Η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη τη Δευτέρα 22 Δεκεμβρίου στο Ισραήλ και η τριμερής Σύνοδος Κορυφής με τον ισραηλινό ομόλογό του Μπενιαμίν Νετανιάχου και τον Πρόεδρο της Κύπρου Νίκο Χριστοδουλίδη, συνολικά η 10^η στην ιστορία του τριμερούς σχήματος, επιβεβαιώνει ότι παρά την ευρύτερη διεθνή και περιφερειακή αβεβαιότητα, ο άξονας Αθήνας – Λευκωσίας – Ιερουσαλήμ παραμένει μία από τις ακλόνητες σταθερές στη σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου με έμφαση την άμυνα και την ενέργεια, αλλά και υπεράνω κυβερνητικών αλλαγών.

Η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς εναντίον του Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, η σαρωτική και πολυμέτωπη αντεπίθεση του Ισραήλ σε Γάζα, Λίβανο, Ιράν, η πτώση του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία και η ανάληψη της εξουσίας από πρώην ακραία ισλαμικά στοιχεία έχουν μεταβάλει πολλά από τα δεδομένα της τελευταίας 15ετίας στην εύφλεκτη αυτή περιοχή. Σε συνδυασμό δε με τη συνεχιζόμενη κινητικότητα και την αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίας, καθώς και τις επιδιώξεις της αμερικανικής κυβέρνησης Τραμπ (σε σχέση με τις χώρες του Κόλπου, τη Σαουδική Αραβία, τη Συρία αλλά και την ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης), η εμβάθυνση των ελληνοϊσραηλινών σχέσεων και η διατήρηση του τριμερούς άξονα αποτελούν κομβικές επιλογές για τον περιφερειακό ρόλο που επιθυμεί να διαδραματίσει η Αθήνα.

Κορωνίδα της μελλοντικής μορφής που μπορεί να λάβει ο άξονας αυτός είναι η ανάπτυξη του Διαδρόμου Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), στοιχείο που θα αποτελέσει σημαντικό μέρος της Κοινής Δήλωσης που θα υπογραφεί στην Ιερουσαλήμ.

Η δοκιμασία μετά την 7^η Οκτωβρίου

Δεν είναι μυστικό ότι μετά την φρικαλέα επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ και τη, σε πολλές περιπτώσεις στα όρια του σεβασμού του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, απάντηση των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων εις βάρος του άμαχου παλαιστινιακού πληθυσμού στη Λωρίδα της Γάζας (που οδήγησε σε εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς), οι ελληνοϊσραηλινές σχέσεις δοκιμάστηκαν σε σημαντικό βαθμό. Και αυτό υπήρξε σαφές ακόμη και εντός του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, όταν και διατυπώθηκαν απόψεις ότι η Αθήνα θα έπρεπε να εμφανιστεί πιο υποστηρικτική έναντι των Παλαιστινίων ή όταν άλλες ευρωπαϊκές χώρες αναγνώριζαν το παλαιστινιακό κράτος.

Ωστόσο, η Αθήνα έπρεπε να συνυπολογίσει και την ευαίσθητη θέση στην οποία βρισκόταν ως μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών. Ανάλογες ισορροπίες έπρεπε να κρατήσει και η Κύπρος, αν και σύμφωνα με ανεξάρτητους παρατηρητές η δική της θέση έναντι του Ισραήλ υπήρξε σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη πιο υποστηρικτική προς την Ιερουσαλήμ.

Οι επισκέψεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Ισραήλ τον Μάρτιο του 2025 και εκείνη του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη τον Ιανουάριο του 2025 κατέστησαν σαφή τη στρατηγική προτεραιότητα της Αθήνας, ενώ στο παρασκήνιο η άοκνη κινητικότητα της υφυπουργού Εξωτερικών Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου υπήρξε κομβική στη διασφάλιση της ομαλότητας. Η Αθήνα (όπως και η Λευκωσία) βοήθησε όσο ήταν εφικτό στο ανθρωπιστικό σκέλος και υποστήριξε την ανάγκη εκεχειρίας, αλλά και οι δύο χώρες ανέδειξαν σταθερά το δικαίωμα του Ισραήλ στην αυτοάμυνα και συνέδραμαν καθοριστικά για την προστασία των στόλων των ισραηλινών εμπορικών αερογραμμών που μεταφέρθηκαν στα εδάφη τους.

