Η σκληρή γλώσσα του Μπενιαμίν Νετανιάχου κατά τη συνέντευξη Τύπου μετά το πέρας της 10ης Συνόδου Κορυφής Ισραήλ-Ελλάδος-Κύπρου την περασμένη Δευτέρα στην Ιερουσαλήμ μπορεί να μην περιείχε τη λέξη «Τουρκία», αλλά το μήνυμα που εξέπεμπε ήταν σαφές, τόσο προς το εξωτερικό όσο και προς το εσωτερικό του ακροατήριο: «Οσοι πιστεύουν ότι μπορούν να επαναφέρουν την αυτοκρατορία τους, τους λέμε ότι αυτό δεν θα συμβεί. Είμαστε αποφασισμένοι να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας» είπε ο αειθαλής όσο και αμφιλεγόμενος πρωθυπουργός του Ισραήλ στεκόμενος δίπλα στους Κυριάκο Μητσοτάκη και Νίκο Χριστοδουλίδη.

Κάποιος ανυποψίαστος θα μπορούσε να πει ότι, ιστορικά, αυτοκρατορία είναι και το Ιράν, που όμως πλέον «γλύφει» τις πληγές του από τα καλοκαιρινά χτυπήματα εναντίον του πυρηνικού του προγράμματος. Η Τουρκία, όμως, η οποία δεν αναφέρεται σε κανένα σημείο της Κοινής Διακήρυξης που υπεγράφη, συνιστά αυτή τη στιγμή τον δυσκολότερο ανταγωνιστή και αντίπαλο και για τα τρία κράτη του άξονα της Ανατολικής Μεσογείου. Και οι ισορροπίες είναι ευαίσθητες, αν και διαφορετικές, για κάθε μία από τις τρεις χώρες.

Τριμερής συναντίληψη για την τουρκική πρόκληση

Η Αθήνα και η Λευκωσία συμμερίζονται πλήρως τις ανησυχίες της Ιερουσαλήμ, αλλά βρίσκονται σε διαφορετική θέση, ως μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης ή του ΝΑΤΟ (όπως η Ελλάδα). Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι η σχέση των τριών πρωτευουσών είναι πλέον πολύ βαθιά, αλλά και οι προοπτικές της πολλά υποσχόμενες.

Η γεωγραφική θέση της Ελλάδος και της Κύπρου είναι κομβική για την κατάληξη του Διαδρόμου Ινδίας-Μέσης Ανατολής Ευρώπης (IMEC), στον οποίο οι αναφορές στην Κοινή Δήλωση είναι αξιοπρόσεκτες, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στην ενέργεια και στη διασυνδεσιμότητα – αν και τα projects θα πρέπει να αρχίσουν να υλοποιούνται κάποια στιγμή ώστε να μη μείνουν επί χάρτου.

Η Τουρκία αντιτίθεται σφόδρα στο εν λόγω σχέδιο και επιδιώκει να το υπερφαλαγγίσει μέσω τόσο του Μεσαίου Διαδρόμου, όσο όμως και της «Αναπτυξιακής Οδού» μέσω Ιράκ – κάτι που προϋποθέτει, όμως, ειρήνευση στο Κουρδικό, άρα και σταθερότητα στη Συρία..

Ανάλογη συναντίληψη ανάμεσα στις τρεις χώρες υπάρχει για την ανάγκη σταθερότητας του Λιβάνου μετά την αποδυνάμωση της Χεζμπολάχ, όπου η Αθήνα (μέσω και στρατιωτικής βοήθειας) αλλά και η Κύπρος (μετά από την επικύρωση της συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης) βρίσκονται στο ίδιο μήκος κύματος με την Ιερουσαλήμ. Ο Λίβανος δεν μπορεί να επανέλθει σε φιλοϊρανική τροχιά, αλλά ούτε να επιτραπεί η ευρύτερη διείσδυση της Τουρκίας εκεί.

