Το προσφυγικό άσυλο, όπως το γνωρίζουμε σήμερα, είναι προϊόν του Ψυχρού Πολέμου. Η Σύμβαση της Γενεύης του 1951 δημιουργήθηκε για να προστατεύσει τους πρόσφυγες του σταλινισμού στην Ευρώπη και, από το 1967, επεκτάθηκε παγκοσμίως.  Η Σύμβαση του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων έχει επικυρωθεί από 145 κράτη και ορίζει ποιος είναι πρόσφυγας, τα δικαιώματά του και τις νομικές υποχρεώσεις των κρατών.

Βασική αρχή της είναι η μη-επαναπροώθηση (non-refoulement) σύμφωνα με την οποία ο πρόσφυγας δεν πρέπει να επιστρέφεται σε χώρα όπου απειλείται η ζωή ή η ελευθερία του. Η αρχή της μη-επαναπροώθησης αποτελεί πλέον κανόνα του εθιμικού διεθνούς δικαίου. Η Yπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες λειτουργεί ως «θεματοφύλακας» της Σύμβασης του 1951 και του Πρωτοκόλλου του 1967, το οποίο αφαίρεσε τους γεωγραφικούς και χρονικούς περιορισμούς που έθετε η Σύμβαση.

Ο Economist υποστηρίζει ότι σήμερα το σύστημα αυτό έχει παραμορφωθεί. Καθώς οι πόλεμοι πολλαπλασιάζονται, οι μετακινήσεις γίνονται ευκολότερες και οι ανισότητες παραμένουν τεράστιες, η διαδικασία ασύλου έχει μετατραπεί σε μια «πίσω πόρτα» οικονομικής μετανάστευσης. Οι άνθρωποι πλέον δεν περνούν λαθραία τα σύνορα· παρουσιάζονται οργανωμένα, καταθέτουν αίτηση ασύλου και, μέχρι να εκδικαστεί –συνήθως σε κάποια χρόνια– ζουν και εργάζονται, νόμιμα ή όχι, στις χώρες προορισμού, γράφει η έγκυρη βρτανική επιθεώρηση.

Και παρατηρεί τα εξής:

♦ Οι περισσότερες χώρες έχουν υπογράψει τη Σύμβαση του 1951. Ωστόσο, όλο και λιγότερες χώρες την τηρούν. Η Κίνα δέχεται λιγότερους πρόσφυγες από ό,τι το μικροσκοπικό Λεσότο και στέλνει τους Βορειοκορεάτες πίσω στην πατρίδα τους, όπου τους περιμένουν τα γκουλάγκ. Στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει καταργήσει το δικαίωμα ασύλου στην Αμερική για σχεδόν όλους, εκτός από τους λευκούς Νοτιοαφρικανούς, και σχεδιάζει να δαπανήσει περισσότερα για την απέλαση των παράνομων μεταναστών από ό,τι άλλες χώρες δαπανούν για την Αμυνα. Οι στάσεις των δυτικών κρατών σκληραίνουν. Στην Ευρώπη, οι απόψεις των σοσιαλδημοκρατών και των δεξιών λαϊκιστών συγκλίνουν.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Δανία της προόδου και της κοινωνικής συνοχής, η κεντροαριστερή κυβέρνηση χτίζει τούβλο – τούβλο μια «ακροδεξιού τύπου» μεταναστευτική πολιτική. Ετσι, κρατά «χαμηλά» την Ακροδεξιά αλλά «ψηλά» τα κοινωνικά στερεότυπα. Θα γίνει άραγε η σκληρή ρητορική κατά των μεταναστών η επόμενη «δανέζικη συνταγή» που θα υιοθετήσει η Ευρώπη;

⇒ Διαβάστε: Κοίτα τι κάνουν οι σοσιαλιστές στη Δανία

Υπό τον εύγλωττο τίτλο “Scrap the asylum system – and build something better” (Απορρίψτε το σύστημα ασύλου και δημιουργήστε κάτι καλύτερο), το βρετανικό περιοδικό καλεί τις πλούσιες χώρες να κάνουν κάτι τολμηρό: να διαχωρίσουν αυστηρά το δικαίωμα στο άσυλο από τη νόμιμη οικονομική μετανάστευση. Οχι από αναλγησία, αλλά από ανάγκη: το υπάρχον σύστημα ούτε προστατεύει αποτελεσματικά τους αληθινά διωκόμενους, ούτε ικανοποιεί τη δημοκρατική απαίτηση ελέγχου των συνόρων.

O Εconomist σημειώνει ότι περίπου 123 εκατομμύρια άνθρωποι είναι σήμερα εκτοπισμένοι παγκοσμίως, τριπλάσιοι σε σχέση με το 2010. Ομως μόλις 2,7 εκατομμύρια αιτήσεις ασύλου έγιναν δεκτές στις χώρες του ΟΟΣΑ το 2023 –μια σταγόνα στον ωκεανό. Κι όμως, αυτή η σταγόνα αρκεί για να πολώσει ολόκληρες κοινωνίες. Η ακροδεξιά ανεβαίνει με κεντρικό αίτημα την αποτροπή της εισόδου των μεταναστών και των προσφύγων. Οι φιλελεύθεροι πολιτικοί σιωπούν ή παλινωδούν και το πρόβλημα, γράφει το βρετανικό περιοδικό, δεν είναι ότι οι πρόσφυγες είναι ανεπιθύμητοι. Είναι ότι το σύστημα επιλογής τους είναι ασυνάρτητο, αργό και επιρρεπές απέναντι στην κατάχρηση.

