Δυο ταινίες ντοκιμαντέρ – υποψήφιες για Οσκαρ την περασμένη Κυριακή – μαζί με άλλες τρεις, έρχονται από το Ισραήλ ή, μάλλον, από το Τελ Αβίβ: Είναι οι ταινίες Τhe Gatekeepers και Five broken cameras. Η πρώτη είναι Ισραηλινού σκηνοθέτη (Dror Moreh). H δεύτερη έχει δύο σκηνοθέτες, έναν Παλαιστίνιο (Emad Burnat)  και έναν Ισραηλινό (Guy Davidi). Έγραψα «μάλλον από το Τελ Αβίβ» επειδή, αφενός, και οι δύο ταινίες δεν εκπροσωπούν κάποια επίσημη άποψη για τη διαμάχη και, αφετέρου, γιατί και οι δύο πήγασαν από μια πρωτοποριακή  πρωτοβουλία ανάπτυξης και προώθησης ντοκιμαντέρ στο Τελ Αβίβ, την Co-Pro. Η ψυχή εκεί είναι η Orna Yarmout. Ένας γενναιόδωρος, φωτισμένος συνεργάτης, ένας ανοικτών οριζόντων άνθρωπος. Κάθε χρόνο, στα workshops της Co-Pro, παίρνουν μέρος και Παλαιστίνιοι σκηνοθέτες. Οι δε Ισραηλινοί είναι καλλιτέχνες, οι οποίοι κρατούν την τέχνη τους μακριά από την προπαγάνδα, όπως οι δημιουργοί του Gatekeepers και το καταπληκτικό team στο φιλμ «Νύφες του Αλλάχ» – η σκηνοθέτης Natalie Assovline Terebilo και οι παραγωγοί Talya Kleinhenbler-Ayelet Eltati – μια ταινία για τις γυναίκες της Χαμάς, που – ζωσμένες εκρηκτικά – γίνονται μάρτυρες.

H εφημερίδα Le Monde έγραψε για το ντοκιμαντέρ Five broken cameras ότι η ποιοτική διαφορά αυτής ταινίας, εν σχέσει με τον τεράστιο όγκο παραγωγών για την ισραηλινο-παλαιστινιακή διαμάχη είναι, κυρίως, ο χρόνος τον οποίο ενσωματώνει στη δομή της. Πέντε χρόνια είναι, ασφαλώς, ένας ιδεώδης χρόνος έρευνας και καταγραφής τεκμηρίων για την επιδείνωση της κατάστασης στα κατεχόμενα και τις επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή μιας οικογένειας, μέσα από τα μάτια και, κυρίως, από τα χείλη ενός μικρού παιδιού, που μεγαλώνει μπροστά μας, στην οθόνη. Μεγαλώνει, ενώ λούζεται σε ένα καθημερινό λουτρό αίματος και βίας. Στα δύο του χρόνια, από τις πρώτες λέξεις του είναι οι «στρατός» και «τείχος». Στα πέντε του, ρωτάει τον πατέρα του γιατί δεν αρπάζει ένα μαχαίρι να σκοτώσει Ισραηλινούς στρατιώτες, για εκδικηθεί το φόνο ενός φίλου του.

Το περιεχόμενο της ταινίας το έχουν ήδη επιβραβεύσει τα μέλη της Ακαδημίας Κινηματογράφου. Δεν είναι μικρή διάκριση να συγκαταλέγεται μεταξύ των πέντε υποψηφίων. Αυτό που ενδιαφέρει, όμως, από πολιτική άποψη ή – αν θέλετε από την άποψη της πολιτιστικής πολιτικής – είναι ότι η τέχνη του ντοκιμαντέρ προσέφερε ένα πλαίσιο παράλληλης-κοινής έκφρασης για έναν Παλαιστίνιο και έναν Ισραηλινό δημιουργό.

Η άλλη ταινία ντοκιμαντέρ από το Τελ Αβίβ – Ισραήλ, το The Gatekeepers, (υποψήφια για το Χρυσό Φοίνικα, το Νοέμβριο στο IDFA), δίνει το μιθριδατισμό με το «κακό» – από την άλλη πλευρά. Όχι από την πλευρά των θυμάτων της στρατιωτικής βίας, αλλά από την πλευρά των επικεφαλής της Shin Bet, της μυστικής υπηρεσίας εσωτερικού του Ισραήλ. Οι έξι πρώην επικεφαλής της Shin Bet ηγούντο μιας μυστικής υπηρεσίας σε ένα κράτος που βρίσκεται σε μια συνεχή μάχη με την παλαιστινιακή κοινότητα, αλλά και την παλαιστινιακή αντί-βία και με την τρομοκρατία και με τον ίδιο τον εαυτό του. Κάθε αναβαθμός-κοινότητα, αντί-βία, τρομοκρατία, έχει τη δική του σημασία.

Στην περίπτωση των «αρχιπρακτόρων» της Shin Bet o  μιθριδατισμός με το κακό φτάνει στα όρια της αποκήρυξής του. Αυτή τη συναρπαστική ανατροπή προσφέρει το σενάριο του ντοκιμαντέρ. Ο αρχαιότερος όλων των πρωταγωνιστών, ο Avraham Shalom, ομολογεί πώς σε μια επιχείρηση απεγκλωβισμού ομήρων σε ένα λεωφορείο, το 1984, διέταξε την επί τόπου εκτέλεση των δύο δραστών, παρά το γεγονός ότι είχαν βαριά τραυματιστεί στη διάρκεια της επιχείρησης. Ο Shalom αποκαλύπτει ότι γι’ αυτόν το λόγο έχασε τη θέση του από την υπηρεσία. Ο υπουργός τον χαρακτήρισε «νταή». Τώρα, στο γέρμα της ζωής του ο Shalom βασανίζεται από το ερώτημα-σύγκριση «τι έπαθαν οι Εβραίοι από τους Ναζί – τι υφίστανται, τώρα, οι Παλαιστίνιοι;». Και ο τελευταίος αξιωματούχος της Shin Bet, ο Yuval Diskin (2005-2011), πρωταγωνιστής σε χειρουργικής ακρίβειας επιχειρήσεις, ανατρέπει την εικόνα του λέγοντας ότι, μετά από όλα αυτά που έχουν συμβεί, «έχω – σχεδόν – γίνει αριστερός».

Οι δύο ταινίες στέκονται αντίπαλες στα Όσκαρ. Μπορεί να κερδίσει η μια, μπορεί να χάσουν και οι δύο. Κατάφεραν, όμως, να δώσουν και οι δύο μια διπλή νίκη: την αλήθεια και τη διττή ταυτότητα στην αφήγηση μιας τραγωδίας.

Υ.Γ.: Πόσο πρωτόγνωρη είναι αυτή η διττή αφήγηση, προκύπτει και από την επί 90 λεπτά κράτηση του Παλαιστίνιου σκηνοθέτη Emad Burnat, στο αεροδρόμιο του Λος Αντζελες, το μεσημέρι της Τετάρτης. «Παλαιστίνιος; Για τα Οσκαρ; Το άλλο με τον Τοτό το ξέρεις ;». Τελικά, τον άφησαν ελεύθερο. Όταν έχεις περάσει τα check point έξω από τη Ραμάλα, 90 λεπτά σού φαίνονται, πράγματι, σαν ανέκδοτο.

Ακολουθήστε το Protagon στο Google News