Το «έπαθλο» της επιρροής στη Συρία και η επόμενη ημέρα στη Γάζα

Η σχέση, όμως, του Ισραήλ με την Τουρκία –δυο χωρών που επί δεκαετίες διατηρούσαν βαθιά στρατηγική σχέση– διάγει μια «ψυχροπολεμική περίοδο» που θα μπορούσε να τροφοδοτήσει έντονες αναταράξεις στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Ο ανταγωνισμός τους επικεντρώνεται σε δύο σημεία: στη μετα-Ασαντ Συρία και στη Λωρίδα της Γάζας. Αυτή η νέα εξίσωση περιπλέκεται από την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να εμπλακεί στη συμφωνία ειρήνευσης στη Γάζα και την πρόθεσή του να αναδιαμορφώσει την περιοχή αυτή, χωρίς όμως πλέον να συμμερίζεται τις πιο σκληρές ισραηλινές απόψεις περί εκτοπισμού των Παλαιστινίων.

Και δεν είναι μόνο αυτό. Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει, μέσα από συνεννοήσεις με την Τουρκία, την Αίγυπτο και το Κατάρ (πρόσφατα πραγματοποιήθηκαν στο Μαϊάμι συναντήσεις αξιωματούχων των τριών χωρών με αμερικανούς ομολόγους τους), να προωθήσει το σχέδιό της για τη Γάζα, αν και δεν είναι σαφές ότι το Ισραήλ συμφωνεί πλήρως με κάποιες πτυχές του, ενώ εκτιμά και πως ο σχεδιασμός θα σκοντάψει στο μείζον ζήτημα του αφοπλισμού της Χαμάς.

Η προσεχής συνάντηση του Νετανιάχου με τον Τραμπ στο Μαρ-α-Λάγκο της Φλόριντα θα δείξει πολλά για το επίπεδο στο οποίο βρίσκονται σήμερα οι αμερικανοϊσραηλινές σχέσεις, ενώ δεν πρέπει να λησμονείται ότι οι κινήσεις του «Μπίμπι» καθορίζονται και από το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό, καθώς αναμένονται βουλευτικές εκλογές εντός του 2026.

Η Τουρκία έχει αντιληφθεί ότι δεν μπορεί να ανταγωνίζεται τον Τραμπ σε αυτή τη θητεία του, για πολλούς λόγους. Δοκιμάζει τις αντοχές των ανταγωνιστών της, αλλά διακριτικά. Σε σχέση π.χ. με τη Γάζα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απεκδύθηκε τον «αντιϊσραηλινό μανδύα» και φόρεσε εκείνον του μεσολαβητή προς τη Χαμάς (πρόσφατα, μάλιστα, ο επικεφαλής της ΜΙΤ, ο Ιμπραχίμ Καλίν συναντήθηκε με στελέχη της παλαιστινιακής ισλαμικής οργάνωσης στην Κωνσταντινούπολη), ώστε να φανεί αρεστός προς τον αμερικανό πρόεδρο και να λάβει μια θέση στην τράπεζα των συνομιλητών του.

Ωστόσο, το «μεγάλο παιχνίδι» για τον «σουλτάνο της Αγκυρας» δεν είναι τόσο το μέλλον της Γάζας (όπου μάλλον στοχεύει σε ένα καλό μερίδιο από την οικονομική ανασυγκρότηση, καθώς μοιάζει πολύ δύσκολο να αποδεχθεί το Ισραήλ την παρουσία τούρκων στρατιωτών εκεί, παρά τις πιέσεις του αμερικανού πρέσβη στην Αγκυρα, Τομ Μπάρακ) όσο η εμπέδωση της τουρκικής επιρροής και παρουσίας στη Συρία. Ο Ερντογάν δεν δίστασε, άλλωστε, να δείξει προς την πλευρά του Ισραήλ πριν από λίγες ημέρες, λέγοντας ότι «όλοι γνωρίζουν ποιος θα επωφεληθεί από τον κατακερματισμό της Συρίας».

Ο τούρκος πρόεδρος έπαιξε όμως έξυπνα το χαρτί της επίδειξης σεβασμού και κολακείας προς τον Τραμπ σε σχέση με τη Συρία. Εχοντας πλέον αντιστρέψει το χαρτί της τρομοκρατίας προς όφελός του, έχει στείλει το μήνυμα ότι η Αγκυρα είναι η μόνη που μπορεί να διασφαλίσει τη σταθερότητα μιας ενιαίας Συρίας, κάτι που για τον Ερντογάν σημαίνει, πριν απ’ όλα, τον αφοπλισμό των Κούρδων.

