Κάποτε οι γιορτές ήταν συνώνυμες του θορύβου. Με τραπέζια που λύγιζαν κάτω από το βάρος των φαγητών, καρέκλες δανεικές από τον γείτονα, φωνές που μπλέκονταν με τα κάλαντα της τηλεόρασης και συγγενείς που έβλεπες μία φορά τον χρόνο και σου φαινόταν υπεραρκετό. Η μοναξιά στις γιορτές ήταν κάτι που έπρεπε να κρυφτεί. Κάτι σαν κοινωνικό ελάττωμα που η ζωή και η αδυναμία σου, σού φορούσαν κολάρο. Αν έμενες μόνος ανήμερα Χριστούγεννα, κάτι δεν πήγαινε καλά με σένα. Και κάποιος, ένας φίλος ή ένας συγγενής, θα σε καλούσε σπίτι του από λύπηση.

Σήμερα κάτι έχει αλλάξει. Οχι απότομα, όχι θεαματικά, αλλά αθόρυβα, όπως αλλάζουν τα πιο βαθιά πράγματα. Η μοναξιά παραμένει στοιχείο του σύγχρονου κόσμου, ίσως πιο έντονο από ποτέ. Υπάρχουν άνθρωποι ανάμεσά μας που υποφέρουν από αυτήν, που οι γιορτές τούς βαραίνουν γιατί λειτουργούν σαν μεγεθυντικός φακός: φωτίζουν την απουσία του άλλου και κάνουν πιο εκκωφαντική τη σιωπή. Αυτοί οι άνθρωποι θα ήθελαν να είναι κάπου αλλού, με κάποιους άλλους, αλλά δεν είναι. Και αυτό δεν πρέπει να το ρομαντικοποιούμε.

Από την άλλη, όμως, έχει αρχίσει να διαμορφώνεται και μια διαφορετική αφήγηση, πιο ήσυχη και λιγότερο ενοχική. Ολο και περισσότεροι επιλέγουν συνειδητά να περάσουν τις γιορτές μόνοι. Οχι γιατί δεν έχουν επιλογές, αλλά επειδή θέλουν να περιορίσουν τις επαφές και να κάνουν ένα reset. Να περιστραφούν γύρω από τον εαυτό τους και μόνο. Αδικο έχουν;

Η σύγχρονη καθημερινότητα είναι εξαντλητική. Μια συνεχής διαπραγμάτευση με τον χρόνο, την εργασία, τα μηνύματα, τις υποχρεώσεις, τις ειδήσεις που δεν τελειώνουν ποτέ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο οι γιορτές δεν λειτουργούν πια απαραίτητα ως ανάπαυλα. Συχνά μοιάζουν με ακόμα ένα project που σου ζητά να φτιάξεις ατζέντα: ποιον θα δεις, πού θα πας, τι θα μαγειρέψεις, πόσα θα ξοδέψεις. Υπό αυτό το πρίσμα η κοινωνικότητα γίνεται καθήκον και η χαρά, αγγαρεία.

Ισως γι’ αυτό αρχίζει να φεύγει και το ταμπού που προστάζει στις γιορτές να είμαστε πολλοί και να καθόμαστε γύρω από τεράστια τραπέζια που ενώνουν όλο το σόι σε μια σκηνή σουρεαλισμού, εκεί όπου οι γενιές συγκρούονται, τα πολιτικά σχόλια πετάγονται απρόσκλητα και η κούραση τελικά έχει πολλές πιθανότητες να υπερισχύσει της θαλπωρής. Για πολλούς αυτό το μοντέλο δεν είναι πια αυτονόητο ούτε επιθυμητό.

Το να είσαι μόνος μια γιορτινή μέρα δεν ισοδυναμεί πλέον απαραίτητα με αποτυχία. Το να τρως μελομακάρονα ξαπλωμένος στον καναπέ σου, βλέποντας μια ταινία που έχεις ξαναδεί δέκα φορές, με την πιτζάμα σου, δεν είναι πια ένδειξη κοινωνικής ανεπάρκειας. Μπορεί να είναι επιλογή, ίσως και μια μικρή πράξη αυτοπροστασίας.

Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με ευρωπαϊκά δεδομένα των τελευταίων ετών, αυξάνονται σταθερά τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα. Δεν είναι τυχαίο ότι οι νεότερες γενιές μιλούν πιο ανοιχτά για την ανάγκη ορίων, ακόμη και στις οικογενειακές σχέσεις. Η απομόνωση, σε αυτή την εκδοχή της, δεν είναι φυγή από τον κόσμο. Είναι παύση. Ενας τρόπος να αφήσεις τον εαυτό σου να υπάρξει χωρίς παρεμβάσεις στον χώρο του.

Φυσικά, παίζουν ρόλο και πιο πρακτικοί λόγοι, όπως η ακρίβεια, το κόστος μετακίνησης, η δυσκολία να τα βγάλεις πέρα ακόμα και σε παραδοσιακές συνθήκες. Πώς να οργανώσεις γιορτινά τραπέζια όταν το κόστος τους υπολογίζεται, σύμφωνα με έρευνα του ΙΝΚΑ, σε 46,71 ευρώ ανά άτομο; Για μια τετραμελή οικογένεια το ποσό αυτό μεταφράζεται σε 186,85 ευρώ και είναι κουατά 16-20% αυξημένο από πέρυσι.

Οταν το να πας στο χωριό μοιάζει οικονομικό άλμα και το τραπέζι μετατρέπεται σε άγχος, η μοναχικότητα αποκτά και πρακτική διάσταση. Αλλά ίσως αυτή η ανάγκη να μείνουμε λίγο μόνοι να προϋπήρχε, απλώς τώρα βρίσκει χώρο να ειπωθεί και δικαιολογία να υπάρξει, επιτέλους, χωρίς να φέρει την ταμπέλα του ελαττωματικού πάνω της.

Λέμε για τις γιορτές ότι έχουν γίνει λιγότερο φορτισμένες συναισθηματικά. Ισχύει, κανείς δεν έχει σήμερα χρόνο να αισθανθεί μελαγχολία ή χαρά στις γιορτές, τρέχει κι εκεί να προλάβει. Αν κάτι, όμως, θα μπορούσαμε να προσθέσουμε στην εξίσωση των γιορτών, είναι ότι έχουν γίνει και πιο πολυφωνικές. Χωρούν πια και τη σιωπή, χωρούν και τη μοναξιά ως επιλογή, όχι ως στίγμα. Χωρούν εκείνους που θέλουν να μοιραστούν, αλλά και εκείνους που θέλουν απλώς να σταματήσουν για λίγο. Να κλείσουν τον θόρυβο και να μείνουν με τον εαυτό τους.

Ισως, τελικά, αυτό να είναι το πιο σύγχρονο χριστουγεννιάτικο δώρο: η άδεια να είσαι όπως αντέχεις και όπως γουστάρεις. Θέλεις να μείνεις μόνος; Θα μείνεις και δεν θα δώσεις εξήγηση σε κανέναν.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News