Ο όρος «superagers» χρησιμοποιείται από τους ερευνητές του Πανεπιστημίου Northwestern, στο Ιλινόι των ΗΠΑ, οι οποίοι και έκαναν τη σχετική μελέτη, περιγράφοντας άτομα άνω των 80 ετών που διατηρούν μνήμη και γνωστικές επιδόσεις αντίστοιχες ανθρώπων δεκαετίες νεότερων. Δεν πρόκειται απλώς για καλή μνήμη, αλλά για συνολική γνωστική λειτουργία που αντιστέκεται στον χρόνο.

Ποια έρευνα έφερε ξανά στο προσκήνιο αυτό το φαινόμενο;

Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Alzheimer’s & Dementia συνοψίζει 25 χρόνια συστηματικής έρευνας του SuperAging Research Program στο Northwestern. Το πρόγραμμα ιδρύθηκε από τη νευροψυχολόγο Sandra Weintraub και τον νευρολόγο Marsel Mesulam και συνεχίζεται σήμερα από νεότερους επιστήμονες, όπως η Tamar Gefen, εκ των βασικών συγγραφέων της μελέτης.

Γιατί οι επιστήμονες ενδιαφέρονται τόσο πολύ για τους superagers;

Οπως εξηγεί η Tamar Gefen, ένας δημιουργικός τρόπος να κατανοήσουμε ή να προλάβουμε τη νόσο του Αλτσχάιμερ είναι να μελετήσουμε εκείνους που δεν την εμφανίζουν. Οι superagers λειτουργούν ως ένα εναλλακτικό μοντέλο γήρανσης, δείχνοντας ότι η σοβαρή γνωστική έκπτωση δεν αποτελεί αναπόφευκτο σύμπτωμα της ηλικίας.

Τι δείχνουν τα δεδομένα από τη μακρόχρονη μελέτη;

Η ομάδα του Northwestern έχει δημιουργήσει μία από τις σημαντικότερες διεθνώς τράπεζες εγκεφάλων superagers, με 77 εγκεφάλους που έχουν μελετηθεί μετά θάνατον. Τα δεδομένα δείχνουν ότι ακόμη και όταν υπάρχουν αλλοιώσεις που συνδέονται με νευροεκφυλιστικές νόσους, οι superagers διατηρούν περισσότερα λειτουργικά νευρικά κύτταρα, κάτι που φαίνεται να προστατεύει τη μνήμη τους.

Είναι θέμα γονιδίων ή καθαρής τύχης;

Οι συγγραφείς της μελέτης αποφεύγουν απλουστευτικές απαντήσεις. Δεν αποκλείουν τον ρόλο της γενετικής, αλλά τονίζουν ότι τα μέχρι στιγμής δεδομένα δείχνουν κάτι πιο σύνθετο. Οι superagers δεν αποτελούν απλώς βιολογική εξαίρεση, αλλά ένα πρότυπο ανθεκτικότητας που αξίζει να μελετηθεί συστηματικά.

Παίζει ρόλο και ο τρόπος ζωής;

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι στη συγκεκριμένη μελέτη δεν παρατηρήθηκαν μεγάλες διαφορές ανάμεσα σε superagers με υγιεινό τρόπο ζωής και σε εκείνους που δεν ακολουθούσαν αυστηρά τέτοιες πρακτικές. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι αυτό δεν αναιρεί τη σημασία της άσκησης ή της διατροφής, αλλά δείχνει ότι δεν εξηγούν από μόνες τους το φαινόμενο.

Ποιο είναι το ένα κοινό χαρακτηριστικό που τους ενώνει;

Το πιο σταθερό και εντυπωσιακό εύρημα της έρευνας δεν αφορά τη βιολογία, αλλά την προσωπικότητα. Ολοι οι superagers που μελετήθηκαν περιγράφονται ως άνθρωποι κοινωνικοί, εξωστρεφείς, με ενεργή κοινωνική ζωή και ισχυρούς δεσμούς. Οπως σημειώνει η Tamar Gefen, πρόκειται για άτομα που ζουν τη ζωή με τους δικούς τους όρους, παραμένοντας συνδεδεμένα με τους άλλους.

Γιατί αυτό έχει σημασία για όλους μας;

Η κοινωνικότητα δεν παρουσιάζεται ως «θεραπεία», αλλά ως πιθανός παράγοντας ανθεκτικότητας του εγκεφάλου. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η γνωστική υγεία δεν εξαρτάται μόνο από το τι συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλο, αλλά και από το πώς ο άνθρωπος παραμένει ενεργός και συνδεδεμένος με τον κόσμο γύρω του.

Τι μας διδάσκουν συνολικά οι superagers;

Η πολυετής έρευνα των Weintraub, Mesulam και Gefen δεν υπόσχεται ότι μπορούμε να σταματήσουμε τη γήρανση. Υποδεικνύει όμως ότι η πνευματική κατάρρευση δεν είναι αναπόφευκτη. Και ότι ο τρόπος που σχετιζόμαστε με τους άλλους μπορεί να αποδειχθεί εξίσου καθοριστικός με τη βιολογία μας.

---

Η Μαρία Μπελιβάνη είναι ιατρός-βελονίστρια, μέλος της Βρετανικής Εταιρείας Ιατρών Βελονιστών (BMAS), επιστημονικός συνεργάτης στην Α’ Προπαιδευτική Παθολογική  Κλινική του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΧΕΠΑ), εκπαιδευμένη στο Harvard στην Ιατρική του Τρόπου Ζωής.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News