Τα νησιά Γκαλάπαγκος αποτελούν έναν από τους πιο πολύτιμους φυσικούς θησαυρούς του πλανήτη, αλλά ο αυξανόμενος τουρισμός δοκιμάζει τα όρια της αντοχής τους. Η ανάγκη για προστασία, βιώσιμη ανάπτυξη και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών γίνεται πλέον επιτακτική, προκειμένου το αρχιπέλαγος να διατηρήσει τον μοναδικό χαρακτήρα του.

Τα Γκαλάπαγκος, ένα σύμπλεγμα άνω των δώδεκα νησιών που αναδύθηκαν από τον Ειρηνικό πριν από εκατομμύρια χρόνια, απλώνονται 1.000 χιλιόμετρα δυτικά των ακτών του Εκουαδόρ, στη Νότια Αμερική. Από το 1959, το 97% της έκτασής τους έχει χαρακτηριστεί εθνικό πάρκο, ώστε να προστατευτεί η μοναδική πανίδα και χλωρίδα τους.

Ωστόσο, η αίσθηση αυτού του μοναδικού καταφυγίου εξασθενεί, όπως γράφει ο Economist. Το 2024, οι επισκέπτες έφτασαν τους 279.300, αριθμός δεκαπλάσιος των μονίμων κατοίκων και έξι φορές μεγαλύτερος από ό,τι το 1993. Στα μεγαλύτερα νησιά, όπου σημειώνεται η πλειονότητα των αφίξεων,  υπερτουρισμός είναι πλέον ορατός παντού. Σκουπίδια στα μονοπάτια και οσμές από λύματα αλλοιώνουν την εικόνα του ονειρικού τόπου που βοήθησε τον Κάρολο Δαρβίνο να τεκμηριώσει τη Θεωρία της Εξέλιξης.

Απέναντι σε αυτή την επιβάρυνση, η κυβέρνηση του Εκουαδόρ, στο οποίο ανήκει διοικητικά το αρχιπέλαγος, αποφάσισε να προβεί σε αλλαγές. Τα τέλη εισόδου, που δεν είχαν αναπροσαρμοστεί από το 1998, αυξήθηκαν: για τους ντόπιους, από 6 σε 30 δολάρια και για τους ξένους, από 100 σε 200. Μια χρέωση αντίστοιχη με τα μεγάλα πάρκα ψυχαγωγίας στις ΗΠΑ είναι απολύτως δίκαιη, υποστηρίζει στον Economist ο πρώην πρόεδρος της χώρας, Γκιγιέρμο Λάσο.

Ομως, έναν χρόνο αργότερα, ο απολογισμός δείχνει ότι η αύξηση δεν αποθάρρυνε τους ταξιδιώτες· το πρώτο εξάμηνο του 2025 καταγράφηκαν 2.803 περισσότεροι τουρίστες σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα της προηγούμενης χρονιάς. Αυτό δεν φαίνεται να δυσαρεστεί την κυβέρνηση, η οποία ενδιαφέρεται μεν για την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά εξίσου και για την ενίσχυση των εσόδων της χώρας.

Πράγματι, το 2024 τα έσοδα του πάρκου έφτασαν σε επίπεδο-ρεκόρ, 22,1 εκατ. δολάρια, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 23% σε σχέση με το 2023, ενώ για το 2025 αναμένεται να φτάσουν τα 39,6 εκατ. Η UNESCO χαιρέτισε την αύξηση των τελών ως «αποτελεσματική». Ωστόσο, επικριτές του μέτρου υποστηρίζουν ότι τα χρήματα δεν αξιοποιούνται και σπανίως ωφελούν τις τοπικές κοινότητες.

Οι κάτοικοι, παρ’ όλα αυτά, δεν επιθυμούν τη μείωση του τουρισμού· επιθυμούν όμως έναν τουρισμό διαφορετικών όρων. Πάνω από το 80% των κατοίκων εξαρτάται οικονομικά από αυτόν, σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος ζωής είναι κατά περίπου 80% υψηλότερο από την ηπειρωτική χώρα. Ομως, η τουριστική ανάπτυξη δεν έχει μεταφραστεί σε ουσιαστικές βελτιώσεις. «Θέλω απλώς να φτιάξω τους δρόμους και να εξασφαλίσω νερό, τίποτε το υπερβολικό», λέει στον Economist ο δήμαρχος του Σαν Κριστόμπαλ, Ρολάντο Καΐσα.

Παράλληλα, οι κάτοικοι θέλουν να αποφύγουν την υπερανάπτυξη που αλλοίωσε άλλοτε εξωτικούς προορισμούς όπως το Κανκούν και η Χαβάη. Γι’ αυτό, αρκετοί στρέφονται σε εναλλακτικές μορφές τουρισμού: πεζοπορίες σε ηφαιστειακές διαδρομές ή αγροτουρισμό στις ορεινές, λιγότερο γνωστές περιοχές.

Υπάρχει περιθώριο αισιοδοξίας, σημειώνει ο Economist. Το 2007, η UNESCO συμπεριέλαβε τα Γκαλάπαγκος στον κατάλογο των απειλούμενων νησιών, επικαλούμενη τα χωροκατακτητικά είδη, την παράνομη αλιεία και την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη. Η κυβέρνηση αντέδρασε περιορίζοντας τον αριθμό των επισκεπτών, αυστηροποιώντας τους ελέγχους των φορτίων και απαιτώντας άδειες για τουριστικές κατασκευές.

Το 2010 τα νησιά αφαιρέθηκαν από τον κατάλογο, γεγονός που σημαίνει ότι τα μέτρα απέδωσαν. Ο Ματέο Εστρέλα, υπουργός Τουρισμού του Ισημερινού, πιστεύει ότι τα τρέχοντα προβλήματα είναι σοβαρά, αλλά διαχειρίσιμα: «Δεν νομίζω ότι θα επανέλθουν τα νησιά στην κατάσταση της απειλής», λέει.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News