείνει να πληρώνουν περισσότερα για τη χρήση του air condition οι προνομιούχοι στον Παράδεισο και λιγότερα οι αμαρτωλοί της Κόλασης – παρ’ όλο που οι δεύτεροι το έχουν αναμφίβολα μεγαλύτερη ανάγκη. Ούτε τέλος έχει προτείνει κανείς να εκτίθενται σε πλειστηριασμό οι προβληματικές «βιλάρες» στον Παράδεισο αλλά όχι τα διαμερίσματα της Κόλασης

Γιατί λοιπόν αυτά τα δύο μέτρα και δύο σταθμά; Γιατί να δημιουργούν τέτοιο πρόβλημα οι ανισότητες στην επίγεια ζωή – που σε τελική ανάλυση είναι εξαιρετικά σύντομη – και να μη δημιουργούν πρόβλημα οι ανισότητες στη μεταθανάτιο ζωή που μάλιστα διαρκεί αιώνια;

Πιστεύω ότι η απάντηση εδώ βασίζεται σε τελική ανάλυση στον παράγοντα της υπαιτιότητας. Εδώ και περίπου 100 χρόνια έχουμε πεισθεί πια ότι ενώ για το γεγονός ότι κάποιος είναι οικονομικά μειονεκτών δεν ευθύνεται ο ίδιος, αντίθετα για τις αμαρτίες του φέρει την πλήρη υπευθυνότητα.

Για την οικονομική κατάσταση κάποιου με άλλα λόγια ευθύνεται το «άδικο σύστημα», η «τύχη», «το περιβάλλον». Ποτέ ο ίδιος. Η ευθύνη του ίδιου του ατόμου για την οικονομική του κατάσταση έχει σταδιακά εκλείψει από το mainstream πολιτικό (και κατά συνέπεια και θεολογικό) αφήγημα τον τελευταίο αιώνα. Κατά συνέπεια είναι απόλυτα κατανοητό ότι οι οικονομικές ανισότητες προβάλλουν ως ένα μεγάλο ηθικό πρόβλημα.

Αντίθετα στην περίπτωση της αμαρτίας θεωρούμε ότι η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά το ίδιο το άτομο. Αυτό ισχύει ακόμα και αν το πρόβλημα είναι γενετικό. Η γενετική προδιάθεση δεν ελαφρύνει τις ευθύνες του ατόμου – απλά διευρύνει τον κύκλο της ευθύνης («αμαρτίες γονέων κ.λπ.»). Αυτός είναι ίσως ο κυριότερος λόγος για τον οποίο δεν έχουν ακόμα εγερθεί αιτήματα αναδιανεμητικής δικαιοσύνης στη μεταθανάτιο ζωή από τους Χριστιανούς θεολόγους.

Προς το παρόν, τουλάχιστον. Διότι αν κρίνουμε από τις γενικότερες εξελίξεις στη Δύση δεν βλέπω να αργεί πολύ ακόμα η έγερση τέτοιων αιτημάτων ακόμα και στη μετά τον θάνατο ζωή…

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News