Την Πέμπτη το βράδυ παρακολούθησα, στο Μέγαρο Μουσικής, ένα ρεσιτάλ εκκλησιαστικού οργάνου με σολίστ την Ελληνίδα Ουρανία Γκάσιου. Πέρα από την πραγματικά εξαιρετική σολίστα, η οποία κάνει καριέρα στο Λονδίνο (και η οποία, είναι-δεν είναι, τριάντα ετών), και το πραγματικά απίστευτο εκκλησιαστικό όργανο του Μεγάρου Μουσικής (το δεύτερο μεγαλύτερο στον κόσμο, με πάνω από έξι χιλιάδες αυλούς-σωλήνες), θέλω σήμερα να σταθώ στην ίδια τη μουσική για εκκλησιαστικό όργανο του Γ.Σ. Μπαχ. Μου άρεσε τόσο πολύ αυτό που άκουσα, που ομολογώ πως διερωτήθηκα μήπως είμαι  "ολίγον ούφο". Με άλλα λόγια, μήπως -με τα χρόνια που έχω στην πλάτη μου- έχω γίνει ολίγον, έως πολύ, "ντεμοντέ";

Θα επιχειρήσω να αποδείξω πως όχι. Ας αρχίσω από το εκκλησιαστικό όργανο που είναι το μουσικό όργανο με τη μεγαλύτερη χρωματική παλέτα. Το γεγονός πως είναι σταθερό στο χώρο (μη μετακινούμενο) μιας εκκλησίας (σε αντίθεση με όλα τα άλλα, πιάνο, βιολί, κ.λπ.) επέτρεψε στους κατασκευαστές του να το εμπλουτίσουν με όλο και περισσότερους αυλούς, δηλαδή με μία γκάμα από νότες, από τις πιο υψηλές μέχρι τις πιο απίστευτα χαμηλές, όλα αυτά στο ίδιο μουσικό όργανο. Έτσι, το εκκλησιαστικό όργανο αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση για όσους συνθέτες (τόλμησαν) να γράψουν μουσική γι’ αυτό. Με κορυφαίο, βέβαια, τον Γ.Σ. Μπαχ.

Μα, θα μου πείτε, τι δουλειά έχουμε εμείς σήμερα με μουσική που γράφτηκε πριν από τριακόσια χρόνια και που έχει εκκλησιαστικό περιεχόμενο; Η απάντηση είναι απλή: Ο μεγάλος μουσικός, όπως και ο μεγάλος ζωγράφος, ο μεγάλος γλύπτης κ.λπ., κάνουν έργα που ξεπερνούν κατά πολύ τα πιθανά στενά όρια της συγκεκριμένης παραγγελίας που τους οδήγησε να τα πραγματοποιήσουν. Μην ξεχνάμε ότι όλοι αυτοί οι δημιουργοί έπρεπε και να ζήσουν κι αυτό γινόταν μέσα από τις παραγγελίες χορηγών ή τη θέση που κατείχαν όπως π.χ. ο Μπαχ, που κατείχε κατά καιρούς θέσεις Kapellmeister (δηλαδή, υπεύθυνου για τη δημιουργία μουσικής σε εκκλησίες διαφόρων πόλεων) και είχε πάνω από είκοσι στόματα παιδιών να ταΐσει! Τη στιγμή όμως που δημιουργούν η παραγγελία και ο βιοπορισμός, από αιτία γίνεται αφορμή, κι αυτό που κυριαρχεί είναι η τέχνη τους και η δημιουργία. Και κυριαρχεί διαχρονικά γιατί συλλαμβάνουν με το έργο τους μια "στιγμή" αιωνιότητας. Με αυτή την έννοια, οι μεγάλοι δημιουργοί είναι πάντα σύγχρονοι και τα έργα τους μας μιλούν και μας εκφράζουν.

Να επανέλθω, όμως, στον Μπαχ και σε κάποια παραδείγματα από τα έργα του για εκκλησιαστικό όργανο. Και πρώτα απ’ όλα σε κάτι πολύ γνωστό, πολύπλοκο και μεγαλοπρεπές. Στη συνέχεια, σε αυτό που είναι τελείως διαφορετικό, λιγότερο γνωστό, στο οποίο όμως θέλω να σταθώ για λίγο. Αντίθετα με το πρώτο, εδώ οι τόνοι δεν είναι πομπώδεις, αλλά "χαμηλοί". Το βασικό χαρακτηριστικό είναι ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται συνεχώς και σταθερά στο πίσω μέρος και το οποίο εξελίσσεται πολύ αργά, δημιουργώντας, με την επανάληψη, ένα αίσθημα έκστασης (trans). Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το κομμάτι αυτό είναι το πρώτο, ιστορικά, κομμάτι του είδους της μουσικής που σήμερα ονομάζουμε «μινιμαλιστική» μουσική και της οποίας ο μεγαλύτερος σύγχρονος εκπρόσωπος είναι ο Αμερικανός Phillip Glass, γνωστός από πολλές ταινίες και όχι μόνο (εδώ και εδώ). Να, λοιπόν, που τα άκρα τέμνονται.

Και να που ο Μπαχ είναι σύγχρονος και ροκάρει, ναι, ροκάρει!

Υ.Γ.: Ουρανία Γκάσιου, χωρίς να σε ξέρω, σου εύχομαι καλή συνέχεια και πάντα τέτοια…

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News