Τα δεδομένα είναι αδιαμφισβήτητα: Από το 1992, τα περιστατικά καρκίνου στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διπλασιαστεί σε ασθενείς κάτω των 50 ετών, με αντίστοιχη τάση να καταγράφεται και στην Ευρώπη. Τι θα συνέβαινε όμως αν κάποια από αυτά τα περιστατικά δεν διαγιγνώσκονταν ποτέ; Και ποια θα ήταν η εξέλιξη αν ορισμένοι καρκίνοι δεν θεραπεύονταν; Θα οδηγούμασταν αναπόφευκτα σε υψηλότερη θνησιμότητα;

Τα ερωτήματα αυτά μπορεί να ακούγονται παράδοξα, στην πράξη όμως απασχολούν όλο και περισσότερο την επιστημονική κοινότητα. Η αύξηση συγκεκριμένων τύπων καρκίνου –του θυρεοειδούς, του πρωκτού, των νεφρών, του λεπτού και του παχέος εντέρου, του ενδομητρίου, του παγκρέατος, του μαστού και του πολλαπλού μυελώματος– ωθεί τους ερευνητές αφενός να αναζητούν τα αίτια και αφετέρου να σκέφτονται πιο «εναλλακτικά».

Οπως περιγράφουν οι New York Times σε πρόσφατο άρθρο τους, οι νέοι ασθενείς «χτυπημένοι» από την είδηση της διάγνωσης συχνά αναρωτιούνται: Γιατί συνέβη σε εμένα; Γιατί σε τόσο νεαρή ηλικία; Πόσο θα αλλάξει η ζωή μου εξαιτίας της θεραπείας;

Και προσθέτουν ότι αντίστοιχα αρκετοί γιατροί εκφράζουν αμφιβολίες για το εάν κάθε καρκίνος που εντοπίζεται πρέπει και να θεραπεύεται.

Υπάρχει όντως αύξηση;

Οι επιστήμονες εξετάζουν τους πιθανούς «ενόχους»: τις τοξίνες στο περιβάλλον, την παχυσαρκία, αλλά και αλλαγές στο μικροβίωμα, ενδεχομένως λόγω της σύγχρονης διατροφής με υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Ωστόσο, η ιδέα ότι η έγκαιρη διάγνωση δεν είναι πάντα ωφέλιμη παραμένει δύσκολη στην αποδοχή – και όχι άδικα, καθώς πολλοί άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους από καρκίνους που εντοπίστηκαν αργά.

Το πρόβλημα στην κλινική πράξη, όπως το περιγράφουν οι επιστήμονες, είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουν αν ένας καρκίνος θα εξελιχθεί σε θανατηφόρο νόσο. Κι αν εξαφανιστεί μετά τη θεραπεία, δεν μπορεί να εκτιμηθεί αν η παρέμβαση ήταν πράγματι αναγκαία.

Για παράδειγμα, μελέτη για τον καρκίνο του θυρεοειδούς στη Φινλανδία έδειξε ότι τουλάχιστον το ένα τρίτο των ενηλίκων είχε μη ανιχνεύσιμους όγκους. Ομως, λιγότερο από το 1% των ατόμων με καρκίνο του θυρεοειδούς πεθαίνουν από αυτόν.

Ωστόσο, υπάρχει ένας δείκτης που μπορεί να εκτιμήσει εάν η αύξηση των διαγνώσεων ισοδυναμεί με ψευδή συναγερμό ή σήμα κινδύνου. Ο Δρ  Γκίλμπερτ Γουέλτς από το Brigham and Women’s Hospital της ιατρικής σχολής του Χάρβαρντ, εξήγησε στους New York Times ότι εφόσον διαγιγνώσκονται περισσότεροι θανατηφόροι καρκίνοι, θα πρέπει να καταγράφονται και περισσότεροι θάνατοι. Αν όμως το ποσοστό θνησιμότητας παραμένει σταθερό ενώ η συχνότητα εμφάνισης ενός συγκεκριμένου τύπου καρκίνου αυξάνεται, τότε πολλοί από αυτούς τους καρκίνους πιθανότατα δεν θα έπρεπε να εντοπιστούν!