Επίσης, αν και δεν είναι εφικτό να υπάρξει επίσημη επιβεβαίωση, η ισραηλινή πολεμική αεροπορία φέρεται να χρησιμοποίησε τον εναέριο χώρο Ελλάδος και Κύπρου για τις επιχειρήσεις μακράς εμβέλειας και τον εναέριο ανεφοδιασμό που ήταν αναγκαίος στην περίπτωση των πληγμάτων κατά του Ιράν – επιβεβαιώνοντας τη χρησιμότητα σχετικών στρατιωτικών ασκήσεων του πρόσφατου παρελθόντος και τη σημασία του στρατηγικού βάθους που οι δύο ευρωπαϊκές χώρες προσφέρουν στο Ισραήλ.

Η αμυντική συνεργασία ως πυρήνας

Ακριβώς αυτό το στοιχείο επιβεβαιώνει πόσο σημαντικός είναι ο τομέας της άμυνας ως ο πυρήνας της τριμερούς συνεργασίας – χωρίς βέβαια να παραγνωρίζεται ότι το διμερές εμπόριο σημείωσε μεγάλη αύξηση το 2024 ενώ ευρύτερα οι ισραηλινές επενδύσεις στην Ελλάδα έχουν διευρυνθεί. Την τελευταία 15ετία, η στρατιωτική συνεργασία έχει πραγματοποιήσει άλματα, αλλά πλέον εισέρχεται και στο πεδίο των εξοπλισμών με δυναμικό τρόπο. Η Ελλάδα, κυρίως, και η Λευκωσία, δευτερευόντως, έχουν αποφασίσει να δώσουν στις ισραηλινές αμυντικές βιομηχανίες κεντρικό ρόλο για την αναβάθμιση των οπλοστασίων τους.

Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι κατά την προηγούμενη επίσκεψή του στο Ισραήλ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επισκέφθηκε τη Διεύθυνση Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας (SIBAT) του Ισραήλ, ενώ είχε συναντήσεις με κορυφαία στελέχη ισραηλινών βιομηχανιών όπως οι Israel Aerospace Industries (IAI), Rafael και Elbit Systems. Η επιλογή των εταιρειών δεν ήταν τυχαία. Η Elbit Systems έχει αναλάβει τη συνδιαχείριση – μαζί με την Πολεμική Αεροπορία – του Διεθνούς Κέντρου Αεροπορικής Εκπαίδευσης στην Καλαμάτα. Η ΙΑΙ έχει εξαγοράσει την Intracom Defense, ενώ η Rafael αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς προμηθευτές πυραυλικών συστημάτων στην Ελλάδα.

Άλλωστε, το Ισραήλ θα αποτελέσει την προέλευση των συστημάτων στα οποία θα βασιστεί το φιλόδοξο σχέδιο της «Ασπίδας του Αχιλλέα» – εμβληματικό project της «Ατζέντας 2030» των Ενόπλων Δυνάμεων. Οι σχετικές επαφές είναι πολύ προχωρημένες και μετά την παύση των εκτεταμένων εχθροπραξιών στη Γάζα το σχέδιο μπορεί σταδιακά να αρχίσει να υλοποιείται. Κατ’ αρχήν, πριν από λίγες ημέρες, εγκρίθηκε από την ελληνική Βουλή το πρόγραμμα αγοράς 36 πολλαπλών εκτοξευτών πυραύλων PULS από την Elbit Systems, ύψους περίπου 650 εκατομμυρίων ευρώ.

Οι εν λόγω πύραυλοι έχουν βεληνεκές 300 χιλιομέτρων, ενώ προβλέπεται και συμπαραγωγή στην Ελλάδα. Παράλληλα, το Πεντάγωνο εξετάζει την προμήθεια των κινητών αντιαεροπορικών συστημάτων Spyder της εταιρείας Rafael, με βασικό σκοπό την αντικατάσταση πεπαλαιωμένων ρωσικών συστημάτων που βρίσκονται σε ελληνικά νησιά. Τέλος, οι έλληνες επιτελείς προκρίνουν την απόκτηση του αντιαεροπορικού/αντιπυραυλικού συστήματος Barak MX της IAI, που ήδη έχει προμηθευτεί η Εθνική Φρουρά της Κύπρου, και σε μεταγενέστερο στάδιο του συστήματος David’s Sling, που αποτελεί μέρος του «Σιδερένιου Θόλου» του Ισραήλ.

