Αν δώσεις σε έναν ελέφαντα ένα μήλο, θα θελήσει κι άλλο. Αλλά πώς επικοινωνεί την επιθυμία του; Μετά από σειρά μελετών στη Ζιμπάμπουε, ερευνητές αναφέρουν ότι τα ζώα είναι ικανά να κάνουν πολύ σκόπιμες «χειρονομίες» για να εκφράσουν τις επιθυμίες τους.

Η τελική μελέτη των επιστημόνων δημοσιεύθηκε την Τετάρτη στο περιοδικό Royal Society Open Science.

Σύμφωνα με τους New York Times, κατά τη μελέτη της εξέλιξης της γλώσσας και άλλων μορφών επικοινωνίας, οι ερευνητές ενδιαφέρονται εδώ και πολύ καιρό για το αν τα ζώα χρησιμοποιούν χειρονομίες. Αυτό συμβαίνει επειδή οι χειρονομίες μπορούν να αποκαλύψουν σε ποιο βαθμό τα άτομα έχουν επίγνωση της προσοχής και της εσωτερικής κατάστασης των άλλων. Η μελέτη των χειρονομιών μπορεί να βοηθήσει να αποκαλυφθεί το πώς και πότε, στο γενεαλογικό δέντρο της ζωής, εξελίχθηκε η σύνθετη επικοινωνία.

Πολλές μελέτες σχετικά με τις χειρονομίες επικεντρώνονται στα πρωτεύοντα θηλαστικά. Αλλά οι ελέφαντες είναι ειδική κατηγορία για αυτή την έρευνα, επειδή ζουν σε ομάδες και έχουν περίπλοκη κοινωνική ζωή.

Η Βέστα Ελουτέρι, ερευνήτρια στο πανεπιστήμιο της Βιέννης και κύρια συγγραφέας της μελέτης, εξηγεί στους New York Times πώς κάποιος εκπέμπει μη λεκτικό σήμα σε κάποιον του για να του δώσει ένα μπουκάλι νερό. Πρώτα ελέγχει αν υπάρχει οπτική επαφή, μετά δείχνει το μπουκάλι περιμένοντας αντίδραση. «Αν δεν υπάρξει αντίδραση, επιμένει, δείχνοντας το μπουκάλι – και μόλις το πιάσει, σταματά τις χειρονομίες», λέει.

Ολα αυτά τα διαδοχικά βήματα είναι χαρακτηριστικά της σκόπιμης χρήσης χειρονομιών για την παρακίνηση του άλλου να ενεργήσει. Για να μελετήσουν τις αντίστοιχες αντιδράσεις των ελεφάντων, οι ερευνητές στάθηκαν μπροστά τους με δύο δίσκους. Ο ένας ήταν άδειος, ενώ ο άλλος είχε έξι μήλα – μια αγαπημένη λιχουδιά των μεγαλόσωμων θηλαστικών.

Χωρίς την παρουσία των ερευνητών, οι ελέφαντες δεν έκαναν καμία κίνηση. Το ίδιο είχε συμβεί σε αντίστοιχη μελέτη πιθήκων σε καθεστώς αιχμαλωσίας. Με τους ερευνητές παρόντες, όμως, τα ζώα άρχισαν να κινούνται προς προς το μέρος τους. Ενας από τους ελέφαντες, ο Μόκα, κούνησε την προβοσκίδα του προς τα μήλα.

Οι ερευνητές συνέχισαν τα πειράματα με διάφορες παραλλαγές. Κάποιες φορές έδιναν στους ελέφαντες τρία μήλα, αφήνοντας τα άλλα τρία πάνω στο δίσκο. Τότε ο Μόκα και η παρέα του συνέχισαν να στέλνουν σήματα κουνώντας τις προβοσκίδες τους. Συνολικά, οι ερευνητές εντόπισαν 38 είδη «χειρονομιών» που χρησιμοποιούσαν οι ελέφαντες για αυτό το είδος σηματοδότησης.

Ο Ρίτσαρντ Μπερν, μελετητής της εξελικτικής νόησης στο πανεπιστήμιο Σεντ Αντιους του Εδιμβούργου, απαντώντας σε ερώτημα των New York Times σχολίασε τα αποτελέσματα της μελέτης ως εξής: «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ελέφαντες χρησιμοποιούσαν τις “χειρονομίες” τους σκόπιμα». Πρόσθεσε ότι αυτές είναι συγκρίσιμες με τις αντίστοιχες των ανθρώπων και των πιθήκων, «με τις κινήσεις να χρησιμοποιούνται για συγκεκριμένους στόχους χειραγώγησης αυτών που έχουν απέναντί τους».

Αλλά σημείωσε μια σημαντική διαφορά σε σχέση με τους πιθήκους – όταν οι ελέφαντες βρίσκονταν μπροστά σε άδειο δίσκο, δεν έστελναν τόσα πολλά σήματα όσο πριν. Οι μεγάλοι πίθηκοι, όπως διαπίστωσαν αυτός και οι συνάδελφοί του στη δική τους μελέτη, αύξαναν τα σήματά τους για την παροχή μήλων.

Αυτή η ασυμφωνία μεταξύ πιθήκων και ελεφάντων υποδηλώνει ότι οι ελέφαντες ίσως δεν είχαν καταλάβει τις προθέσεις των ερευνητών, όταν τους άφηναν άδειους δίσκους. Αντί να διπλασιάσουν τις προσπάθειές τους για να κάνουν τους ανθρώπους να καταλάβουν, παρέμειναν σχετικά αδρανείς. Φάνηκαν να δοκιμάζουν κάποια μικρά σήματα όταν δεν έβλεπαν μήλα, όμως.

Η δρ. Ελουτέρι λέει στους New York Times ότι αναρωτιέται αν η πιο συγκρατημένη αντίδρασή τους οφείλεται στον τρόπο ζωής των συγκεκριμένων ελεφάντων, καθώς περιπλανώνται ελεύθερα σε μια τουριστική περιοχή κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά περνούν τις νύχτες τους σε έναν αχυρώνα όπου έχουν εκπαιδευθεί να μην παρακαλούν τους ανθρώπους για φαγητό. «Ισως σκέφτονται ότι δεν τους επιτρέπεται να διεκδικήσουν περισσότερα μήλα», εξηγεί.

Η ερευνήτρια θεωρεί ότι απαιτείται περαιτέρω μελέτη για την άντληση πιο συγκεκριμένων συμπερασμάτων. Αυτή την περίοδο αναλύει βίντεο με άγριους ελέφαντες σε κοινωνικές συνθήκες, συνδυάζοντας τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν ο ένας τον άλλον μέσω της κίνησης. Θεωρεί τα ζώα πολύ περίπλοκα σε κοινωνικό επίπεδο.

Το πρότζεκτ της αναμένεται να διαρκέσει πολλά χρόνια, αλλά η δρ. Ελουτέρι ελπίζει ότι θα βοηθήσει να φωτιστεί ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το μυαλό αυτών των πλασμάτων, δίνοντας μια εικόνα για το πώς οι κινήσεις του σώματος των ζώων λειτουργούν ως μορφή επικοινωνίας.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News