Η αναποτελεσματικότητα της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, με τη «χαρτούρα» κυριολεκτικά να πνίγει τους πολίτες είναι θρυλική, ξεκαθαρίζει σε άρθρο του ο  Economist, παραθέτοντας παραδείγματα από περιπτώσεις που το αποδεικνύουν. Υπάρχει, όμως, μία εξαίρεση που δεν είναι άλλη από την Ελλάδα, η οποία όχι μόνο κατόρθωσε να ψηφιοποιήσει τον δημόσιο τομέα, αλλά πλέον παραδίδει και μαθήματα σε ισχυρότερους εταίρους της όπως η Γερμανία.

Οπως τονίζεται στο άρθρο, κατά την περίοδο της πανδημίας, οι γερμανικές υγειονομικές αρχές απαιτούσαν από τα κέντρα στα οποία γίνονταν τεστ να εκτυπώνουν και να στέλνουν με φαξ τα αποτελέσματα, μόνο και μόνο για να τα πληκτρολογούν ξανά σε υπολογιστή.

Πολλοί Ισπανοί εγκαταλείπουν εντελώς τον λαβύρινθο των εντύπων, προσλαμβάνοντας έναν gestor, ένα είδος επαγγελματία «δαμαστή» της γραφειοκρατίας. Οι κυβερνήσεις θέλουν κυρίως να περάσουν στο διαδίκτυο, και το μεταπανδημικό ταμείο ανάκαμψης της Ευρωπαϊκής Ενωσης στόχευε εν μέρει να τις βοηθήσει σε αυτό. Αλλά οι κακές συνήθειες δύσκολα εγκαταλείπονται.

Ωστόσο, ο χρόνος τους τελειώνει. «Αν οι πολιτικοί δεν ψηφιοποιήσουν τώρα τη δημόσια διοίκηση, δεν θα μπορούν να εφαρμόσουν πολιτική στο μέλλον», προειδοποιεί μέσω Economist η Αν Κάθριν Ρίντελ, στέλεχος της NExT, μιας ομάδας υπεράσπισης της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Οι ουραγοί δυσκολεύονται να μάθουν από χώρες που έχουν προχωρήσει τόσο πολύ ώστε να μην είναι πλέον συγκρίσιμες. Στην Εσθονία, οι “digicrats” έχουν ξεμείνει από πράγματα προς ψηφιοποίηση· τα ζευγάρια μπορούν πλέον να πάρουν διαζύγιο διαδικτυακά — μεταρρύθμιση που θα προκαλούσε καρδιακό επεισόδιο σε αρκετούς δικηγόρους διαζυγίων σε άλλες χώρες.

Ευτυχώς, όμως, κατά τον Economist, υπάρχει η Ελλάδα που μπορεί να δώσει μαθήματα σε όποιον ενδιαφέρεται. Η χώρα υπήρξε για δεκαετίες συνώνυμη με μια καφκική γραφειοκρατία. Ομως, μεταξύ 2018 και 2024 η βαθμολογία της σε πολλές μετρήσεις ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών ανέβηκε από τις χειρότερες στην Ευρώπη σε περίπου μέσο επίπεδο. Στις 24 Νοεμβρίου, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, ο ελληνας υπουργός Οικονομικών και πρώην αρχιτέκτονας του ψηφιακού μετασχηματισμού της χώρας, επισκέφθηκε τον Κάρστεν Βίλντμπεργκερ, ο οποίος ως γερμανός υπουργός Ψηφιακής Πολιτικής έχει αναλάβει τον άθλο της απεξάρτησης της χώρας από το φαξ. Με την επιστροφή του στην Αθήνα, ο κ. Πιερρακάκης συναντήθηκε με τον Μπόρις Ρέιν, πρωθυπουργό του γερμανικού κρατιδίου της Εσσης, που είχε επισκεφθεί την Ελλάδα για συμβουλές αναφορικά με την ψηφιοποίηση.

Τα μαθήματα στους Γερμανούς

Οι Γερμανοί θα αποκόμιζαν τρία βασικά διδάγματα, τονίζει η βρετανική επιθεώρηση. Το πρώτο είναι ότι η κυβέρνηση πρέπει να έχει στρατηγική για ανασχεδιασμό των ίδιων των διαδικασιών της ώστε να αξιοποιήσει την ψηφιοποίηση. Δεν έχει νόημα η εστίαση αποκλειστικά στην τεχνολογία. «Ενα συνηθισμένο λάθος είναι να βάζεις παρωχημένες διαδικασίες σε συστήματα πληροφορικής. Ουσιαστικά ψηφιοποιείς το χάος», λέει ο Διομήδης Σπινέλλης, πρώην κυβερνητικός αξιωματούχος και σήμερα καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ο εμβληματικός γερμανικός νόμος του 2017 για την ψηφιακή πρόσβαση εστίασε πολύ λίγο σε ό,τι συμβαίνει πίσω από την οθόνη.

