Τα Χριστούγεννα, μαζί με το Πάσχα. είναι αναμφίβολα οι δύο σημαντικότερες γιορτές της Χριστιανοσύνης. Θέλω να σταθώ, σήμερα, σε κάτι που βρίσκω πολύ ενδιαφέρον και συγκεκριμένα στο πως οι διάφοροι λαοί στα πλαίσια της ίδιας θρησκείας αντιμετωπίζουν το εορτολόγιο της θρησκείας τους, πως με άλλα λόγια, η αντιμετώπιση αυτή σχετίζεται με την ιστορία, τον χαρακτήρα και την ιδιοσυγκρασία των πιστών κάθε περιοχής.

Η θρησκεία είναι σίγουρα ένα πανανθρώπινο φαινόμενο σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης και εκτείνεται από τους προϊστορικούς μέχρι τους σημερινούς χρόνους. Διάφοροι πολιτισμοί, στις διάφορες γωνίες του πλανήτη, δημιούργησαν διάφορες, και πολύ διαφορετικές μεταξύ τους, θρησκείες. Κοινό υπόβαθρο όλων αυτών, το υπαρξιακό άγχος, και η προσπάθεια ένταξης σε ένα σύστημα ιδεών και αρχών που να δίνει απαντήσεις στα βασικά και βασανιστικά ερωτήματα που θέτει ο άνθρωπος για το νόημα της ζωής του, με δεδομένο τον βέβαιο (τρομακτικό και ανεξήγητο γι’ αυτόν) θάνατό του. Έτσι ενώ η ανάγκη ύπαρξης θρησκείας και πίστης είναι ουσιαστικά πανανθρώπινη, η θρησκεία δεν είναι μία και μοναδική, αλλά πολλές στους διάφορους τόπους και χρόνους. Με άλλα λόγια η θρησκεία είναι ιστορικό δημιούργημα του ανθρώπου, όπως δημιούργημα του ανθρώπου είναι και ο θεός (και όχι δημιούργημα του θεού ο άνθρωπος). Δες εδώ την πολύ σύντομη αλλά οξυδερκή αναφορά στα θέματα αυτά από τον Ίρβιν Γιάλομ.

Όπως όμως οι θρησκείες διαφοροποιούνται η μία από την άλλη,  έχοντας τις ρίζες τους στις κοινωνίες που τις δημιούργησαν, έτσι και στα πλαίσια της ίδιας θρησκείας έχουμε διαφοροποιήσεις από γεωγραφικό χώρο σε γεωγραφικό χώρο, ανάλογα με την ιστορική και πολιτισμική ιδιοσυγκρασία των λαών και των κοινωνιών κάθε περιοχής. Ας πάρουμε για παράδειγμα τις γιορτές των Χριστουγέννων και της Ανάστασης. Και οι δύο  είναι κορυφαίες στιγμές στα πλαίσια της χριστιανικής θρησκείας. Και όμως η βαρύτητα και η σημασία τους διαφοροποιείται έντονα ανάλογα με το αν μιλάμε για την Δύση όπου κυριαρχεί ο Καθολικισμός και ο Προτεσταντισμός, και την Ανατολή όπου κυριαρχεί η Ορθοδοξία. Στην πρώτη περίπτωση τα Χριστούγεννα είναι κατά πολύ σημαντικότερα, ενώ στη δεύτερη κυριαρχούν το Θείο Πάθος και η Ανάσταση. Στη Δύση το χαρμόσυνο γεγονός της γέννησης του θείου βρέφους, με όλη την τρυφερότητα και ελπίδα που φέρνει μαζί του, μέσα στην καρδιά του βαρύ χειμώνα που βιώνουν οι περιοχές αυτές, αποτελεί κυρίαρχο γεγονός για τους χριστιανούς των περιοχών αυτών, τόσο στο επίπεδο των κοινωνιών όσο και στο επίπεδο των επίσημων δογμάτων. Πολλά τα τραγούδια και η μουσική η αφιερωμένη στο γεγονός αυτό. Από απλά τραγούδια και κάλαντα, μέχρι μνημειώδη έργα μεγάλων συνθετών όπως το Ορατόριο των Χριστουγέννων και οι Χριστουγεννιάτικες Καντάτες του Μπάχ, και όχι μόνο. (Είχα κάποτε ακούσει στο ραδιόφωνο του Τρίτου το εξής ωραίο που είχε πει κάποιος μεγάλος στοχαστής: «Δεν πιστεύω πως υπάρχει Θεός, αν όμως υπάρχει, τότε σίγουρα ακούει Μπάχ!) Κάτι αντίστοιχο δεν υπάρχει στην παράδοση της Ορθόδοξης εκκλησίας. Υπάρχουν βέβαια χριστουγεννιάτικοι ύμνοι, όπως η υπέροχη ωδή του Κανόνα των Χριστουγέννων και άλλοι, όμως το υμνολόγιο της ελληνορθόδοξης εκκλησίας για τα Χριστούγεννα, είναι πολύ φτωχό σε σχέση με εκείνο της εβδομάδας των Παθών και της Ανάστασης. Σε ότι αφορά τον δυτικής έμπνευσης γιορτινό περίγυρο, με τα έλκυθρα και τους τάρανδους με τους ροδοκόκκινους, χοντρούς και γελαστούς αη-βασίληδες, τα στολισμένα χλιδάτα έλατα με τα κρεμασμένα λαμπιόνια, είναι όλα αυτά τόσο ξένα προς εμάς…

Αντίθετα, το Πάσχα, με την συγκλονιστική θεατρικότητα του Θείου Πάθους, την τραγικότητα και την τελική κάθαρση που προσφέρει η Ανάσταση, φαίνεται πως ταιριάζει πολύ περισσότερο στην ψυχοσύνθεση των Ελλήνων αλλά και των άλλων ορθόδοξων που υπάρχουν διάσπαρτοι σε όλη την Μέση Ανατολή. Ο αιώνιος κύκλος του θανάτου της φύσης και της αναγέννησής της, που παραπέμπει στην αρχαία λατρεία του Διόνυσου αλλά και η αρχαία ελληνική τραγωδία, μοναδική σε τούτη τη γωνιά της γης, έχουν φαίνεται  αφήσει έντονα τα ίχνη τους στην ψυχοσύνθεση και την ιδιοσυγκρασία μας, και ας έχουν περάσει τόσοι και τόσοι αιώνες.

Σε εμάς  λοιπόν προεξέχει η δύναμη του τραγικού, στους δυτικούς η γλύκα του τρυφερού. Υποψιάζομαι πως σε όλα αυτά μεγάλο ρόλο παίζει το κλίμα, καυτός ήλιος,  ξεραΐλα, και σκληρό τοπίο εδώ, χιόνι, πράσινα λιβάδια και νερά που κυλούν ήρεμα εκεί, αλλά αυτό είναι άλλη, μεγάλη ιστορία. Ίσως άλλη φορά…

Μέχρι τότε, καλές γιορτές και χρόνια πολλά σας εύχομαι!

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News