Ολοι ξέρουμε τι γνώμη έχει το ΚΚΕ για τους Αμερικανούς. Είναι «φονιάδες των λαών», όπως διαδηλώνουν κάθε τρεις και λίγο τα μέλη και οι οπαδοί του. Κάποια στιγμή, μάλιστα, το 1999, ο διάσημος κουκουές Κώστας Καζάκος, ως πρόεδρος λαϊκού δικαστηρίου,  καταδίκασε τον αμερικανό πρόεδρο Μπιλ Κλίντον για τους βομβαρδισμούς στη Σερβία (παραβλέποντας την εθνοκάθαρση της Σερβίας του Μιλόσεβιτς κατά των Μουσουλμάνων της Βοσνίας στη Σρεμπρένιτσα, και ότι αν δεν επενέβαινε η διεθνής κοινότητα τα ίδια θα συνέβαιναν και στο Κόσοβο).

Η στάση του ΚΚΕ, αντανακλαστικά, προέρχεται από τα εμφυλιακά χρόνια. Η βοήθεια των Αμερικανών ήταν πολύτιμη για την εξουδετέρωση από τον Εθνικό Στρατό της κομμουνιστικής ανταρσίας, ιδίως στον Γράμμο, κατά την τελευταία πράξη του εμφύλιου δράματος. Επιπλέον της προσωπικής εμπλοκής του κόμματος, όμως, ο αντανακλαστικός αντιαμερικανισμός οφειλόταν και στο ότι «το κόμμα του λαού» είχε διαλέξει στρατόπεδο τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου: ήταν το κομμουνιστικό στρατόπεδο, το σοβιετικό μπλοκ, απέναντι στην Αμερική και, ευρύτερα, απέναντι στη δημοκρατική Δύση. Οι Αμερικανοί κατηγορούνταν για ιμπεριαλισμό και ήταν καταδικασμένοι στη συνείδηση «του λαού» – μια καταδίκη χωρίς δίκη. Τη στάση αυτή στήριξε και το λεγόμενο ειρηνιστικό κίνημα, που στην ουσία ήταν μεταμφιεσμένη η συμπάθεια των κομμουνιστών στη Σοβιετική Ενωση σε έναν ανώτερο σκοπό, την ειρήνη.

Οταν, όμως, το 1968, το ΚΚΕ διασπάστηκε, η κομμουνιστική ανανέωση που προέκυψε, παρότι έβλεπε κριτικά τα καθεστώτα της σφαίρας επιρροής της ΕΣΣΔ, κυρίως λόγω των καταγγελιών για αυταρχισμό, δεν άλλαξε το αντιαμερικανικό δόγμα. Τα επόμενα χρόνια, το ΚΚΕ εσωτερικού διακήρυσσε «ούτε ΝΑΤΟ ούτε Βαρσοβία». Το σύνθημα αυτό, μολονότι διαφοροποιούσε τους «ανανεωτές» από τους «δογματικούς», επέμενε στην ανάγνωση της Αμερικής ως ιμπεριαλιστικής δύναμης.

Η αντιαμαερικανική ανάγνωση ήταν κοινή σε όλες τις δυνάμεις της Αριστεράς και του αριστερισμού στα χρόνια της χούντας και, βέβαια, κατά και μετά τη Μεταπολίτευση. Την ανάγνωση αυτή υιοθέτησε ασμένως το ΠΑΣΟΚ, ανταγωνιζόμενο το ΚΚΕ σε επαναστατική ορολογία. Μεταξύ άλλων, και η δικτατορία αποδόθηκε στον αμερικανικό δάκτυλο, όπως άλλωστε και η εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο.

Για όλους αυτούς τους λόγους, κάθε χρόνο, στη γιορτή του Πολυτεχνείου, στην τακτική πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία, τα αντιαμερικανικά συνθήματα ήταν κοινά για όλες τις δυνάμεις που πορεύονταν. Ενδομύχως, μάλιστα, τη θέση που απηχούσαν αυτά τα συνθήματα άρχισαν να υιοθετούν, άρρητα και χωρίς ανάγκη τεκμηρίωσης, και πολλοί στην ελληνική Δεξιά, με πρώτους τους ακροδεξιούς, που και αυτοί απέδιδαν στις ΗΠΑ τις θεωρίες συνωμοσίας που κατά καιρούς διακινούσαν.

Η στάση αυτή δεν περιλάμβανε μόνο τη στρατηγική στάση των ΗΠΑ στις στρατιωτικές και πολιτικές συγκρούσεις. Η δράση των Αμερικανών θεωρούνταν υστερόβουλη ακόμα και όταν συνέβαλλαν στην αντιμετώπιση των μεταπολεμικών προβλημάτων στην Ευρώπη, με το σχέδιο Μάρσαλ. H ανάγνωση των ΗΠΑ ως ιμπεριαλιστικής δύναμης, μάλιστα, επεκτάθηκε και στον πολιτιστικό τους ρόλο. Πολλοί διανοούμενοι, ακόμα και αριστεροί, μπήκαν στο στόχαστρο όταν μαθεύτηκε ότι έλαβαν επιχορηγήσεις του Ιδρύματος Φορντ. Αποκλήθηκαν θύματα του αμερικανικού πολιτιστικού ιμπεριαλισμού και σύντομα ο όρος αυτός επεκτάθηκε σε ό,τι αμερικανικό στο πεδίο της κουλτούρας.

