Οταν, τον Μάιο του 2025, μπήκα στην αίθουσα της πρώτης συνεδρίασης των εμπειρογνωμόνων των κοινωνικών εταίρων για την ανάλυση της καθοδικής πορείας των συλλογικών συμβάσεων εργασίας στην Ελλάδα, το αίσθημα της καχυποψίας και της ματαιότητας ήταν διάχυτο στην ατμόσφαιρα. Την προηγούμενη δεκαπενταετία οι εργασιακές σχέσεις κλυδωνίστηκαν εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, τα λουκέτα έφεραν απολύσεις, οι αντιλήψεις παγιώθηκαν και η εμπιστοσύνη, τόσο μεταξύ των κοινωνικών εταίρων όσο και μεταξύ κοινωνικών εταίρων και Πολιτείας, διερράγη.

Οσον αφορά την κατάρτιση του σχεδίου δράσης σχετικά με την προώθηση των συλλογικών συμβάσεων που επιτάσσει η Ευρωπαϊκή Οδηγία, η κυβέρνηση, διά της υπουργού Εργασίας κυρίας Κεραμέως, αποφάσισε να πάρει τη δύσκολη απόφαση και να εκκινήσει τον θεσμικό διάλογο, ενώ βάσει και της ίδιας της Οδηγίας θα μπορούσε να πράξει μονομερώς. Επρόκειτο για μια συνειδητή και δύσκολη πολιτική επιλογή της υπουργού: να επενδύσουμε στον κοινωνικό διάλογο έχοντας την πίστη ότι θα χαράξουμε δρόμο σε μια δύσβατη και εν πολλοίς ναρκοθετημένη περιοχή.

Η αναζωογόνηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην Ελλάδα προϋπέθετε την αναγνώριση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν και οι δύο πλευρές –εργοδότες και εργαζόμενοι– μέσα σε ένα περιβάλλον μεταβαλλόμενο, τόσο οικονομικά όσο και θεσμικά, και σε μια στιγμή που η χώρα παλεύει να κτίσει ένα πιο σταθερό, πιο ανθρώπινο μέλλον. Επτά μήνες μετά, το αποτέλεσμα των αθόρυβων και εμπεριστατωμένων διαβουλεύσεων αφήνει σοβαρά περιθώρια αισιοδοξίας για τον κόσμο της εργασίας, αλλά και για την ελληνική οικονομία συνολικά.

Η κοινωνική συμφωνία που επετεύχθη δεν συνιστά επιστροφή στο παρελθόν ούτε αναβίωση του παλαιού μοντέλου καθορισμού των αποδοχών μέσω της εθνικής συλλογικής σύμβασης και της λογικής του «one size fits all». Αντιθέτως, διαμορφώνει ένα σύγχρονο πλαίσιο με σαφή κλαδικό προσανατολισμό, το οποίο στηρίζεται στη βιώσιμη αύξηση των μισθών, μέσα από τη βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας.

Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης, η βελτίωση της εκπροσώπησης και της αντιπροσωπευτικότητας, η απλοποίηση στην τήρηση μητρώων, η μείωση του ποσοστού για την επέκταση μιας συλλογικής σύμβασης, η επαναφορά της πλήρους μετενέργειας και η ενίσχυση των μηχανισμών διαλόγου με την επικουρική αρμοδιότητα της ΓΣΕΕ αποκαθιστούν το σύστημα συλλογικών διαπραγματεύσεων. Αναμένεται λοιπόν να συναφθούν περισσότερες ΣΣΕ, τον αντικειμενικό, δηλαδή, στόχο που θέτει και η κυβέρνηση και η σχετική ευρωπαϊκή οδηγία.

Οι συλλογικές συμβάσεις δεν είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη· είναι η θεμελιώδης υποδομή που επιτρέπει σε μια οικονομία να αναπνέει, να σχεδιάζει και, τελικά, να παράγει πλούτο με όρους δικαιοσύνης και σταθερότητας.

• Πρώτον, γιατί εξασφαλίζουν προβλεψιμότητα. Μια επιχείρηση που γνωρίζει εκ των προτέρων τους όρους εργασίας, το μισθολογικό πλαίσιο και τις υποχρεώσεις της, μπορεί να επενδύσει πιο μεθοδικά.
• Δεύτερον, γιατί ενισχύουν την παραγωγικότητα. Ο εργαζόμενος που γνωρίζει ότι αμείβεται δίκαια, ότι έχει δικαιώματα και προοπτικές, επενδύει περισσότερη ενέργεια στη δουλειά του.
• Τρίτον, οι συλλογικές συμβάσεις μειώνουν τις ανισότητες – και η μείωση των ανισοτήτων δεν είναι απλώς κοινωνικό ζητούμενο, αλλά και οικονομικό. Οι ΣΣΕ λειτουργούν ως μηχανισμός εξισορρόπησης, προστατεύοντας όχι μόνο τους πιο αδύναμους, αλλά και την ίδια την αγορά.

Τέλος, οι συλλογικές συμβάσεις αποτελούν ένδειξη θεσμικής ωριμότητας. Δείχνουν ότι μια κοινωνία δεν βασίζεται στην «καλή θέληση» ή στη συγκυριακή δύναμη των μερών, αλλά σε συμφωνίες που κτίζονται μέσω διαλόγου και αμοιβαίου σεβασμού. Το γεγονός ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες είναι αυτονόητο πως οι κλαδικές συμβάσεις καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των εργαζομένων δεν είναι τυχαίο· είναι αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών που στηρίζουν τη συνεργασία αντί της σύγκρουσης.

Μια χώρα που θέλει να παραμείνει ανταγωνιστική σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία οφείλει να στηρίζει την παραγωγική της βάση. Και αυτή η βάση δεν είναι άλλη από τους ανθρώπους της εργασίας: εξειδικευμένους, σταθερούς, αξιοπρεπώς αμειβόμενους. Οι συλλογικές συμβάσεις προσφέρουν, λοιπόν, μια βάση· κοινά συμφωνημένη, προβλέψιμη, δίκαιη. Δεν εξασφαλίζουν θαύματα.

Η κοινωνική συμφωνία που επετεύχθη δεν ήταν καθόλου αυτονόητη. Συνεργαστήκαμε, διαφωνήσαμε σε πολλά, σεβαστήκαμε την προέλευση όλων των μερών, συνθέσαμε και συμφωνήσαμε σε κάποια σημεία. Είναι αποτέλεσμα συμβιβασμού, επίγνωσης του ρόλου του κάθε εταίρου και της κυβέρνησης το γεγονός ότι επιδιώκουμε αλλαγή υποδείγματος για τον κόσμο της εργασίας.

Στην Ελλάδα δεν φημιζόμαστε για την κουλτούρα διαλόγου και συνεργασίας. Οταν όμως συνεργαζόμαστε, μπορούμε να διαμορφώσουμε από κοινού τους όρους εργασίας, αναβαθμίζοντας την ποιότητας της αγοράς.

Το δέντρο της οικονομίας έχει πολλά κλαδιά. Αν θέλουμε αυτά να αντέχουν στους δυνατούς και κόντρα ανέμους, οφείλουμε να  φροντίσουμε για τις δυνατές ρίζες τους: τους μισθούς και την παραγωγικότητα.

---

Ο Νίκος Μηλαπίδης είναι γενικός γραμματέας εργασιακών σχέσεων στο υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News