Σε προηγούμενο σημείωμά μου εξήγησα γιατί χαρακτήρισα δημοσία λανθασμένες τις προσομοιώσεις του κ. Βαρουφάκη (ΓΒ εφεξής) σχετικά με την εκκρηκτικότητα του ελληνικού χρέους που παρουσίασε εδώ. Ο ΓΒ παρουσίασε λεπτομέρειες για το «μοντέλο» προσομοίωσης που χρησιμοποιεί εδώ. Στο σημείωμα αυτό υποστηρίζω ότι, το μοντέλο που παρουσιάσθηκε έχει ένα βασικό λάθος, το οποίο εξηγεί τόσο την «εξαφάνιση» των εσόδων από τις ιδιωτικοποιήσεις, όσο και τον εκρηκτικό ρυθμό αύξησης του χρέους.

Η βάση της προσομοίωσης
Ο ΓΒ περιγράφει τα βήματα που ακολουθούνται στις προσομοιώσεις του ως εξής:
1. Κρατικές δαπάνες: …
2. Κανονικά φορολογικά έσοδα: …
3. Ιδιωτικοποιήσεις: Λάβαμε ως δεδομένο το σενάριο σύμφωνα με το οποίο τα επί πλέον έσοδα του δημοσίου από ιδιωτικοποιήσεις θα έχουν ως εξής: €15 δις το 2011, €15 δις το 2012, €8 δις το 2013, €8 δις το 2014 και €3 δις το 2015.
4. Αποπληρωμές ανά έτος = Τοκοχρεολύσια προς παλαιούς δανειστές + προς ΕΕ-ΔΝΤ
5. Ορίζουμε ως Έλλειμμα το άθροισμα των δημοσίων δαπανών + τον νέο δανεισμό που απαιτείται για να κλείσει ο προϋπολογισμός μείον τα φορολογικά έσοδα
6. Αν τώρα Έλλειμμα  + Aποπληρωμές – Εισροές (από ΕΕ-ΔΝΤ)  > 0, τότε χρειαζόμαστε νέο δανεισμό ίσον με αυτό το άθροισμα. Το ποσό αυτό "σπάει" σε κάθε επόμενη χρονιά για επτά χρόνια (η διάρκεια του δανείου που μας προσφέρεται τώρα από την ΕΕ) έτσι ώστε, για κάθε μία από τις χρονιές αυτές, ο νέος δανεισμός ισούται μόνο με το επιτόκιο (6%) του συνολικού ποσού. Την 7η χρονιά προστίθεται και το συνολικό ποσό στο "παλαιό χρέος" εκείνης της χρονιάς.
7. Τέλος, το δημόσιο χρέος του έτους t ισούται με το χρέος του έτους t-1 συν το έλλειμμα της χρονιάς t-1.

Για την άνεση του αναγνώστη, από το υπολογιστικό σχήμα ΓΒ έχω αφαιρέσει λεπτομέρειες και σχόλια που αφορούν το εφικτό διαφόρων πολιτικών, ώστε να επικεντρωθούμε στην ουσία και έχω αριθμήσει τα βήματα. Ας τα συζητήσουμε:

• Πρώτη παρατήρηση, την οποία είχα κάνει και στο προηγούμενο σημείωμά μου και δεν σχολιάσθηκε. Σχετικά με το σημείο 3. Ιδιωτικοποιήσεις: η εκποίηση περιουσίας 50 δισ € για επαναγορά χρέους, πέραν της ελαφρύνσεως στους τόκους μειώνει κατά το ισόποσο το χρέος. Δηλαδή κατά 22% του ΑΕΠ (βάση 2010). Σύμφωνα με το υποτεθέν (από τον ΓΒ) σενάριο ιδιωτικοποιήσεων, το χρέος του 2014 θα έπρεπε να είναι, συγκριτικά με το βασικό σενάριο χωρίς ιδιωτικοποιήσεις, μειωμένο κατά 22% του ΑΕΠ του 2010 από την επαναγορά χρέους, πλέον τους τόκους που θα εξοικονομηθούν κατά την τριετία 2012-2014. Αντ’ αυτού, η προσομοίωσή του δείχνει για το 2014 μείωση ελάχιστων ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το βασικό σενάριο. Τα 50 δισ € πού πήγαν;

• Αναλύω το σημείο 4, Αποπληρωμές, σε: [Τόκοι προς παλαιούς δανειστές  + τόκοι προς ΕΕ-ΔΝΤ] + [Χρεολύσια παλαιών δανείων + χρεολύσια δανείων ΕΕ-ΔΝΤ], εν συντομία Τόκοι + Χρεολύσια. Η κάλυψη των αποπληρωμών επιβαρύνει το χρέος μόνον κατά τους τόκους. Η αποπληρωμή χρεολυσίου με νέο δάνειο μειώνει το χρέος κατά το ισόποσο.