Πολιτιστικός ιμπεριαλισμός ήταν ό,τι ερχόταν από την Αμερική, πρωτίστως όμως οι ταινίες του Χόλιγουντ, οι τηλεοπτικές σειρές, ακόμα και τα κόμικς. Η κομματική φοβέρα είχε στόχο κυρίως την αποτροπή της σχέσης όσο το δυνατόν περισσότερων, όχι μόνο με την αμερικανική κουλτούρα, αλλά κυρίως με την αμερικανική μυθολογία, που ήταν γοητευτική και η λάμψη της παρέσυρε πιο πειστικά απ’ ό,τι η τελεολογία της αταξικής κοινωνίας, του επί Γης παραδείσου που πουλούσαν οι κομμουνιστές – οι οποίοι, από μια στιγμή και μετά, ήταν πολύ δύσκολο να κρύβουν τον χαρακτήρα των καθεστώτων τα οποία λάτρευαν και ήθελαν να μιμηθούν.

Η επανάσταση της επικοινωνίας, σε συνδυασμό με την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ, θα περίμενε κανείς ότι θα συνέτριβαν τον αντιαμερικανισμό. Τον έπληξαν, αλλά όχι καίρια. Ο αντιαμερικανισμός δεν περιθωριοποιήθηκε ποτέ. Η νέα ριζοσπαστική Αριστερά, που σε έναν βαθμό στηρίχτηκε στους μηχανισμούς του παλαιού ΚΚΕ Εσωτερικού, δεν άλλαξε την ανάγνωσή της. Μάλιστα, την ενίσχυσαν τα κινήματα κατά της παγκοσμιοποίησης, οι οποία ερμηνεύτηκε ως προϊόν της παγκόσμιας αμερικανικής κυριαρχίας.

Βεβαίως, το ΚΚΕ, προσφάτως αναθεώρησε τη θέση του, ότι για τη δικτατορία φταίνε οι Αμερικανοί. Το «Δοκίμιο Ιστορίας» του κόμματος (τόμος Γ2), που κυκλοφόρησε το 2024, ανατρέπει τις έως τώρα θεωρήσεις για την εμπλοκή του αμερικανο-νατοϊκού παράγοντα στην εκτροπή του 1967. Παρ’ όλα αυτά, οι συμβολισμοί και η ρητορική των στελεχών, των μελών και των οπαδών του ΚΚΕ δεν άλλαξαν. Οι Αμερικανοί παραμένουν «φονιάδες των λαών» και η αμερικανική πρεσβεία είναι ο αγαπημένος τόπος στον οποίο καταλήγουν οι διαδηλώσεις τους. Ακόμα και τη βραδιά του Φεβρουαρίου 2022, που εισέβαλε η Ρωσία του Πούτιν στην Ουκρανία, το ΚΚΕ κατάφερε να διοργανώσει πορεία από τη ρωσική στην αμερικανική πρεσβεία. Ο αντανακλαστικός αντιαμερικανισμός παραμένει αμετακίνητος. Ωστόσο…

Ωστόσο, τη χρονιά που διανύουμε υπάρχει μια ρωγμή στον αριστερό και στον ακροδεξιό αντιαμερικανισμό. Την έχει προκαλέσει ο λαϊκιστής πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και, μέσω της ρωσοφιλίας του, σχετίζεται με την Ουκρανία. Οι οπαδοί του «ρωσικού κόμματος» στην Ελλάδα, οι ακροδεξιοί του Βελόπουλου ή του Νατσιού αλλά και πολλοί οπαδοί και μέλη της βαθιάς ΝΔ, όπως και οι οπαδοί του «σοβιετικού κόμματος», βρίσκουν στη ρωσοφιλία του Τραμπ ένα κίνητρο για να απομακρυνθούν από τη μεγαλύτερη ιδεολογική τους βεβαιότητα. Οι οπαδοί του «ξανθού γένους», μαζί με τους οπαδούς των σοβιέτ, σε μια μοναδική σύμπνοια, έχουν το έναυσμα για την πρώτη ουσιαστική μετατόπισή τους ως προς την έχθρα και την αντιπαλότητα στην Αμερική. Κάτι ευρύτερο: η έστω και συναισθηματική προσέγγιση στις ΗΠΑ του Τραμπ δεν αλλάζει τον αντιδυτικό, εντέλει δηλαδή τον αντιδημοκρατικό προσανατολισμό τους.

Πλέον, η Αμερική του Τραμπ μοιάζει γοητευτική για τους θέσει αντιαμερικανούς της Μεταπολίτευσης – και αυτό είναι μια ουσιαστική αλλαγή. Και ο αντιδυτικισμός μπορεί πια να διχοτομηθεί και, για πρώτη φορά στην Ιστορία, μπορεί να κατευθυνθεί αποκλειστικά κατά της Ευρώπης – η δημοκρατία της οποίας, η μακρά ειρηνική περίοδος των κρατών της και των λαών της, το επίπεδο ζωής τους, η κουλτούρα ανοχής και οι ελευθερίες τους έχουν μπει για τα καλά στο στόχαστρο αυταρχικών ιδεολογιών και των οπαδών τους.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News