Την ίδια στιγμή, η Ιερουσαλήμ δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί ότι η Τουρκία θα αντικαταστήσει το Ιράν ως κηδεμόνας της Συρίας και θα αποκτήσει ισχυρό στρατιωτικό αποτύπωμα εκεί. Τόσο η διαμόρφωση ζώνης ασφαλείας όσο και η στήριξη ενόπλων ομάδων Δρούζων, αλλά και η «αόρατη» στήριξη των Κούρδων, αποτελούν βασικά στοιχεία της ισραηλινής πολιτικής. Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι ούτε η Ιερουσαλήμ ούτε η Αγκυρα επιθυμούν ευθεία κλιμάκωση για χάρη της Δαμασκού.

Αθήνα και Λευκωσία θα κινηθούν πιο διακριτικά

Για την Ελλάδα και την Κύπρο, μια άμεση αντιπαράθεση και το ανέβασμα των τόνων με την Αγκυρα δεν συνιστά προτεραιότητα σε αυτή τη φάση. Η «πολιτική των ήρεμων νερών», η οποία έχει σφόδρα επικριθεί, δεν πρόκειται φυσικά να λύσει τα ελληνοτουρκικά προβλήματα και δεν υπάρχουν στα υψηλά κλιμάκια της ελληνικής κυβέρνησης αυταπάτες περί αυτού. Αλλωστε η Αγκυρα ποτέ δεν εμφανίστηκε διατεθειμένη να κινηθεί εποικοδομητικά, ενώ εσχάτως έχει αρχίσει να σκληραίνει τη στάση της σε διάφορα επίπεδα – όχι μόνο στο σκέλος των παραβάσεων και παραβιάσεων του FIR Αθηνών ή του ελληνικού εναερίου χώρου, αλλά και σε fora όπου μέχρι πρόσφατα υπήρχε τουλάχιστον νηνεμία, όπως το ΝΑΤΟ, στο οποίο η τουρκική στάση έχει σκληρύνει, σύμφωνα με άριστα ενημερωμένες πηγές.

Ουδείς όμως θα ήθελε αυτή την περίοδο στην Αθήνα να βρεθεί, λόγω μιας κρίσης, στο ραντάρ του Τραμπ, ή να επιδεινώσει κι άλλο τις σχέσεις με ευρωπαίους εταίρους λόγω της εμμονής ορισμένων εξ αυτών με την εμπλοκή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα. Το τείχος που μπορεί να υψώσει η Αθήνα στο πεδίο αυτό είναι συγκεκριμένο. Και σε σχέση με τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, κάποιες κινήσεις μπορούν να είναι αμοιβαία επωφελείς και εφόσον προχωρήσουν απρόσκοπτα, όπως ο Κάθετος Διάδρομος Αερίου και η παράκαμψη των Στενών και της Μαύρης Θάλασσας, αναμφίβολα θα… ενοχλήσουν την Αγκυρα.

Από την πλευρά της, η Κύπρος (όπως όμως και η Αθήνα) δεν θα μπορούσαν να προσπεράσουν την ευκαιρία που προσφέρει η αξιοποίηση της προηγμένης ισραηλινής στρατιωτικής τεχνολογίας για τη δημιουργία ενός ανασχετικού τείχους απέναντι στην τουρκική απειλή. Ωστόσο, καθώς η Λευκωσία αναλαμβάνει από την 1η Ιανουαρίου την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, επιθυμεί να διατηρεί και ανοιχτό έναν δίαυλο που θα επιτρέψει, ίσως, κάποιες θετικές εξελίξεις στο μέτωπο ευρωτουρκικών σχέσεων, αλλά και να μην τροφοδοτήσει υπερβολικές αντιδράσεις στους κόλπους των ευρωπαίων εταίρων της περί αντιτουρκικής ρητορικής που θα πλήγωνε την προεδρία.

Ούτε η Λευκωσία επιθυμεί να προκαλέσει αναταράξεις στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά κυρίως να κατοχυρώσει έναν ρόλο εποικοδομητικού εταίρου, κυρίως στο πλαίσιο του IMEC και στην επόμενη ημέρα της Γάζας.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News