Εικοσιένας νεκροί και ενενηνταεπτά τραυματίες την Πρωτοχρονιά από επίθεση ισλαμιστών κατά τη διάρκεια λειτουργίας σε Κοπτική εκκλησία της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο. Υπεύθυνοι για την επίθεση θεωρούνται αιγύπτιοι ισλαμιστές, παρακλάδι της Αλ-Κάιντα. Απειλές για παρόμοιες επιθέσεις έχουν γίνει για πενήντα κοπτικές εκκλησίες στην Αίγυπτο αλλά και σε άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Βρετανία. Οι ορθόδοξοι χριστιανοί Κόπτες αποτελούν το πέντε με δέκα τοις εκατό του πληθυσμού της Αιγύπτου και διώκονται αιώνες τώρα με αποτέλεσμα τη συνεχή αριθμητική τους συρρίκνωση. Πολλοί εξισλαμίζονται για να γλυτώσουν από τους διωγμούς, τις διακρίσεις σε βάρους τους, τους αποκλεισμούς από το δημόσιο κ.ά.

Ποιοί είναι όμως οι Κόπτες και τι σχέση έχουν με εμάς; Οι Κόπτες είναι αιγύπτιοι χριστιανοί και απετέλεσαν μία από τις πρώτες πληθυσμιακές ομάδες που ασπάστηκαν το χριστιανισμό στη Μέση Ανατολή. Η ονομασία τους προέρχεται από παράφραση της ελληνικής ονομασίας Αίγυπτος από τους Άραβες σε Qubt ή Qibt και τελικά Copt. Ήδη από το 60 μ.Χ. υπάρχει η Κοπτική εκκλησία στην Αίγυπτο.

Oι Κόπτες είχαν ενσωματώσει αρκετές από τις παραδόσεις της αρχαίας αιγυπτιακής θρησκείας, αλλά και στοιχεία της αρχαίας ελληνικής παράδοσης και γραμματείας, μιας και η Αίγυπτος είχε κατακτηθεί το 332 π.Χ. από τον Μέγα Αλέξανδρο και είχε έρθει σε επαφή με τις σχετικές διδασκαλίες. Η μετάβαση των Κοπτών στο Χριστιανισμό διευκολύνθηκε από το γεγονός ότι η πίστη σε μια μετά θάνατο ζωή, κεντρικό σημείο της χριστιανικής διδασκαλίας, υπήρξε και βασική πίστη της αρχαίας αιγυπτιακής θρησκείας. Παράλληλα, υπήρχαν και αρκετές άλλες ομοιότητες μεταξύ των δύο θρησκειών, όπως για παράδειγμα η πίστη των αρχαίων Αιγυπτίων στη διττή -θεού και ανθρώπου- φύση του Όσιρη, στο γεγονός της ανάστασης του, καθώς και στην ιερή τριάδα των θεών Όσιρη, Ίσιδας και Ώρου. Έτσι, οι Κόπτες ασπάστηκαν με ευκολία τη νέα τότε θρησκεία, παρότι αυτή εξακολούθησε να τελεί υπό απαγόρευση μέχρι και το 313 μ.Χ., χρονολογία κατά την οποία ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος επέβαλε με νόμο την ανεξιθρησκία σε ολόκληρη την επικράτεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Γύρω στον τρίτο μ.Χ. αιώνα, οι κόπτες ασπάζονται το μονοφυσιτισμό δηλαδή την κυριαρχία της θεϊκής φύσης πάνω στην ανθρώπινη φύση του Χριστού. Στη Δ’ οικουμενική σύνοδο στη Χαλκηδόνα (451), οι Κόπτες ανακηρύχθηκαν αιρετικοί. Τον έβδομο αιώνα όταν οι άραβες μουσουλμάνοι κατακτούν όλη τη Μέση Ανατολή και τη Β. Αφρική, συναντούν χριστιανικούς πληθυσμούς από τη Συρία μέχρι την Αίγυπτο. Πολλοί εξισλαμίζονται υποκύπτοντας στον κατακτητή. Στην Αίγυπτο μεγάλο μέρος του πληθυσμού αποφεύγει τους Άραβες και αποτραβιέται στα νότια της χώρας (τη λεγόμενη Άνω Αίγυπτο). Μέχρι πρόσφατα υπήρχαν χωριά αμιγώς χριστιανικά στις περιοχές αυτές.

