Οι ήχοι που παράγουν τα κοχύλια σαλιγκαριών είναι τόσο δυνατός, που αρχαίος πολιτισμός στη βορειοανατολική Ισπανία τα χρησιμοποιούσε πριν από 6.000 χρόνια ως προσκλητήριο, σύμφωνα με νέα μελέτη που πραγματοποίησε ο αρχαιολόγος, μουσικολόγος και επαγγελματίας τρομπετίστας Μιγκέλ Λόπεθ Γκαρσία.

Σε άρθρο που συνυπογράφει με τη συνάδελφό του αρχαιολόγο Μαργαρίτα Ντιάς-Αντρέου, ο ερευνητής του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης υποστηρίζει ότι 12 μεγάλες σάλπιγγες σε σχήμα οστράκων που βρέθηκαν σε νεολιθικούς οικισμούς και ορυχεία στην Καταλονία και χρονολογούνται μεταξύ των τελών της πέμπτης και των αρχών της τέταρτης χιλιετίας π.Χ., ίσως χρησιμοποιούνταν ως συσκευές επικοινωνίας σε μεγάλες αποστάσεις, αλλά και ως στοιχειώδη μουσικά όργανα.

Το γεγονός ότι τα όστρακα φαίνεται να συλλέχθηκαν μετά τον θάνατο των θαλάσσιων σαλιγκαριών τύπου Charonia lampas που περιείχαν, υποδηλώνει ότι είχαν συλλεχθεί για μη μαγειρικούς σκοπούς, ενώ η αφαίρεση της αιχμηρής άκρης των οστράκων υποδηλώνει ότι χρησιμοποιούνταν ως σάλπιγγες, όπως αναφέρει δημοσίευμα του Guardian.

Για να δοκιμάσει τη θεωρία του, το ζεύγος των ερευνητών έλαβε άδεια να διεξάγει ακουστικά πειράματα στις οκτώ σάλπιγγες των κελυφών, οι οποίες είναι αρκετά άθικτες ώστε να παράγουν ήχο. Τον Νοέμβριο του 2024 ο Γκαρσία κατάφερε να δημιουργήσει έναν «πραγματικά ισχυρό, σταθερό τόνο» από τα κελύφη, που το κοντινότερο σύγχρονο όργανο παραγωγής του είναι το γαλλικό κόρνο.

Αλλά ο Γκαρσία και η Ντιάς-Αντρέου, ερευνήτρια και καθηγήτρια στο Καταλανικό Ιδρυμα Ερευνας και Προηγμένων Σπουδών, που εδρεύει επίσης στο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, ήθελαν να ξεπεράσουν τους μεμονωμένους τόνους και να προσδιορίσουν το πλήρες μουσικό εύρος των κελυφών. Ηχογράφησαν μικρούς αυτοσχεδιασμούς μέσω των κοχυλιών, ανακαλύπτοντας ότι μπορούσαν να διαμορφώσουν τόσο τόνους όσο και νότες.

Πειραματιζόμενος με το χέρι του στο άνοιγμα των κοχυλιών, ο Γκαρσία ανακάλυψε ότι μπορούσε να αλλάξει και να χαμηλώσει τον τόνο τους, ενώ φυσώντας με διαφορετικούς τρόπους άλλαζε και το τέμπο. «Πρόκειται για τα πρώτα μουσικά όργανα στον κόσμο. Λειτουργούν με τις δονήσεις των χειλιών και οι ήχοι τους είναι παρόμοιοι με εκείνους σύγχρονων πνευστών όπως τρομπόνια και τρομπέτες», εξηγεί στον Guardian.

Στο άρθρο τους, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό αρχαιολογίας Antiquity, οι δυο ερευνητές υποστηρίζουν ότι οι σάλπιγγες από όστρακα ίσως χρησιμοποιούνταν «ως εργαλεία επικοινωνίας, είτε μεταξύ διαφορετικών κοινοτήτων που κατοικούσαν στην περιοχή είτε μεταξύ αυτών των οικισμών και ατόμων που εργάζονταν στο γύρω γεωργικό τοπίο». Υποστηρίζουν ότι ίσως να τα χρησιμοποιούσαν για συνεννόηση εργάτες στις διαφορετικές στοές των ορυχείων όπου βρέθηκαν τα κοχύλια.

Οι παλαιότερες τρομπέτες από κοχύλι, με πρακτικώς πανομοιότυπα χαρακτηριστικά με εκείνες που βρέθηκαν στην Καταλονία, ανακαλύφθηκε στο Σπήλαιο Μαρσουλά της νότιας Γαλλίας – σπήλαιο της Ανω Παλαιολιθικής περιόδου, που χρονολογείται περίπου στο 18.000 π.Χ. Τώρα τα πειράματα του Γκαρσία στα κοχύλια της Καταλονίας επιβεβαιώνουν ότι και εκείνα, που ανακαλύφθηκαν πριν από 80 χρόνια και ήταν καταχωνιασμένα σε ένα μουσείο, χρησίμευαν ως πρωτόγονα πνευστά όργανα.

Αλλά οι «εκφραστικές ιδιότητες» των καταλανικών οστράκων υποδηλώνουν επίσης «ευρύτερες μουσικές εφαρμογές», σύμφωνα με τον ερευνητή. Παρότι είχαν μια πολύ χρηστική λειτουργία εθνογραφικώς, ήταν και όργανα με επαρκή μελωδική ικανότητα ώστε να παράγουν πρωτόγονη μουσική, όπως λέει στον Guardian.

Ο Γκαρσία, που ως τρομπετίστας παίζει από μουσική για μπάντες χάλκινων πνευστών και αμερικανική τζαζ μέχρι σάλσα, φανκ και καταλανική λαϊκή μουσική, ισχυρίζεται ότι τα αρχαία όστρακα τον οδήγησαν να σκεφτεί πώς και γιατί οι άνθρωποι άρχισαν να παίζουν μουσικά όργανα. Ισως, σημειώνει, η μουσική έκφραση δεν ήταν μόνο ζήτημα αναγκαιότητας και επιβίωσης των αρχαίων, αλλά και τρόπος δημιουργίας δεσμών και έκφρασης συναισθημάτων.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News