Ο παράγοντας «Τουρκία» και το αίσθημα περικύκλωσης

Οι κινήσεις ισχυροποίησης της ελληνικής και κυπριακής άμυνας έχουν προκαλέσει εκνευρισμό στην Άγκυρα. Όποιος παρακολουθεί τα δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου μπορεί εύκολα να το αντιληφθεί αυτό και μάλιστα σε καθημερινή βάση. Στον βαθμό που αυτά τα δημοσιεύματα απεικονίζουν την πλήρη πραγματικότητα, εκπέμπουν την ανησυχία των τουρκικών ελίτ περί της περικύκλωσης της χώρας από τον άξονα Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδος. Αναμφίβολα, υπάρχει βαθιά συναντίληψη ανάμεσα σε Αθήνα, Λευκωσία και Ιερουσαλήμ περί του εύρους της τουρκικής απειλής, ακόμη και αν η προτεραιοποίηση ποικίλλει. Μάλιστα, τον Ιανουάριο του 2025, η Επιτροπή Νάγκελ στο Ισραήλ προειδοποίησε για τον κίνδυνο των περιφερειακών φιλοδοξιών της Άγκυρας – μήνυμα που δεν μπορεί να παραγνωρισθεί.

Η επιθυμία της Τουρκίας να αυξήσει τη στρατιωτική της παρουσία στη Συρία είναι πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να γίνει αποδεκτή από το Ισραήλ με δεδομένο τον κίνδυνο να χαθεί η ελευθερία κινήσεων της ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας. Ανάλογα βαθιά είναι η ανησυχία της Ιερουσαλήμ για τον ρόλο που θα διαδραματίσει η Άγκυρα για το μέλλον της Λωρίδας της Γάζας. Η Τουρκία επιδιώκει να εμφανιστεί εποικοδομητική και θα ήθελε ρόλο στη Δύναμη Σταθεροποίησης της Γάζας, αλλά η ισραηλινή στάση στο θέμα αυτό είναι αρνητική.

Το σχήμα «3+1» και ο IMEC

Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή διάσταση επανέρχεται δυναμικά στην Ανατολική Μεσόγειο λόγω και του ενδιαφέροντος των Αμερικανών. Τόσο η Αθήνα όσο και η Λευκωσία κινητοποιήθηκαν ήδη από τον Μάιο για να επανενεργοποιηθεί το εν λόγω σχήμα με επιστολή προς τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ακολούθησε η συνάντηση των υπουργών Ενέργειας του «3+1» στο περιθώριο της Σύμπραξης για τη Διατλαντική Συνεργασία για την Ενέργεια (P-TEC) στις αρχές του περασμένου Νοεμβρίου στην Αθήνα. Το «3+1» θα μπορούσε να λειτουργήσει υποστηρικτικά του Καθέτου Διαδρόμου Αερίου, αλλά και για την ηλεκτρική διασύνδεση Ισραήλ – Κύπρου – Ελλάδος (GSI) για την οποία η Κοινή Δήλωση αναμένεται να εκφράζει την ισχυρή δέσμευση ώστε το έργο να προχωρήσει.

Ωστόσο, οι τρεις πρωτεύουσες εκτιμούν ότι η ενέργεια μπορεί να είναι μέρος των σχεδιασμών του φιλόδοξου σχεδίου του IMEC, που ουσιαστικά διαμορφώνει ένα τόξο συνεργασίας στην περιφέρεια της Ευρασίας, ξεκινώντας από την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού και φθάνοντας στη Μεσόγειο και έχει την υποστήριξη των ΗΠΑ. Η διασυνδεσιμότητα, καθώς ο διάδρομος αυτός αφορά το εμπόριο, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τα καλώδια μεταφοράς δεδομένων (data cables) αλλά μελλοντικά ίσως και θέματα ασφαλείας, πρέπει να ενισχυθεί και να δοθεί απάντηση σε εκείνους τους παίκτες (πχ Τουρκία) που διεκδικούν δια της βίας ρόλο στα υπό εξέλιξη σχέδια. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η Αθήνα αποδίδει μεγάλη σημασία στον ρόλο του Νέου Δελχί στο πλαίσιο αυτό, κάτι που αποδεικνύεται από την πραγματοποίηση του 1^ου Γύρου Διαλόγου Θαλάσσιας Ασφάλειας Ελλάδος – Ινδίας που έλαβε χώρα στις 11 Δεκεμβρίου.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News