Οι Κόπτες αν και μιλούν και γράφουν αραβικά μετά από τόσους αιώνες, εντούτοις η θρησκευτική τους λατρεία γίνεται ακόμα και σήμερα στα ελληνικά (κάπως παραφρασμένα), οι δε ψαλμωδίες τους είναι καθαρά βυζαντινές (και υπέροχες).

Αυτά ως προς τα καθαρά ιστορικά στοιχεία. Να προσθέσω μόνο ότι χριστιανούς ορθόδοξους συναντά σήμερα κανείς σε όλη τη μέση Ανατολή, Συρία, Λίβανο, Παλαιστίνη αλλά και στην Αιθιοπία.

Για όλους αυτούς τους πληθυσμούς η Ελλάδα και ειδικότερα οι έλληνες είναι ιδιαίτερα αγαπητοί. Θα έλεγα ότι τους έλληνες τους λατρεύουν. Όποιος έχει ταξιδέψει στις χώρες αυτές ξέρει ότι η λέξη younan (έλληνας) είναι συνώνυμο του καλού και αγαπητού φίλου. Πέρα από τον προφανή δεσμό με την ορθοδοξία υπάρχει και ένας άλλος βασικός λόγος που εξηγεί αυτή τη στάση. Από τη Βυζαντινή εποχή αλλά και κυρίως τους δύο τελευταίους αιώνες έλληνες της διασποράς βρισκόντουσαν σε σημαντικούς αριθμούς σε όλη τη Μέση Ανατολή. Η διαφορά με τους άλλους ξένους και κυρίως με τους άγγλους και γάλλους, είναι ότι οι έλληνες δεν υπήρξαν ποτέ κατακτητές και δεν φέρθηκαν ποτέ με υπεροψία. Στην Αίγυπτο παραδείγματος χάριν υπήρχαν βέβαια εύποροι έμποροι αλλά υπήρχαν και απλοί έλληνες εργάτες και τεχνίτες οι οποίοι ζούσαν δίπλα και μαζί με τους αιγύπτιους. Μιλούσαν αραβικά, τα παιδιά τους παίζαν με τα γειτονόπουλά τους κλπ. Όταν οι έλληνες εγκατέλειψαν την Αίγυπτο στη δεκαετία του ’60 (ήσαν τότε κοντά στις 300.000, σήμερα είναι 1.500) πολλοί ήσαν οι αιγύπτιοι που έκλαιγαν για το χωρισμό αυτόν.

Αυτήν την υπεραξία της αγάπης προς το ελληνικό στοιχείο και την ορθόδοξη θρησκεία, η Ελλάδα δεν μπόρεσε όχι μόνο να την αξιοποιήσει αλλά ούτε καλά καλά να τη συντηρήσει. Η Ελλάδα, μοναδικός κληρονόμος του Βυζαντίου στη περιοχή, τόσο λόγω γλώσσας όσο και θρησκείας είναι μια πολύ μικρή χώρα για να μπορέσει διατηρήσει την πνευματική της επιρροή στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Ή μήπως δεν είναι (μόνο) έτσι; Μήπως υπήρξε και αδιαφορία και ανικανότητα από τις ελληνικές κυβερνήσεις; Πιστεύω πως σίγουρα ναι. Έχοντας γεννηθεί στην Αίγυπτο αλλά και έχοντας ταξιδέψει πολλές φορές σε όλη τη Μέση Ανατολή βλέπω με μεγάλη λύπη και πόνο τους διωγμούς και το μίσος που εγκαθίσταται αλλά και την απώλεια αυτής της πνευματικής μας κληρονομιάς στην περιοχή.

Τέλος ιστορίας ή μήπως τέλος της Ιστορίας;

Υ.Γ. Στη δίπτυχη εικόνα προσέξτε τα χαρακτηριστικά αιγυπτιακά αμυγδαλωτά μάτια. Στο Βυζαντινό Μουσείο υπήρχαν (τώρα φυλάσσονται στα υπόγεια λόγω έλλειψης χώρου) πολλές κοπτικές εικόνες, αλλά και εικόνες με το Χριστό μαύρο (από την Αιθιοπία) ή ασιάτη (από την Κίνα).

 

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News