• Δεδομένου ότι οι τόκοι συμπεριλαμβάνονται στις αποπληρωμές του σημείου 4, ο ορισμός του ελλείμματος στο σημείο 5 αφορά αυτό που αναφέρεται ως «πρωτογενές έλλειμμα».

• Αναλύω το σημείο 6 σε [Έλλειμμα – Εισροές (από ΕΕ-ΔΝΤ) για κάλυψη ελλείμματος] + [Τόκοι – Εισροές (από ΕΕ-ΔΝΤ) για κάλυψη τόκων] + [Χρεολύσια – Εισροές (από ΕΕ-ΔΝΤ) για κάλυψη χρεολυσίων]. Οι όροι στην τελευταία αγκύλη αθροίζουν σε μηδέν. Παραδείγματα: (α) αν πάρουμε την 5η δόση 12 δισ € και εξωφληθεί το ομόλογο του Αυγούστου 6.5 δισ €, ναι μεν οι οφειλές προς ΕΕ-ΔΝΤ αυξάνονται κατά 12 δισ €, το χρέος όμως αυξάνεται κατά 5.5 δισ € (που θα πάει σε ελλείμματα ή τόκους), γιατί κάποιο παλιό δάνειο φεύγει από τη μέση, (β) τα 110 δισ € του Μνημονίου, επειδή θα έβγαζαν από τη μέση παλιά δάνεια 65 δισ €, θα επεβάρυναν το χρέος μόνο κατά τα ελλείμματα 45 δισ € της τριετίας 2010-2013.

Δηλαδή, το σημείο 6 του υπολογιστικού σχήματος του ΓΒ, υπολογίζει τις «ταμειακές ανάγκες» χωρίς να συνεκτιμά τη μείωση του χρέους από τη εξώφληση χρεολυσίων.

Εάν ο δανεισμός είναι απρόσκοπτος, η αποπληρωμή χρεολυσίων δεν επιβαρύνει το χρέος. Θυμίζω ότι το απρόσκοπτο του δανεισμού είναι βασική υπόθεση στην ανάλυση ΓΒ. Η συνέχιση του δανεισμού (με αναχρηματοδότηση χρέους) επιβαρύνει το χρέος μόνον με τη συσσώρευση τόκων. Τα χρεολύσια είναι πρόβλημα χρηματικών ροών και δυνατότητας αναχρηματοδότησης. Η αδυναμία αναχρηματοδότησης οδήγησε στο Μνημόνιο τον Μάιο 2010 και μπορεί να οδηγήσει σε «πιστωτικό επεισόδιο» τον Αύγουστο αν δεν καταβληθεί η περίφημη πια 5η δόση.

Η υπόθεση απρόσκοπτου δανεισμού με τα ίδια επιτόκια οδήγησε στην παρατήρησή μου στο προηγούμενο σημείωμα (την οποία εδώ παραλλάσσω λίγο με τα χρεολύσια): «δεδομένου ότι η εξώφληση χρεολυσίων δεν αυξάνει το χρέος, τα 60 δισ € πρόσθετου χρέους που προβλέπει η προσομοίωση, ή εξυπηρετούν πρόσθετο δανεισμό 1 τρισ €, ο οποίος κάπου αλλού πρέπει να εμφανισθεί, ή εξυπηρετούν το χρέος με επιτόκιο της τάξεως του 20%». [Είχα υποθέσει μέσο επιτόκιο 4.6%, αντί του 6% του ΓΒ, για να αναφερθώ σε 1.3 τρισ €] Η παρατήρησή μου αυτή, όπως και η σχετική με την «εξαφάνιση» των 50 δισ € των ιδιωτικοποιήσεων, έμεινε αναπάντητη. Η «διπλοχρέωση» του σημείου 6 απαντά σε αμφότερες τις παρατηρήσεις.