Η νεοϋορκέζικη εφημερίδα επισημαίνει και ένα παράδοξο εύρημα, που συμβαδίζει με τον προβληματισμό της ιατρικής κοινότητας: Η συχνότητα εμφάνισης του καρκίνου του θυρεοειδούς στη Νότια Κορέα αυξήθηκε κατακόρυφα με την εισαγωγή της ευρείας χρήσης του υπερηχογραφικού ελέγχου. Ωστόσο, οι θάνατοι δεν αυξήθηκαν. Μάλιστα, υπολογίστηκε ότι το 90% των καρκίνων που ανακαλύφθηκαν και θεραπεύτηκαν σε γυναίκες δεν χρειαζόταν να εντοπιστούν…

Με βάση αυτά τα δεδομένα, ερευνητές από το Harvard και το Yale έκαναν ένα ακόμη ερευνητικό βήμα: εξέτασαν αν η αύξηση των διαγνώσεων σε νεότερους ανθρώπους για οκτώ τύπους καρκίνου συνδέεται με περισσότερους θανάτους. Η απάντηση ήταν αρνητική για σχεδόν όλους –με εξαίρεση τον καρκίνο του παχέος εντέρου και του ενδομητρίου.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι θάνατοι από καρκίνο του παχέος εντέρου αυξάνονται κατά 0,5% ετησίως, ενώ η συχνότητα κατά 2%. Στον καρκίνο του ενδομητρίου, θνησιμότητα και συχνότητα αυξάνονται παράλληλα κατά 2% ετησίως.

Μήπως φταίει η υπερδιάγωση; 

Στην παχυσαρκία αποδίδει η Δρ Ελενα Ράτνερ του Yale, ειδική στους γυναικολογικούς καρκίνους, μεγάλο μέρος της αύξησης του καρκίνου του ενδομήτριου.

Εκτός, όμως από τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και τις βλαβερές συνήθειες που υιοθετούν ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι παγκοσμίως, ο Δρ Καρι Γκρος του Yale, βάζει στο τραπέζι των συζητήσεων ακόμη έναν κρίσιμο παράγοντα: τη βελτίωση και τη συχνότερη χρήση απεικονιστικών εξετάσεων, που εντοπίζουν τυχαία καρκίνους. «Είμαστε μια κοινωνία που αγαπά πολύ τις απεικονίσεις», διαπιστώνει μιλώντας στους New York Times.

Κι ενώ η πρώιμη διάγνωση μπορεί να σώσει ζωές, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να σταθμίζονται προσεκτικά. Οι περιττές θεραπείες μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές παρενέργειες –  από υπογονιμότητα έως μόνιμες βλάβες οργάνων, αλλά και σημαντική οικονομική επιβάρυνση.

Γιατί δεν αυξάνονται οι θάνατοι;

Ενας λόγος για τον οποίο οι θάνατοι από καρκίνο δεν αυξάνονται αντίστοιχα με τις διαγνώσεις, είναι «τα σημαντικά βήματα στη θεραπεία πολλών μορφών καρκίνου», σημειώνει από την πλευρά της η Dr. Julie Gralow, επικεφαλής ιατρός της Αμερικανικής Εταιρείας Κλινικής Ογκολογίας.

Το εάν  ένας καρκίνος πρέπει να αντιμετωπιστεί άμεσα εξαρτάται, ωστόσο, από τον τύπο του. Καρκίνοι όπως του προστάτη ή του θυρεοειδούς συχνά εξελίσσονται αργά, επιτρέποντας σε ορισμένους ασθενείς με πρώιμη διάγνωση να παρακολουθούνται χωρίς άμεση θεραπεία.

Αυτό το «δίδαγμα «προέκυψε έντονα με την καθιέρωση της εξέτασης PSA. για τον καρκίνο του προστάτη στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Οι διαγνώσεις εκτοξεύθηκαν, χωρίς όμως αντίστοιχη αύξηση της θνησιμότητας. Οπως κατέληξαν αργότερα οι ειδικοί, δεν υπήρξε επιδημία καρκίνου — αλλά επιδημία ανίχνευσης.

Σήμερα, περισσότεροι από τους μισούς άνδρες με χαμηλού κινδύνου καρκίνο του προστάτη ενθαρρύνονται να επιλέξουν την ενεργή παρακολούθηση αντί της άμεσης θεραπείας.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News