Το δεύτερο μάθημα είναι να ξεπεραστούν οι διοικητικές και περιφερειακές «υπερσυγκεντρωμένες» δομές. Κάθε υπουργείο ή επαρχία έχει τις δικές του διαδικασίες, τα δικά του συστήματα και την περηφάνειά του. Οταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανέλαβε πρωθυπουργός το 2019, έδωσε πολύ ισχυρή εντολή στον υπουργό του για την ψηφιακή πολιτική. «Πολλοί άνθρωποι κοιμήθηκαν το βράδυ μετά τις εκλογές και ξύπνησαν ως υπάλληλοι του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης», λέει στον Economist ο κ. Πιερρακάκης, ο οποίος μπορούσε να μεταφέρει ολόκληρα τμήματα πληροφορικής από άλλα υπουργεία υπό τον έλεγχό του. Ετσι, όχι μόνο η στρατηγική αλλά και η υλοποίηση του ψηφιακού μετασχηματισμού της Ελλάδας βρέθηκαν στα χέρια του.

Το τρίτο μάθημα είναι να αξιοποιηθούν οι διαδικασίες ως προς το επείγον των αλλαγών και να μην επιχειρηθεί να βρεθεί λύση για τα πάντα από την αρχή. Ο στόχος της Γερμανίας να ψηφιοποιήσει όλες τις υπηρεσίες έδωσε ίση προτεραιότητα στη συνήθη διαδικασία δήλωσης νέας διεύθυνσης και στη διαδικασία χορήγησης άδειας λειτουργίας… πυρηνικού εργοστασίου. Οταν το Βερολίνο προσπάθησε να μετατρέψει το σύστημα αρχειοθέτησής του από χαρτί σε ψηφιακή μορφή, δημιούργησε έναν ψηφιακό φάκελο με πάνω από 1.000 χαρακτηριστικά, προκαλώντας επανειλημμένες καθυστερήσεις. «Βρείτε τα σημεία που υπάρχουν οι μεγαλύτερες δυσκολίες και δουλέψτε πάνω σε αυτά», υποστηρίζει ο κ. Σπινέλλης. Οι ψηφιακές εταιρείες χρησιμοποιούν ευέλικτες διαδικασίες: κάνουν μικρά βήματα, αξιολογούν και προσαρμόζονται. Αλλά αυτό δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο συνήθως λειτουργούν οι κυβερνήσεις.

Αν η Αθήνα είναι πολύ μακριά για να πάρετε μαθήματα τότε δοκιμάστε το Βερολίνο, συμπληρώνει ο Economist. Αν ήταν χώρα, θα μπορούσε κάποτε να κατατάσσεται ακόμη χαμηλότερα από την Ελλάδα. Η νέα επικεφαλής ψηφιακής πολιτικής του είναι η Μαρτίνα Κλέμεντ, μια νομικός από τη Βαυαρία. Εφαρμόζει ορισμένα από τα ίδια βήματα που έκανε η Ελλάδα, με αξιοσημείωτη επιτυχία. Πράγματα που κάποτε ήταν εξοργιστικά — όπως το να βρεις ραντεβού για να δηλώσεις νέα διεύθυνση μετά από μετακόμιση — είναι πλέον ψηφιακά και εύκολα. Περισσότερες από 400 υπηρεσίες είναι διαθέσιμες διαδικτυακά, με τις πιο συχνές να έχουν ψηφιοποιηθεί πρώτες. Πολλοί Βερολινέζοι εκπλήσσονται τόσο που υπάρχουν ψηφιακές υπηρεσίες, ώστε δεν τις χρησιμοποιούν. «Πρέπει τώρα να κάνουμε καμπάνιες, για να τους ενθαρρύνουμε», λέει η Κλέμεντ.

Η καθυστερημένη Ευρώπη πρέπει να το δει αυτό ως κάλεσμα για δράση. Αν μπορεί να ψηφιοποιηθεί το Βερολίνο, μπορεί οποιοσδήποτε, αποφαίνεται ο Economist .

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News