Oι μελετητές του Κάφκα φαίνεται πως από καιρό αναγνωρίζουν, ότι η μετά το θάνατό του, η τύχη του έργου του ήταν ευθέως ανάλογη της ατμόσφαιρας που με μαεστρία τους προσέδιδε ο μεγάλος δημιουργός. Ωστόσο ξεπέρασε και τους πιο ευφάνταστους ο τρόπος με τον οποίο ήλθε στο φώς ένα μέρος από το αρχείο του Κάφκα και του φίλου κι εκδότη του Μαξ Μπροντ.

Όπως έγινε προ ετών γνωστό, η έντονη δυσοσμία που ανέδυε το ισόγειο διαμέρισμα στο Τελ Αβίβ, της επί μήνες νεκρής γηραιάς Εστερ Χόφε, από τις πάμπολλες γάτες και σκύλους που συντηρούσε ήταν αυτό που τελικώς οδήγησε τις αρχές στο σπίτι όπου κρυβόταν το πολύτιμο αρχείο. Kατ’ άλλους κληρονόμος και κατ’ άλλους απλός εκτελεστής της διαθήκης του Μπροντ (πέθανε το 1968) η Εστερ Χόφε άφησε τα γραπτά του Κάφκα στις κόρες της Εύα και Ρουθ. Μολονότι οι δύο αδελφές έδειχναν πως θα συνεργάζονταν με τις αρχές, η συνέχεια ήταν διαφορετική. Τα ισραηλινά δικαστήρια καλούνται να κρίνουν, εάν το αρχείο του Κάφκα βρίσκεται νόμιμα στα χέρια των θυγατέρων Χόφε κι όχι στην εθνική βιβλιοθήκη του Ισραήλ που το διεκδικεί.

Στις «Προδομένες διαθήκες» του ο Μ. Κούντερα αναφέρεται στη στενή σχέση Φρ. Κάφκα και Μπρόντ και τη στάση του απέναντι στη τελευταία επιθυμία / παράκληση του φίλου του, να κάψει όλα τα έργα του. Η διαθήκη είχε αποτυπωθεί σε δύο ιδιωτικές, ανεπίδοτες επιστολές, που βρήκε ο Μπρόντ -εκτελεστής της διαθήκης του Κάφκα- μετά το θάνατο του φίλου του το 1924. Ο Μπρόντ δεν υπάκουσε και πολλά από τα έργα του Κάφκα έφθασαν (και διαβάζονται) μέχρι σήμερα. Αντίστοιχη επιθυμία είχε εκδηλώσει για μέρος του έργου του και ο Μάξ Μπρόντ. Ο Κούντερα παραθέτει ένα μικρό απόσπασμα, όπου ο Μπρόντ εξηγεί ότι το 1921 είχε κάνει διαθήκη με την οποία παρακαλούσε τον Κάφκα να καταστρέψει μερικά από τα γραπτά του, να ξανακοιτάξει μερικά άλλα κλπ. Ανάλογη επιλογή από το έργο του έκανε κι ο Κάφκα σε δεύτερη, νεώτερη επιστολή του.

Πολλά χρόνια μετά, το δίλημμα που αντιμετωπίζει ο εκτελεστής της διαθήκης ενός δημιουργού που επιθυμεί την καταστροφή έργου του παραμένει επίκαιρο και βασανιστικό. Το αντιμετώπισε κι ο γιός και μοναδικός κληρονόμος του Βλάντιμιρ Ναμπόκοφ, Ντμίτρι. Οπως έγραψε το Slate, η τελευταία επιθυμία του συγγραφέα ήταν να καταστραφεί το αδημοσίευτο έργο του, που παρέμεινε επί 30 και πλέον χρόνια καλά κλειδωμένο σε θυρίδα ελβετικής τράπεζας. Τελικά, ο Ντμίτρι αποφάσισε να εκδώσει το Νοέμβριο 2009 το μυθιστόρημα «The original of Laura». Υπήρχε, ωστόσο, μια σημαντική διαφορά. Αν ο Μαξ Μπρόντ ταλαιπωρήθηκε μόνος να αποφασίσει, ο υιός Ναμπόκοφ μπορούσε να συμβουλεύεται φόρουμ με τις απόψεις φίλων του έργου του πατέρα του, χωρίς να μπορεί εύκολα να ειπωθεί αν αυτό διευκόλυνε ή όχι τη λήψη της απόφασης.

 

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News