Ο πυρήνας της πρότασης που διατυπώνει η βρετανική επιθεώρηση είναι απλός: όσοι εκτοπίζονται θα πρέπει να βρίσκουν καταφύγιο στην πλησιέστερη ασφαλή χώρα ή περιφερειακό μπλοκ χωρών. Σύμφωνα με τον Economist, αυτό γίνεται ήδη με τους Ουκρανούς στην Ευρώπη, τους Σύρους στην Τουρκία, τους Σουδανούς στο Τσαντ. Οι περιφερειακές λύσεις είναι πιο βιώσιμες και λιγότερες δαπανηρές, συνεχίζει το περιοδικό, σημειώνοντας ότι στο Τσαντ, ο ΟΗΕ ξοδεύει κάτω από 1 δολάριο την ημέρα ανά πρόσφυγα.

Οι πλούσιες χώρες, συνεχίζει ο Economist, πρέπει ουσιαστικά να χρηματοδοτήσουν τους διεθνείς οργανισμούς και τις χώρες φιλοξενίας. Και να ενθαρρύνουν την αυτονομία των προσφύγων με πρόσβαση στην εργασία. Αλλά να σταματήσουν να ενθαρρύνουν έμμεσα την «μετανάστευση μέσω ασύλου» που ανταμείβει τους πιο δυνατούς, υγιείς και πλουσιότερους, αντί για τους πλέον ευάλωτους.

«Οι μετανάστες που μεταναστεύουν από μια ασφαλή χώρα σε μια πλουσιότερη δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για άσυλο. Οσοι φτάνουν πρέπει να αποστέλλονται σε τρίτη χώρα για τη διαδικασία» προτείνει το βρετανικό περιοδικό. Και προσθέτει ότι «εάν οι κυβερνήσεις θέλουν να φιλοξενήσουν πρόσφυγες από μακρινά μέρη, μπορούν να τους επιλέξουν στην “πηγή”, εκεί όπου ο ΟΗΕ τους καταχωρεί καθώς φεύγουν από τις εμπόλεμες ζώνες».

«Ορισμένα δικαστήρια θα υποστηρίξουν ότι αυτό παραβιάζει την αρχή της μη επαναπροώθησης. Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει εάν η τρίτη χώρα είναι ασφαλής» επιμένει το περιοδικό και φέρνει τα εξής παραδείγματα:

— Η Τζιόρτζια Μελόνι, η πρωθυπουργός της Ιταλίας, θέλει να στείλει τους αιτούντες άσυλο στην Αλβανία, η οποία πληροί τις προϋποθέσεις, για να εξεταστούν εκεί οι υποθέσεις τους.

— Το Νότιο Σουδάν, εκεί όπου ο Τραμπ θέλει να στείλει τους παράνομους μετανάστες, δεν πληροί αντίθετα τις προϋποθέσεις.

Ωστόσο μπορούν να γίνουν συμφωνίες για να εξασφαλιστεί η συνεργασία των κυβερνήσεων τρίτων χωρών, ειδικά αν οι πλούσιες χώρες ενεργήσουν από κοινού, όπως αρχίζει να κάνει η ΕΕ.

Το σκεπτικό του Economist είναι ότι μόλις γίνει σαφές ότι η άφιξη σε μια χώρα χωρίς πρόσκληση δεν προσφέρει κανένα πλεονέκτημα, ο αριθμός των ατόμων που θα το επιχειρούν θα μειωθεί δραματικά. Αυτό θα αποκαταστήσει την τάξη στα σύνορα και θα δημιουργήσει πολιτικό χώρο για μια πιο ήρεμη συζήτηση σχετικά με τη μετανάστευση εργατικού δυναμικού. Οι πλούσιες χώρες θα επωφεληθούν από περισσότερους ξένους επιστήμονες. Πολλοί θέλουν επίσης νέους εργάτες για να δουλεύουν σε αγροκτήματα και σε οίκους ευγηρίας, όπως προτείνει η Μελόνι. Μια ομαλή εισροή ταλέντου θα ευνοήσει τόσο τις χώρες υποδοχής όσο και τους ίδιους τους μετανάστες.

Η αντιμετώπιση του συσσωρευμένου προβλήματος των προηγούμενων παράτυπων αφίξεων θα εξακολουθεί να είναι δύσκολη. «Η πολιτική μαζικών απελάσεων του Τραμπ είναι σκληρή όσο και δαπανηρή. Είναι πολύ καλύτερο να αφήσουμε όσους έχουν ριζώσει να μείνουν, ενώ παράλληλα θα ασφαλίζουμε τα σύνορα και θα αλλάζουμε τα κίνητρα για (να αποθαρρύνουμε) τις μελλοντικές αφίξεις. Αν οι φιλελεύθεροι δεν δημιουργήσουν ένα καλύτερο σύστημα, οι λαϊκιστές θα δημιουργήσουν ένα χειρότερο» τονίζει το βρετανικό περιοδικό.

Εν κατακλείδι, το βασικό ερώτημα κατά τον Economist δεν είναι το αν πρέπει να βοηθάμε αλλά το πώς.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News