Διαβάζουμε ότι οι νεκροί έφτασαν τους 272 και οι αγνοούμενοι ξεπέρασαν τους 400 από το τσουνάμι στη Σουμάτρα. Άλλο ένα περιστατικό λοιπόν φονικού τσουνάμι.

Τι είναι το όμως το τσουνάμι (tsunami) το οποίο μέχρι πριν από έξη χρόνια οι περισσότεροι από μας δεν γνωρίζαμε ούτε καν κατ’όνομα; Λόγω της πολύ συχνής εμφάνισης του φαινομένου αυτού στις ακτές της Ιαπωνίας, οι γιαπωνέζοι υπήρξαν οι πρώτοι μελετητές του, και του έδωσαν το όναμα tsunami.που σημαίνει ‘επικίνδυνο κύμα’ Τόσο στα αγγλικά όσο και στα ελληνικά κατά καιρούς χρησιμοποιείαι ο όρος ‘παλιρροιακό κύμα’ (tidal wave) που είναι όμως τελείως λανθασμένος μια και το τσουνάμι δεν έχει την παραμικρή σχέση με το φαινόμενο της παλίρροιας. Το τσουνάμι είναι ένα θαλάσσιο κύμα που προκαλείται από υποθαλάσσιους σεισμούς ή από μεγάλες κατολισθήσεις στο βυθό της θάλασσας και είναι πολλές φορές καταστροφικό.

Ας δούμε πρώτα πως δημιουργείται. Όταν έχουμε υποθαλάσσιο σεισμό, τμήμα του βυθού υφίσταται απότομη και μόνιμη παραμόρφωση. Αυτό δρά σαν μια από τα κάτω ‘μπουνιά’ στο νερό. Η ‘μπουνιά’ αυτή, ή πιό σωστά η ώθηση, μεταδίδεται κατακόρυφα προς τα πάνω μέσα στο νερό και δημιουργεί στην επιφάνεια της θάλασσας ένα κύμα ας πούμε σαν ένα καρούμπαλο ή μία φακή. Το κύμα αυτό με τη σειρά του αρχίζει να τρέχει, να διαδίδεται δηλαδή, προς όλες τις διευθύνσειες όπως όταν πετάμε μια πέτρα στο νερό. Έτσι γενιέται το τσουνάμι. Επειδή η ενέργεια που εκλύεται από ένα σεισμό είναι σημαντική το τσουνάμι έχει ‘μέσα’ του και αυτό πολύ ενέργεια. Η ενέργεια αυτή είναι τόσο πιό μεγάλη όσο η ένταση του σεισμού, που μετριέται στην κλίμακα ρίχτερ, είναι μεγαλύτερη. Έτσι σε αντίθεση με τα κυκλάκια της πέτρας που πετάμε στη θάλασσα τα οποία γρήγορα χάνουν την ενέργειά τους και σβήνουν, το τσουνάμι έχει τόση ενέργεια μέσα του που μπορεί να κινηθεί αναλλοίωτο για εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα αν ο σεισμός που το προκάλεσε ήταν ισχυρός. Το ύψος του τσουνάμι στην ανοιχτή θάλασσα δεν έιναι τίποτε το σημαντικό, συνήθως 10-30 εκατοστά. γι’αυτό και τα πλοία που βρίσκονται στον ωκεανό δεν το αντιλαμβάνονται. Η ταχύτητα με την οποία τρέχει το τσουνάμι εξαρτάται από το βάθος της θάλασσας και είναι πάντως σημαντική. ‘Ετσι αν η θάλασσα έχει βάθος 100 μέτρα το τσουνάμι τρέχει (διαδίδεται) με 110 χλμ/ώρα, αν το βάθος είναι 1000 μέτρα με 360 χλμ/ώρα και αν είναι 3000 μέτρα τότε τρέχει με 600 χλμ/ώρα !

Μέχρις εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα μικρό κυματάκι που τρέχει πολύ γρήγορα. Κανένα πρόβλημα που λένε… Όμως τα πράγματα αλλάζουν όσο το κύμα αυτό πλησιάζει στην ακτή όπως φαίνεται στο σχήμα . Έτσι το μικρό κύμα που είχαμε στα ανοιχτά γίνεται όλο και μεγαλύτερο όσο πλησιάζουμε στην ακτή ειδικά μάλιστα όταν αυτή είναι ρηχή. Υπάρχει και ένας επιπρόσθετος λόγος που κάνει τα τσουνάμι να είναι καταστροφικά και έχει σχέση με το λεγόμενο λευκό φάσμα τους και το φαινόμενο του συντονισμού. Όμως αυτό ξεφεύγει και θα σταθούμε σε όσα είπαμε μέχρις εδώ.

Οι αναπτυγμένες χώρες ΗΠΑ, Ιαπωνία, Αυστραλία κ.ά. έχουν εγκαταστήσει εδώ και χρόνια συστήματα πρόγνωσης και προειδοποίησης για τα τσουναμι. Βασικά πρόκειται για σεισμογράφους στο βυθό της θάλασσας οι οποίοι στέλνουν τις καταγραφές τους στη στεριά σε ειδικευμένα εργαστήρια, σε πραγματικό χρόνο (real time) και μόλις το σήμα γίνει σημαντικό, τότε αυτόματα τροφοδοτούνται μοντέλα σε υπολογιστές τα οποία στη συνέχεια προσομοιάζουν το τσουνάμι που ενδεχομένως θα δημιουργηθεί, την έντασή του, τις περιοχές που θα πλήξει κλπ. Με βάση αυτά γίνεται η ενημέρωση του πληθυσμού και μπαίνουν σε εφαρμογή τα σχέδια εκκένωσης και διάσωσης (εφ’όσον βέβαια υπάρχουν).

Στο μεγάλο τσουνάμι που έγινε στις 26 Δεκεμβρίου του 2004 και που προκάλεσε το θάνατο 120.000-150.000 ανθρώπων (άντε να κάνεις σωστό απολογισμό σε τέτοιες χώρες) δεν υπήρχε βέβαια τέτοιο σύστημα. Μπήκε εκ των υστέρων. Στον πρόσφατο σεισμό στη Σουμάτρα λένε ότι υπήρχε σύστημα προειδοποίησης το οποίο όμως δεν λειτουργούσε γιατί το είχαν βανδαλίσει ψαράδες…

Κλείνοντας να πώ ότι η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης στα 1600 π.Χ. δημιούργησε ένα πολύ δυνατό τσουνάμι το οποίο σύμφωνα με κάποιες θεωρίες ευθύνεται για την απότομη εξαφάνηση του Μινωικού πολιτισμού στην Κρήτη.

 

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News