Εμμένω στην άποψή μου ότι οι προσομοιώσεις Βαρουφάκη είναι λανθασμένες. Ο μηχανισμός που αποτυπώνεται στα βήματα που παρέθεσε και συγκεκριμένα, η συμπερίληψη των αναχρηματοδοτούμενων χρεολυσίων στο χρέος που μεταφέρεται από χρόνο σε χρόνο είναι λάθος. Το συγκεκριμένο σημείο είχα επισημάνει και στη δημόσια συζήτηση. Εάν κάθε τι που μειώνει το χρέος (επαναγορά μέσω ιδιωτικοποιήσεων, εξώφληση χρεολυσίων) δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν, προφανής κατάληξη είναι η έκρηξη του χρέους.

Το δια ταύτα

Η βαρετή για πολλούς συζήτηση για την ορθότητα προβλέψεων, δεν είναι άνευ σημασίας. Σε καμιά περίπτωση δεν ισχυρίζομαι ότι το ελληνικό χρέος είναι διαχειρίσιμο με τις πολιτικές που εφαρμόζονται – έχω δείξει το ατελέσφορο των πολιτικών εδώ. Ούτε βέβαια ισχυρίζομαι ότι τα λάθη προσομοίωσης ακυρώνουν κατ’ ανάγκην τη συλλογιστική και επιχειρηματολογία της θέσης που υποστηρίζεται. Επιδιώκω τη σύγκλιση στην κατανόηση της πραγματικότητας ώστε να είναι δυνατή και η σύγκλιση σε πολιτικές – ή η συγγνωστή απόκλιση, οπότε ανοίγει άλλο κεφάλαιο.

Το πρόβλημα είναι ότι οι ποσοτικές προβλέψεις εκρηκτικής εκρηκτικότητας και ματαιότητας κάθε προσπάθειας σωτηρίας πέραν της συνολικής ευρωπαϊκής λύσης μπορεί να λειτουργούν ως άλλοθι για την παραίτηση από (α) την ανάγκη εξεύρεσης πολιτικών διαχείρισης της κρίσης άλλων από τις τρέχουσες και (β) την πιεστική ανάγκη για ευρείες μεταρρυθμίσεις σε όλους τους τομείς της οικονομίας και της κοινωνίας. Μεταρρυθμίσεις οι οποίες είναι απαραίτητες για την επόμενη μέρα και για τον ΓΒ. Τέλος, προτρέπουν σε αδιαφορία ή τουλάχιστον υποτίμηση των άμεσων και υπαρκτών κινδύνων από τις ενδιάμεσες λύσεις στις οποίες καταλήγουν εν τω μεταξύ οι δυσκίνητες και καθόλου αποφασιστικές διεργασίες στο πλαίσιο της Ευρωζώνης.

Υστερόγραφα
1. Όταν έγραφα για άλλες προσομοιώσεις, δεν περιοριζόμουν σ’ αυτές του ΥΠΟΙΚ, όπως άλλωστε ανέφερα ρητά. Όλες βέβαια καταλήγουν σε μη βιώσιμο ελληνικό χρέος υπό τις τρέχουσες πολιτικές. Καμιά όμως δεν προβλέπει την εκρηκτικότητα των προσομοιώσεων του ΓΒ, κάνοντας χώρο για διάφορες λύσεις.
2. Απέφυγα επιμελώς να αναφερθώ σε αξιολογικά σχόλια του ΓΒ σχετικά με τις εφαρμοζόμενες πολιτικές (σενάριο επιστημονικής φαντασίας, υπερ-αισιόδοξα δεδομένα, έσοδα και μερισματική απόδοση εισηγμένων εταιρειών, κλπ). Στόχος της προσομοίωσης είναι να ελέγξει εάν οι πολιτικές είναι δυνατόν να οδηγήσουν σε κάποιο διαχειρίσιμο αποτέλεσμα. Σε δεύτερο χρόνο προσδιορίζει κανείς τους όρους υπό τους οποίους ακόμη και ένα σενάριο επιστημονικής φαντασίας μπορεί να πραγματοποιηθεί και σε ποιά έκταση ή να επαναξιολογήσει/αναθεωρήσει τις πολιτικές.
3. Εάν η συζήτηση μπορεί να έχει συνέχεια, τα υποδείγματα προσομοιώσεων μπορούν να σταλούν εδώ. Ζητώ συγγνώμη για το μέρος της ευθύνης που μου αναλογεί στη μη αποκατάσταση επικοινωνίας.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News